Spojrzenie wstecz: opis w Pami\u0119tnikach Biograficznych<\/strong><\/p>\n <\/p>\n
Ostatni odcinek ma inny charakter ni\u017c poprzednie, a seria musi to otwarcie powiedzie\u0107 czytelnikowi. Rozdzia\u0142 XLVII czwartego tomu Pami\u0119tnik\u00f3w Biograficznych nie jest tekstem opublikowanym za \u017cycia Ksi\u0119dza Bosko: jest to systematyczna rekonstrukcja, kt\u00f3r\u0105 ksi\u0105dz Giovanni Battista Lemoyne komponuje, zbieraj\u0105c praktyki, \u015bwiadectwa i wspomnienia pierwszego pokolenia, i umieszcza j\u0105 narracyjnie w latach oko\u0142o 1851-1853. Po nim nast\u0119puje, w rozdziale XLVIII, s\u0142owo o karach.<\/p>\n
Jego warto\u015b\u0107 nie polega zatem na byciu bezpo\u015brednim \u017ar\u00f3d\u0142em, ale na recepcji: m\u00f3wi nam, jak pierwsi salezjanie zrozumieli i zreorganizowali to, co widzieli w praktyce. Czytany na ko\u0144cu serii, dzia\u0142a jak lustro: pozwala zmierzy\u0107, ile z praktyki za\u0142o\u017cyciela przesz\u0142o ju\u017c do wsp\u00f3lnej doktryny.<\/p>\n
<\/p>\n
(MB IT IV,544-558, ca\u0142y rozdzia\u0142 XLVII; <\/em>t\u0142umaczenie IV tomu polskiego wydania Pami\u0119tnik\u00f3w Biograficznych<\/em> urywa si\u0119 na rozdziale XV \u2013 przyp. t\u0142um.)<\/p>\n <\/p>\n
\u00abROZDZIA\u0141 XLVII. System Zapobiegawczy – Jego zastosowanie – Jego zalety<\/strong><\/p>\nZ ca\u0142o\u015bci tego, co przedstawili\u015bmy w poprzednich tomach, nasi czytelnicy wyrobili sobie dok\u0142adne kryterium systemu stosowanego przez Ks. Bosko w wychowaniu m\u0142odzie\u017cy. Nie by\u0142 to tak zwany system represyjny, ale zapobiegawczy, system bardziej zgodny z rozumem i Religi\u0105. W rzeczywisto\u015bci Religia uczy mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra zwalcza pych\u0119, egoizm, czyni ludzi towarzyskimi, wdzi\u0119cznymi i pe\u0142nymi szacunku wobec siebie nawzajem, spontanicznie pos\u0142usznymi tym, kt\u00f3rzy maj\u0105 prawo i obowi\u0105zek rozkazywa\u0107, a nawet ozdabia pewn\u0105 naiwn\u0105 uprzejmo\u015bci\u0105 nawet najbardziej szorstkich, poniewa\u017c wyklucza strach.<\/p>\n
Rozum z kolei dowodzi przez do\u015bwiadczenie, \u017ce bez prawdziwego uczucia pos\u0142uga wychowawcy jest bezu\u017cyteczna<\/em>. Pierwszym szcz\u0119\u015bciem dziecka jest \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jest kochane. Odpowiada ono na t\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107, przekonuje si\u0119 do tego, co twierdzi nauczyciel, kocha wszystko, czego nauczyciel uczy, podoba mu si\u0119 to, co podoba si\u0119 nauczycielowi, przywi\u0105zuje si\u0119 na ca\u0142e \u017cycie do prawdy i doktryny, kt\u00f3rych si\u0119 od niego nauczy\u0142o, a nawet czuje sk\u0142onno\u015b\u0107 do tego samego zawodu, nawet kap\u0142a\u0144skiego lub zakonnego swojego wychowawcy, i kocha go jak ojca swojej duszy.