Wskazówki do dobrej spowiedzi

 

Aby przygotować się do spowiedzi, niezbędna jest znajomość nauk katechizmu: jest to podstawowa formacja każdego chrześcijanina. Nawet ci, którzy już w przeszłości otrzymali tę naukę, dobrze zrobią, jeśli ją sobie przypomną, ponieważ jest to cenna pomoc w owocnym przeżywaniu spowiedzi.
Przypomnijmy niektóre zawarte w nim prawdy i inne bardzo przydatne nauki dotyczące spowiedzi.

 

1. Dwa przykazania miłości
1. Będziesz miłował Pana, Boga swego, całym swoim sercem, całą swoją duszą i całym swoim umysłem.
2. Będziesz miłował bliźniego swego jak siebie samego.

 

2. Złota reguła (Mt 7,12)
Wszystko więc, co byście chcieli, żeby wam ludzie czynili, i wy im czyńcie.

 

3. Dziesięć przykazań Bożych, czyli Dekalog
1. Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną.
2. Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno.
3. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.
4. Czcij ojca swego i matkę swoją.
5. Nie zabijaj.
6. Nie cudzołóż.
7. Nie kradnij.
8. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu.
9. Nie pożądaj żony bliźniego swego.
10. Ani żadnej rzeczy, która jego jest.

 

4. Pięć przykazań kościelnych
1. W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac niekoniecznych.
2. Przynajmniej raz w roku przystąpić do sakramentu pokuty.
3. Przynajmniej raz w roku, w okresie wielkanocnym, przyjąć Komunię Świętą.
4. Zachowywać nakazane posty i wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, a w okresach pokuty powstrzymywać się od udziału w zabawach.
5. Troszczyć się o potrzeby wspólnoty Kościoła.

 

5. Siedem uczynków miłosierdzia co do ciała
1. Głodnych nakarmić
2. Spragnionych napoić
3. Nagich przyodziać
4. Podróżnych w dom przyjąć
5. Więźniów pocieszać
6. Chorych nawiedzać
7. Umarłych pogrzebać
Pamiętaj, że nasza święta wiara katolicka uczy nas, że… tak jak ciało bez ducha jest martwe, tak też jest martwa wiara bez uczynków. (Jk 2, 26)

 

6. Siedem uczynków miłosierdzia co do duszy
1. Grzeszących upominać
2. Nieumiejętnych pouczać
3. Wątpiącym dobrze radzić
4. Strapionych pocieszać
5. Krzywdy cierpliwie znosić
6. Urazy chętnie darować
7. Modlić się za żywych i umarłych

 

7. Trzy cnoty teologalne (boskie)
1. Wiara
2. Nadzieja
3. Miłość

 

8. Cztery cnoty kardynalne
1. Roztropność
2. Sprawiedliwość
3. Męstwo
4. Umiarkowanie

 

9. Siedem grzechów głównych i cnoty przeciwne
1. Pycha – Pokora
2. Chciwość – Hojność
3. Nieczystość – Czystość
4. Zazdrość – Życzliwość
5. Nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu – Umiarkowanie
6. Gniew – Cierpliwość
7. Lenistwo – Gorliwość

 

10. Grzechy przeciwko Duchowi Świętemu
1. Rozpaczać o zbawieniu – Uważać, że Bóg nie może lub nie chce przebaczyć grzechów, odrzucając Boże miłosierdzie.
2. Zuchwale liczyć na zbawienie bez zasług – Mieć nadzieję na zbawienie bez nawrócenia (zuchwale liczyć na Boże przebaczenie) lub mieć nadzieję na osiągnięcie chwały bez zasług.
3. Sprzeciwiać się poznanej prawdzie – Świadomie zaprzeczać lub zwalczać prawdę wiary, którą uznaje się za prawdziwą, z powodu pychy lub interesu.
4. Zazdrościć bliźniemu łaski Bożej – Smucić się z powodu duchowych dóbr bliźniego, czyli jego świętości lub bliskości z Bogiem.
5. Uporczywie trwać w grzechach – Świadomie trwać w złu z wolą nienawrócenia się, odrzucając skruchę.
6. Odmawiać pokuty aż do śmierci – Umrzeć bez skruchy, odrzucając Boże przebaczenie aż do ostatniej chwili życia.
Jezus mówi o „grzechu przeciwko Duchowi Świętemu”, który nie będzie odpuszczony (Mt 12,31-32). Teologia wyjaśnia, że grzechy te nie są nieodpuszczalne z powodu ograniczenia miłosierdzia Bożego (które jest nieskończone), ale dlatego, że ten, kto je popełnia, dobrowolnie odrzuca same środki przebaczenia: łaskę, nawrócenie, skruchę. Jest to dobrowolne i uparte zamknięcie ludzkiego serca.
Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 1864) stwierdza: „Kto nie chce przyjąć przebaczenia, nie może go otrzymać”.