<\/p>\nCo wi\u0119cej, w tych latach system zapobiegawczy sta\u0142 si\u0119 konieczno\u015bci\u0105. Ludowe d\u0105\u017cenia do \u0142agodniejszych rz\u0105d\u00f3w, wspierane przez odpowiednich W\u0142adc\u00f3w, sprawia\u0142y, \u017ce m\u0142odzie\u017c r\u00f3wnie\u017c wymaga\u0142a od swoich prze\u0142o\u017conych bardziej czu\u0142ego i ojcowskiego kierownictwa. Dlatego szorstki i represyjny system edukacji, jaki praktykowano w innych czasach, by\u0142by odra\u017caj\u0105cy dla natury tamtych czas\u00f3w, a mi\u0119dzy innymi przyni\u00f3s\u0142by dwa bardzo powa\u017cne z\u0142a. Odstraszy\u0142by m\u0142odych ludzi od Oratorium, do kt\u00f3rego przychodzili spontanicznie, i sk\u0105d mogli r\u00f3wnie\u017c odej\u015b\u0107 z w\u0142asnej woli, bez \u017cadnego prawa lub w\u0142adzy, kt\u00f3ra by ich zatrzymywa\u0142a; a ponadto potwierdzi\u0142by w nich z\u0142e pog\u0142oski, kt\u00f3re op\u0142acani dziennikarze, kuglarze i aktorzy szeroko rozpowszechniali, mianowicie, \u017ce ksi\u0119\u017ca to tyrani, wrogowie wolno\u015bci i ludu. Ale za pomoc\u0105 swojego systemu Ks. Bosko zapobieg\u0142 przenikni\u0119ciu tak wielkiego z\u0142a w\u015br\u00f3d swoich ch\u0142opc\u00f3w. Dlatego Oratorium by\u0142o zawsze tak bardzo ucz\u0119szczane, \u017ce konieczne sta\u0142o si\u0119 otwarcie nowych w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach miasta; z drugiej strony, je\u015bli jaki\u015b z\u0142o\u015bliwy j\u0119zyk obmawia\u0142 ksi\u0119\u017cy w obecno\u015bci m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy tam bywali, wystarczy\u0142o przypomnie\u0107 sobie akty wykwintnej dobroci, kt\u00f3re praktykowa\u0142 Ks. Bosko, aby zada\u0107 oszczercom uroczyste k\u0142amstwo. To prawda, w warsztatach wielokrotnie zdarza\u0142o im si\u0119 przytacza\u0107 ten argument przeciwko tym, kt\u00f3rzy obgadywali ksi\u0119\u017cy, i wielu pami\u0119ta, \u017ce wtedy, nie wiedz\u0105c, co odpowiedzie\u0107, malkontenci odpowiadali: Gdyby wszyscy ksi\u0119\u017ca byli jak wasz Ks. Bosko, mieliby\u015bcie racj\u0119; ale tak nie jest<\/em>. Oni jednak, widz\u0105c Teol. Borela, Teol. Chiavesa, Teol. Carpano, Teol. Murialdo, Teol. Vol\u0119, Teologa Marengo i wielu innych niezwykle wzorowych kap\u0142an\u00f3w tworz\u0105cych wspania\u0142\u0105 koron\u0119 wok\u00f3\u0142 Ks. Bosko i staraj\u0105cych si\u0119 na\u015bladowa\u0107 go w mi\u0142o\u015bci i traktowaniu m\u0142odych ludzi, a nawet urwis\u00f3w, jak przyjaci\u00f3\u0142 i ojc\u00f3w, trwali mocno w swoich przekonaniach i oceniali obmowy jako oszczerstwa, kt\u00f3rymi by\u0142y, i szli naprz\u00f3d. W ten spos\u00f3b, wraz z mi\u0142o\u015bci\u0105 i przywi\u0105zaniem do Religii Katolickiej, zawsze \u017cywili do jej szafarzy wysoki szacunek i g\u0142\u0119bok\u0105 cze\u015b\u0107; i nie ma co si\u0119 waha\u0107, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce te owoce by\u0142y zas\u0142ug\u0105 wychowania, jakiego udzielali im Ks. Bosko i jego cierpliwi wsp\u00f3\u0142pracownicy.