 

11. Cztery grzechy wołające o pomstę do nieba
1. Umyślne zabójstwo
„Głos krwi brata twego głośno woła ku mnie z ziemi!” (Rdz 4,10 – Po bratobójstwie Kaina)

2. Grzech sodomski
„Mamy bowiem zamiar zniszczyć to miasto, ponieważ oskarżenie przeciw niemu do Pana jest tak wielkie, że Pan posłał nas, abyśmy je zniszczyli.” (Rdz 19,13 – zniszczenie Sodomy i Gomory)

3. Uciskanie ubogich, wdów i sierot
„Nie będziesz krzywdził żadnej wdowy i sieroty. Jeślibyś ich skrzywdził i będą wołać do Mnie, z pewnością wysłucham ich wołania, zapali się gniew mój, i wygubię was mieczem.” (Wj 22,21-23)

4. Zatrzymywanie zapłaty robotnikom (niepłacenie na czas sprawiedliwej zapłaty)
„Nie będziesz niesprawiedliwie gnębił najemnika ubogiego i nędznego, czy to będzie brat twój, czy obcy, mieszkający w twojej ziemi, w twoich bramach. Tegoż dnia oddasz mu zapłatę, nie pozwolisz zajść nad nią słońcu, gdyż jest on biedny i całym sercem jej pragnie; by nie wzywał Pana przeciw tobie, a tobie nie było poczytane za grzech.” (Pwt 24,14-15)

 

12. Dziewięć sposobów współudziału w grzechach cudzych
1. Uczestnicząc – brać czynny udział w grzesznym działaniu
2. Nakazując – rozkazywać komuś grzeszyć, zwłaszcza gdy ma się władzę
3. Prowokując – podżegać lub dawać zły przykład komuś, aż doprowadzi się go do grzechu
4. Radząc – sugerować lub namawiać kogoś do popełnienia zła
5. Zgadzając się – wewnętrznie lub zewnętrznie aprobować zło, które czyni ktoś inny
6. Chwaląc lub schlebiając – chwalić tego, kto czyni zło, zachęcając go
7. Broniąc popełnionego zła – usprawiedliwiać lub chronić tego, kto zgrzeszył
8. Nie powstrzymując – zaniechać powstrzymania kogoś, gdy ma się obowiązek i możliwość to zrobić
9. Milcząc lub, co gorsza, ukrywając – nie zgłaszać lub nie upominać, gdy sumienie i rola tego wymagają

Podstawowe rozróżnienie dotyczy współpracy formalnej (gdy podziela się złą intencję drugiego) i współpracy materialnej (gdy przyczynia się do czynu, nie podzielając jego celu), z różnymi stopniami moralnej powagi w zależności od przypadku.
Tradycyjna lista po łacinie brzmi: consilio, mandato, consensu, palpatione, adulatione, receptatione, participatione, taciturnitate, non obstando.

13. Pięć bluźnierstw przeciwko Niepokalanemu Sercu Maryi
1. Czy bluźniłem przeciwko Niepokalanemu Poczęciu?
2. Czy bluźniłem przeciwko Wieczystemu Dziewictwu Naszej Pani?
3. Czy bluźniłem przeciwko Bożemu Macierzyństwu Naszej Pani? Czy odmawiałem uznania Naszej Pani za Matkę wszystkich ludzi?
4. Czy publicznie próbowałem zasiać w sercach dzieci obojętność, pogardę, a nawet nienawiść do tej Niepokalanej Matki?
5. Czy znieważałem Ją bezpośrednio w Jej świętych wizerunkach?