<\/p>\nTen system Ks. Bosko wypr\u00f3bowa\u0142 z tak szcz\u0119\u015bliwym skutkiem dla moralnego dobra ch\u0142opc\u00f3w, \u017ce po zaszczepieniu jego praktyki wszystkim swoim pomocnikom i odbyciu na ten temat r\u00f3\u017cnych konferencji z Teol. Eugenio Gallettim, Kanonikiem Bo\u017cego Cia\u0142a, w ko\u0144cu napisa\u0142 o nim kr\u00f3tko, pokazuj\u0105c, na czym polegaj\u0105 dwa systemy: prewencyjny i represyjny, podaj\u0105c powody, dla kt\u00f3rych nale\u017cy preferowa\u0107 ten pierwszy, ucz\u0105c jego praktycznego zastosowania i ujawniaj\u0105c jego wielkie zalety. Ten bardzo u\u017cyteczny tekst ujrza\u0142 p\u00f3\u017aniej \u015bwiat\u0142o dzienne w Regulaminie dla Dom\u00f3w Salezja\u0144skich; a my uwa\u017camy, \u017ce w interesie czytelnik\u00f3w jest odtworzenie go tutaj jako normy i zasady.<\/p>\n
\u201eDwa s\u0105 Systemy, m\u00f3wi Ks. Bosko, u\u017cywane w ka\u017cdym czasie w wychowaniu m\u0142odzie\u017cy: Prewencyjny i Represyjny. System Represyjny polega na zapoznaniu podw\u0142adnych z prawem, a nast\u0119pnie na czuwaniu, aby pozna\u0107 jego przest\u0119pc\u00f3w i wymierzy\u0107, w razie potrzeby, zas\u0142u\u017con\u0105 kar\u0119. W tym Systemie s\u0142owa i wygl\u0105d Prze\u0142o\u017conego musz\u0105 by\u0107 zawsze surowe i raczej gro\u017ane, a on sam musi unika\u0107 wszelkiej poufa\u0142o\u015bci z podw\u0142adnymi. Opr\u00f3cz tego Dyrektor, aby zwi\u0119kszy\u0107 warto\u015b\u0107 swojej w\u0142adzy, powinien rzadko przebywa\u0107 w\u015br\u00f3d swoich podw\u0142adnych, a przewa\u017cnie tylko wtedy, gdy chodzi o karanie i gro\u017cenie. Ten System jest \u0142atwy, mniej m\u0119cz\u0105cy i przydaje si\u0119 szczeg\u00f3lnie w wojsku, a og\u00f3lnie w\u015br\u00f3d os\u00f3b doros\u0142ych i rozs\u0105dnych, kt\u00f3re same z siebie powinny by\u0107 w stanie wiedzie\u0107 i pami\u0119ta\u0107, co jest zgodne z prawem i innymi przepisami.<\/p>\n
Inny i, powiedzia\u0142bym, przeciwny jest System Prewencyjny. Polega on na zapoznaniu z przepisami i regulaminami Zak\u0142adu, a nast\u0119pnie na czuwaniu w taki spos\u00f3b<\/em>, aby wychowankowie mieli zawsze nad sob\u0105 oko Dyrektora lub asystent\u00f3w, kt\u00f3rzy jak kochaj\u0105cy ojcowie rozmawiaj\u0105, s\u0142u\u017c\u0105 jako przewodnicy w ka\u017cdym wydarzeniu, udzielaj\u0105 rad i z mi\u0142o\u015bci\u0105 koryguj\u0105, co oznacza: Postawi\u0107 wychowank\u00f3w w niemo\u017cno\u015bci pope\u0142nienia b\u0142\u0119d\u00f3w<\/em>. Ten System opiera si\u0119 ca\u0142kowicie na rozumie, religii i mi\u0142o\u015bci; dlatego wyklucza wszelkie gwa\u0142towne kary i stara si\u0119 trzyma\u0107 z daleka nawet lekkie kary. Wydaje si\u0119, \u017ce ten System jest preferowany z nast\u0119puj\u0105cych powod\u00f3w:<\/p>\nI. Ucze\u0144 uprzedzony zapobiegawczo nie jest zniech\u0119cony pope\u0142nionymi b\u0142\u0119dami, jak to ma miejsce, gdy s\u0105 one zg\u0142aszane Prze\u0142o\u017conemu. M\u0142ody cz\u0142owiek nie gniewa si\u0119 za udzielone upomnienie lub za gro\u017c\u0105c\u0105 albo wymierzon\u0105 kar\u0119, poniewa\u017c zawsze jest przyjazne s\u0142owo, kt\u00f3re mu to t\u0142umaczy i kt\u00f3re przewa\u017cnie potrafi go przekona\u0107 i zdoby\u0107 jego serce, tak \u017ce winny rozumie konieczno\u015b\u0107 kary i niemal jej pragnie.<\/p>\n
II. Najbardziej istotnym powodem jest zmienno\u015b\u0107 m\u0142odego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w jednej chwili zapomina o zasadach dyscypliny i karach, kt\u00f3rymi one gro\u017c\u0105. Dlatego cz\u0119sto dziecko staje si\u0119 przest\u0119pc\u0105 zasady i zas\u0142uguje na kar\u0119, na co w momencie dzia\u0142ania w og\u00f3le nie zwraca\u0142o uwagi, a z pewno\u015bci\u0105 post\u0105pi\u0142oby inaczej, gdyby przyjazny g\u0142os je ostrzeg\u0142.<\/p>\n
III. System Represyjny mo\u017ce zapobiec nieporz\u0105dkom, ale z trudem uczyni umys\u0142y lepszymi. Zauwa\u017cono, \u017ce m\u0142odzi ludzie nie zapominaj\u0105 o poniesionych karach i przewa\u017cnie zachowuj\u0105 gorycz z pragnieniem zrzucenia jarzma, a nawet zemsty. Czasami wydaje si\u0119, \u017ce nie zwracaj\u0105 na to uwagi, ale kto \u015bledzi ich poczynania, wie, \u017ce wspomnienia z m\u0142odo\u015bci s\u0105 straszne. \u0141atwo zapominaj\u0105 o karach rodzic\u00f3w, ale bardzo trudno o karach wychowawc\u00f3w. S\u0105 fakty o niekt\u00f3rych, kt\u00f3rzy w staro\u015bci brutalnie m\u015bcili si\u0119 za pewne kary, s\u0142usznie otrzymane w czasie ich edukacji. Przeciwnie, System Prewencyjny czyni ucznia przyjacielem, kt\u00f3ry w asystencie widzi dobroczy\u0144c\u0119, kt\u00f3ry go ostrzega, chce uczyni\u0107 go dobrym, uwolni\u0107 od przykro\u015bci, od kar, od ha\u0144by.<\/p>\n
IV. System Prewencyjny traktuje ucznia w taki spos\u00f3b, \u017ce wychowawca b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 zawsze m\u00f3wi\u0107 do niego j\u0119zykiem serca, zar\u00f3wno w czasie edukacji, jak i po niej. Dzi\u0119ki takiemu Systemowi wychowawca, zdobywaj\u0105c serce swojego podopiecznego, b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 wywiera\u0107 na niego wielki wp\u0142yw, ostrzega\u0107 go, doradza\u0107 mu, a tak\u017ce korygowa\u0107 go wtedy, gdy znajdzie si\u0119 w pracy, w urz\u0119dach i w handlu.<\/p>\n
<\/p>\n
Z tych i wielu innych powod\u00f3w wydaje si\u0119, \u017ce System Prewencyjny nale\u017cy preferowa\u0107 nad Represyjnym\u201d.<\/p>\n
Po tym Ks. Bosko przechodzi do om\u00f3wienia jego zastosowania i kontynuuje w ten spos\u00f3b:<\/p>\n