Pięć bluźnierstw przeciwko Niepokalanemu Sercu Maryi ma swoje źródło w objawieniach fatimskich, a dokładniej w objawieniu w Pontevedra (Hiszpania) 10 grudnia 1925 roku.
Tego dnia Matka Boża ukazała się siostrze Łucji dos Santos — jednej z trojga widzących z Fatimy, która w międzyczasie została siostrą zakonną ze Zgromadzenia Sióstr Doroteuszek — wraz z Dzieciątkiem Jezus. Maryja pokazała jej swoje Serce otoczone cierniami i wyjaśniła, że są to bluźnierstwa i niewdzięczności ludzi. Właśnie przy tej okazji Maryja poprosiła o nabożeństwo wynagradzające pięciu pierwszych sobót miesiąca jako zadośćuczynienie za te zniewagi.

 

14. Wada, czyli druga natura
Często nie zdajemy sobie już sprawy z grzechów, ponieważ powtarzając je, nawet bez intencji, przekształcają się one w wady; stają się jakby drugą naturą. Najczęściej nabywa się je przez socjalizację i dlatego czasami trudno je zidentyfikować. Trzeba zrozumieć, czym jest wada, aby umieć ją z pokorą rozpoznać i znaleźć odpowiednie lekarstwo.

Wada to stała i zwyczajowa skłonność do zła, zły nawyk zakorzeniony w duszy, negatywna postawa moralna, która skłania osobę do popełniania czynów moralnie nieuporządkowanych. Innymi słowy, jest to przeciwieństwo cnoty: podczas gdy cnota ułatwia i czyni spontanicznym czynienie dobra, wada ułatwia i czyni spontanicznym czynienie zła. W praktyce jest to brak cnoty. Rodzi się z powtarzanego grzechu.
W teologii moralnej wada jest uważana za zły nawyk, który przeciwstawia się konkretnej cnocie (na przykład nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu przeciwstawia się umiarkowaniu), lub może być zniekształceniem przez nadmiar lub niedostatek w stosunku do cnoty.
Namiętności (takie jak gniew czy pożądanie) same w sobie nie są wadami. Stają się wadliwe tylko wtedy, gdy nie są kierowane przez rozum i wolę.

Główne cechy wady
Jest nawykowa: nie jest to pojedynczy zły czyn, ale powtarzająca się tendencja, która zakorzeniła się w zachowaniu.
Wiąże się ze świadomością i wolnością (przynajmniej na początku): wada kształtuje się poprzez nadużycie wolnej woli; osoba świadomie wybiera popełnienie złego czynu, a powtarzając ten wybór, staje się on drugą naturą, która zaciemnia rozum.
Rodzi się z czynów: tak jak cnoty kształtują się przez powtarzanie dobrych czynów, tak wady rodzą się z powtarzania złych czynów.
Zaciemnia osąd moralny: ten, kto pielęgnuje wadę, ma tendencję do usprawiedliwiania zła i przestaje rozpoznawać jego powagę; osłabia zdolność osądu moralnego i stopniowo utrudnia czynienie dobra.
Zniekształca wolność: osłabia zdolność do wybierania dobra i sprawia, że osoba jest mniej panem siebie.
Powoduje szkodę moralną: celem cnoty jest doskonalenie osoby i sprawienie, by rozkwitała (εὐδαιμονία – eudaimonia, jak mówili Grecy). Cel wady jest przeciwny: degraduje inteligencję, osłabia wolę i psuje zdolność do kochania i zdrowego nawiązywania relacji. Jest to zachowanie, które ostatecznie czyni nieszczęśliwym.

 

15. Grzech
Sakrament Pokuty – zwany także Spowiedzią – to sakrament ustanowiony przez Chrystusa w celu odpuszczenia grzechów popełnionych po Chrzcie. Poprzez wyznanie grzechów kapłanowi i sakramentalne rozgrzeszenie, wierny otrzymuje przebaczenie od Boga i pojednanie z Kościołem.
Grzech to każdy czyn, słowo, pragnienie, myśl lub zaniedbanie przeciwne woli Bożej. Można go podzielić na grzech śmiertelny, grzech powszedni i niedoskonałości.

Grzech śmiertelny
Grzech śmiertelny niszczy miłość w sercu człowieka i całkowicie oddala go od Boga, który jest jego ostatecznym celem. Zabija łaskę uświęcającą, która w nas mieszka.
Aby grzech był śmiertelny, wymagane są trzy warunki:
1. Materia poważna – naruszenie jednego z przykazań w materii poważnej.
2. Pełna świadomość – świadomość, że czyn jest poważnie zły.
3. Całkowita zgoda – wolny i dobrowolny wybór jego popełnienia.
Jeśli nie zostanie zmazany przez skruchę i przebaczenie Boże, grzech śmiertelny prowadzi do wykluczenia z Królestwa Bożego i wiecznego potępienia w piekle.