Praktyka tego systemu opiera si\u0119 w ca\u0142o\u015bci na s\u0142owach \u015bw. Paw\u0142a, kt\u00f3ry m\u00f3wi: Charitas patiens est, benigna est, omnia suffert, omnia sperat, omnia sustinet<\/em>; a tak\u017ce na tych innych skierowanych do rodzic\u00f3w: \u201eOjcowie, nie pobudzajcie do gniewu waszych dzieci, aby nie upada\u0142y na duchu\u201d. Dlatego tylko chrze\u015bcijanin mo\u017ce z powodzeniem stosowa\u0107 System Zapobiegawczy. Rozum i Religia to \u015brodki, z kt\u00f3rych wychowawca musi stale korzysta\u0107, je\u015bli chce osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel. Oto zatem g\u0142\u00f3wne zasady stosowania wspomnianego Systemu.<\/p>\nI. Dyrektor musi by\u0107 ca\u0142kowicie po\u015bwi\u0119cony swoim wychowankom i nigdy nie podejmowa\u0107 zobowi\u0105za\u0144, kt\u00f3re odci\u0105ga\u0142yby go od jego urz\u0119du; co wi\u0119cej, musi zawsze przebywa\u0107 ze swoimi uczniami za ka\u017cdym razem, gdy nie s\u0105 oni obowi\u0105zkowo zwi\u0105zani jakim\u015b zaj\u0119ciem, chyba \u017ce s\u0105 odpowiednio wspomagani przez innych.<\/p>\n
II. Nauczyciele i asystenci musz\u0105 by\u0107 znanej moralno\u015bci. Niech staraj\u0105 si\u0119 unika\u0107 jak zarazy wszelkiego rodzaju szczeg\u00f3lnych uczu\u0107 lub przyja\u017ani z uczniami i niech pami\u0119taj\u0105, \u017ce zb\u0142\u0105dzenie jednego mo\u017ce skompromitowa\u0107 Instytut wychowawczy. Nale\u017cy dba\u0107 o to, aby uczniowie nigdy nie byli sami. O ile to mo\u017cliwe, asystenci niech wyprzedzaj\u0105 ich w miejscu, gdzie maj\u0105 si\u0119 zebra\u0107; niech przebywaj\u0105 z nimi, dop\u00f3ki nie b\u0119d\u0105 nadzorowani przez innych, niech nigdy nie zostawiaj\u0105 ich bez zaj\u0119cia, nawet w czasie rekreacji.<\/p>\n
III. Nale\u017cy da\u0107 szerok\u0105 swobod\u0119 skakania, biegania, ha\u0142asowania do woli. Gimnastyka, muzyka, deklamacja, teatrzyk, spacery to bardzo skuteczne \u015brodki do osi\u0105gni\u0119cia dyscypliny, korzystne dla moralno\u015bci i zdrowia. Nale\u017cy tylko uwa\u017ca\u0107, aby materia\u0142 rozrywki by\u0142 dobrze dobrany, aby osoby w niej uczestnicz\u0105ce by\u0142y uczciwe i niebezpieczne, a rozmowy, kt\u00f3re maj\u0105 tam miejsce, nie by\u0142y naganne. R\u00f3bcie wszystko, co chcecie, m\u00f3wi\u0142 wielki przyjaciel m\u0142odzie\u017cy \u015bw. Filip Neri, mnie wystarczy, \u017ceby\u015bcie nie grzeszyli.<\/p>\n
IV. Cz\u0119sta Spowied\u017a i cz\u0119sta Komunia to filary, kt\u00f3re musz\u0105 podtrzymywa\u0107 gmach wychowawczy, z kt\u00f3rego nale\u017cy trzyma\u0107 z daleka gro\u017ab\u0119 i bicz. Nigdy nie zmusza\u0107 m\u0142odych ludzi do cz\u0119stego przyst\u0119powania do \u015bwi\u0119tych Sakrament\u00f3w, ale tylko zach\u0119ca\u0107 ich i zapewnia\u0107 im dogodno\u015b\u0107 korzystania z nich. Z okazji Rekolekcji duchowych, tridu\u00f3w, nowenn, kaza\u0144 i katechez nale\u017cy podkre\u015bla\u0107 pi\u0119kno, wielko\u015b\u0107 i \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 tej Religii, kt\u00f3ra oferuje \u015brodki tak \u0142atwe, tak u\u017cyteczne dla spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego, dla spokoju serca, dla zbawienia duszy, jakimi s\u0105 w\u0142a\u015bnie \u015bwi\u0119te Sakramenty. W ten spos\u00f3b dzieci spontanicznie nabieraj\u0105 ochoty na te praktyki pobo\u017cno\u015bci, b\u0119d\u0105 do nich przyst\u0119powa\u0107 z przekonaniem i z po\u017cytkiem.<\/p>\n
V. Nale\u017cy stosowa\u0107 maksymalny nadz\u00f3r, aby zapobiec wprowadzaniu do Instytutu z\u0142ych koleg\u00f3w i ksi\u0105\u017cek lub os\u00f3b, kt\u00f3re prowadz\u0105 z\u0142e rozmowy. Wyb\u00f3r dobrego portiera to skarb dla domu wychowawczego.<\/p>\n
VI. Ka\u017cdego wieczoru po wsp\u00f3lnych modlitwach, a przed udaniem si\u0119 uczni\u00f3w na spoczynek, Dyrektor lub osoba go zast\u0119puj\u0105ca, niech skieruje publicznie kilka serdecznych s\u0142\u00f3w, udzielaj\u0105c jakiej\u015b rady lub wskaz\u00f3wki dotycz\u0105cej rzeczy do zrobienia lub unikni\u0119cia; niech stara si\u0119 czerpa\u0107 maksymy z wydarze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w ci\u0105gu dnia w Instytucie lub poza nim; ale jego przem\u00f3wienie niech nie przekracza pi\u0119ciu minut. To dobrze poprowadzone kazanko jest jak klucz do moralno\u015bci i dobrego sukcesu wychowania.<\/p>\n
VII. Nale\u017cy trzyma\u0107 z daleka zgubn\u0105 opini\u0119 niekt\u00f3rych, kt\u00f3rzy chcieliby od\u0142o\u017cy\u0107 pierwsz\u0105 Komuni\u0119 do zbyt zaawansowanego wieku, kiedy to przewa\u017cnie diabe\u0142 ju\u017c obj\u0105\u0142 w posiadanie serce m\u0142odego cz\u0142owieka z nieobliczaln\u0105 szkod\u0105 dla jego niewinno\u015bci. Zgodnie z dyscyplin\u0105 pierwotnego Ko\u015bcio\u0142a, dzieciom podawano konsekrowane hostie, kt\u00f3re pozostawa\u0142y z Komunii doros\u0142ych. S\u0142u\u017cy to u\u015bwiadomieniu nam, jak bardzo Ko\u015bci\u00f3\u0142 pragnie, aby dzieci by\u0142y wcze\u015bnie dopuszczane do Komunii \u015bwi\u0119tej. Kiedy m\u0142ody cz\u0142owiek potrafi odr\u00f3\u017cni\u0107 chleb od Chleba i wykazuje wystarczaj\u0105ce pouczenie, nie nale\u017cy ju\u017c zwraca\u0107 uwagi na wiek, i niech niebia\u0144ski W\u0142adca przyjdzie kr\u00f3lowa\u0107 w tej b\u0142ogos\u0142awionej duszy.<\/p>\n
VIII. Je\u015bli chodzi o Komuni\u0119, katechizmy zalecaj\u0105 jej cz\u0119stotliwo\u015b\u0107. \u015awi\u0119ty Filip Neri doradza\u0142 j\u0105 co osiem dni, a nawet cz\u0119\u015bciej. Sob\u00f3r Trydencki m\u00f3wi jasno, \u017ce gor\u0105co pragnie, aby ka\u017cdy wierny chrze\u015bcijanin, id\u0105c s\u0142ucha\u0107 Mszy \u015bwi\u0119tej, przyjmowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Komuni\u0119, nie tylko duchow\u0105, ale i sakramentaln\u0105, aby czerpa\u0142 wi\u0119kszy owoc z tej dostojnej i boskiej Ofiary\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