Grzech powszedni
Grzech powszedni nie niszczy miłości, ale ją obraża i osłabia. Nie zrywa całkowicie przymierza z Bogiem, ale bardzo Go obraża, zwłaszcza gdy działa się świadomie.
Grzech powszedni:
1. Hamuje duchowy postęp duszy.
2. Pociąga za sobą kary doczesne (na ziemi lub – co gorsza – w Czyśćcu).
3. Jeśli jest świadomy i powtarzany bez skruchy, stopniowo usposabia do popełnienia grzechu śmiertelnego.

Niedoskonałości
Niedoskonałość to dobro uczynione w sposób mniej pełny, niż byłoby to możliwe, lub zaniedbanie dobra, które nie było ściśle obowiązkowe. Chociaż nie zrywają relacji z Bogiem, niedoskonałości spowalniają drogę do świętości.
Konkretne przykłady:
1. Popełnienie dobrego czynu, ale z oziębłością lub małą hojnością.
2. Wybranie czegoś dobrego, nie wybierając tego, co najlepsze.
3. Działanie z prawą intencją, ale zmieszaną z odrobiną miłości własnej.
4. Modlitwa, ale z niewielką uwagą.
5. Czynienie miłosierdzia, ale z pewnym poszukiwaniem aprobaty.

 

16. Praktyczny sposób odbycia spowiedzi

Przygotowanie
Staję w obecności Boga i proszę Ducha Świętego, aby mnie oświecił, bym przypomniał sobie grzechy, które nie podobają się Bogu.
Rachunek sumienia: Przypominam sobie grzechy popełnione od ostatniej dobrej spowiedzi — w myśli, mowie, uczynku lub zaniedbaniu — przeciwko przykazaniom Bożym, kościelnym, przeciwko cnotom lub obowiązkom własnego stanu. Rachunek sumienia robi się starannie, poważnie i szczerze, ale bez niepokoju. Spowiedź nie jest męką ani torturą, ale aktem pokornej ufności w miłosierdzie Boże: nie chodzi o dręczenie duszy, ale o jej uwolnienie.

Przy konfesjonale
Podchodzę i zaczynam chrześcijańskim pozdrowieniem, na przykład:
„Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!” — i czynię znak krzyża.
Spowiednik odpowiada:
„Na wieki wieków. Amen!”
I może kontynuować:
„W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen. Pan niech będzie w sercu twoim, abyś skruszony w duchu wyznał swoje grzechy.”

Wyznanie grzechów
Mówię o swoim stanie: żonaty/zamężna, zakonnik/zakonnica, wdowiec/wdowa, itp., oraz ile czasu minęło od ostatniej spowiedzi.
Następnie, ze skruchą, pokornie uznaję i oskarżam się o wszystkie grzechy zapamiętane od ostatniej dobrej spowiedzi, przed Bogiem i Jego sługą. Określam, czy chodzi o grzechy myśli, mowy, uczynku czy zaniedbania.
Zaczyna się od najcięższego grzechu. Wyznaje się najpierw grzech, potem okoliczności i liczbę — unikając usprawiedliwiania się. Jesteśmy tam, aby się oskarżać, a nie usprawiedliwiać. Przebaczenie zawsze daje Bóg, nie my.
Bardzo wskazane jest zakończenie słowami:
„Żałuję także za wszystko, czego nie pamiętam lub nie dostrzegam; proszę Boga o przebaczenie, a ciebie, ojcze, o pokutę i rozgrzeszenie.”

Pokuta i rozgrzeszenie
Spowiednik może udzielić stosownych rad, nałożyć pokutę i zaprosić do wyrażenia żalu aktem skruchy:
„Ach, żałuję za me złości, jedynie dla Twej miłości. Bądź miłościw mnie, grzesznemu, do poprawy dążącemu.”
Kapłan udziela penitentowi rozgrzeszenia, mówiąc:
„Bóg, Ojciec miłosierdzia, który pojednał świat ze sobą przez śmierć i zmartwychwstanie swojego Syna i zesłał Ducha Świętego na odpuszczenie grzechów, niech ci udzieli przebaczenia i pokoju przez posługę Kościoła. I ja odpuszczam tobie grzechy w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego.”
Odpowiadam:
„Amen.”
Kapłan może dodać:
„Męka Pana naszego Jezusa Chrystusa, wstawiennictwo Najświętszej Maryi Panny i wszystkich świętych, dobro, które uczynisz, i zło, które będziesz musiał znosić, niech ci posłużą do odpuszczenia grzechów, wzrostu łaski i nagrody życia wiecznego. Pan odpuścił ci grzechy, idź w pokoju.”
Odpowiadam:
„Amen.”

Po spowiedzi
Wskazane jest, aby od razu odprawić zadaną pokutę, aby o niej nie zapomnieć.
Do tego zaleca się dodać przynajmniej jedno „Ojcze nasz” i jedno „Zdrowaś Maryjo” w dziękczynieniu Bogu za otrzymane przebaczenie, oraz jedno „Ojcze nasz” i jedno „Zdrowaś Maryjo” za kapłana spowiednika — aby Bóg zawsze pozwalał nam znaleźć spowiednika, zwłaszcza w godzinie śmierci.

 

17. Niezbędne elementy dobrej spowiedzi

1. Rachunek sumienia
Przypomnieć sobie wszystkie grzechy popełnione od ostatniej spowiedzi, starając się być jak najbardziej szczerym wobec siebie.

2. Żal za grzechy
Odczuwać szczery ból z powodu obrażenia Boga i szczerze brzydzić się grzechem. Ponieważ żal jest darem od Boga, należy o niego prosić z pokorą w modlitwie.

3. Postanowienie poprawy
Podjąć mocne postanowienie, że nie będzie się więcej grzeszyć, akceptując konieczność zrobienia wszystkiego, co potrzebne, aby unikać grzechu, bez względu na koszty.

4. Wyznanie grzechów kapłanowi
Powiedzieć kapłanowi wszystkie grzechy odkryte podczas rachunku sumienia. To wyznanie musi być:
Szczere: bez próby oszukania kapłana — bo niemożliwe jest oszukanie Boga
Kompletne: bez zatajania żadnego grzechu
Pokorne: bez pychy i arogancji
Skruszone: bez obojętności, a tym bardziej bez lekkomyślności
Roztropne: używając odpowiednich słów, nie wymieniając innych osób ani nie ujawniając grzechów cudzych
Krótkie: bez zbędnych wyjaśnień i obcych tematów, z wyjątkiem istotnych okoliczności

5. Zadośćuczynienie (Pokuta)
Odprawić pokutę zadaną przez kapłana z intencją naprawienia popełnionych grzechów. Pokuta jest obowiązkowa, ponieważ stanowi integralną część samego sakramentu.

18. Pytania pomocne w przygotowaniu do spowiedzi

O własnym podejściu do sakramentu
– Czy podchodzę do sakramentu Pokuty ze szczerą chęcią oczyszczenia, nawrócenia i głębszej przyjaźni z Bogiem? Czy też uważam go za coś uciążliwego, co przyjmuję tylko rzadko i niechętnie?

O przeszłych spowiedziach
– Czy zapomniałem lub świadomie zataiłem jakiś ciężki grzech w poprzednich spowiedziach?
– Czy skłamałem na spowiedzi ze wstydu lub strachu?
– Czy odprawiłem pokutę, którą nałożył mi kapłan?

O zmianie życia
– Czy naprawiłem krzywdy wyrządzone innym?
– Czy konkretnie zaangażowałem się w poprawę moich grzechów i unikanie ich w przyszłości?
– Czy starałem się wprowadzić w życie postanowienia poprawy mojego życia zgodnie z Ewangelią?

O sakramencie Eucharystii
– Czy jestem świadomy, że jeśli mam na sumieniu grzech ciężki — lub nawet tylko wątpliwość, czy tak jest — nie powinienem przystępować do Komunii Świętej bez wcześniejszej spowiedzi? Uczynienie tego stanowiłoby większy grzech, grzech świętokradztwa.

O uczynkach miłosierdzia
– Czy zaniedbałem uczynki miłosierdzia co do duszy i co do ciała, kiedy mogłem je spełnić?

Praktyczna rada: jeśli to pomoże, zapisz swoje grzechy na kartce przed spowiedzią, aby żadnego nie zapomnieć. Zaleca się zniszczenie jej po spowiedzi.