U\u017cyteczno\u015b\u0107 tego Systemu wychowania nie mo\u017ce uj\u015b\u0107 uwadze rozs\u0105dnej osoby; jednak w celu lepszego przekonania o tym, Ks. Bosko kontynuuje:<\/p>\n
\u201eKto\u015b powie, \u017ce ten System jest trudny w praktyce. Zauwa\u017cam, \u017ce ze strony uczni\u00f3w jest on znacznie \u0142atwiejszy, bardziej satysfakcjonuj\u0105cy, bardziej korzystny. Ze strony wychowawc\u00f3w kryje w sobie pewne trudno\u015bci, kt\u00f3re jednak ulegaj\u0105 zmniejszeniu, je\u015bli wychowawca z ca\u0142\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 zabiera si\u0119 do swojego dzie\u0142a. Wychowawca jest jednostk\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 dobru swoich uczni\u00f3w; dlatego musi by\u0107 got\u00f3w stawi\u0107 czo\u0142a wszelkim niedogodno\u015bciom, wszelkim trudom, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel, kt\u00f3rym jest obywatelskie, moralne i naukowe wychowanie jego uczni\u00f3w. Opr\u00f3cz wy\u017cej wymienionych zalet dodaj\u0119 jeszcze nast\u0119puj\u0105ce:<\/p>\n
I. Ucze\u0144 b\u0119dzie zawsze pe\u0142en szacunku dla wychowawcy i zawsze z przyjemno\u015bci\u0105 b\u0119dzie wspomina\u0142 otrzymane kierownictwo, uwa\u017caj\u0105c swoich nauczycieli i innych prze\u0142o\u017conych za ojc\u00f3w i braci.<\/p>\n
II. Niezale\u017cnie od charakteru, usposobienia, stanu moralnego m\u0142odego cz\u0142owieka w momencie jego przyj\u0119cia, rodzice mog\u0105 by\u0107 pewni, \u017ce ich syn nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 si\u0119 pogorszy\u0107, i mo\u017cna uzna\u0107 za pewne, \u017ce zawsze uzyska si\u0119 jak\u0105\u015b popraw\u0119. Niekt\u00f3re dzieci, kt\u00f3re by\u0142y utrapieniem dla rodzic\u00f3w, a nawet odrzucone przez domy poprawcze, kultywowane zgodnie z zasadami tego Systemu, zmieni\u0142y usposobienie, zmieni\u0142y charakter, odda\u0142y si\u0119 obyczajnemu \u017cyciu, a obecnie zajmuj\u0105 zaszczytne stanowiska w spo\u0142ecze\u0144stwie i s\u0105 oparciem dla rodziny i chlub\u0105 kraju.<\/p>\n
III. Uczniowie, kt\u00f3rzy przypadkiem weszliby do Instytutu ze smutnymi nawykami, nie mog\u0105 zaszkodzi\u0107 swoim kolegom. Ani dobrzy m\u0142odzi ludzie nie b\u0119d\u0105 mogli ponie\u015b\u0107 od nich szkody, poniewa\u017c nie ma na to ani czasu, ani miejsca, ani okazji, b\u0119d\u0105c zawsze z mi\u0142o\u015bci\u0105 wspomagani i chronieni\u201d.<\/p>\n
Ks. Bosko ko\u0144czy sw\u00f3j traktacik s\u0142owem o karach: Jakiej zasady si\u0119 trzyma\u0107, pyta, przy wymierzaniu kar? I odpowiada: Je\u015bli to mo\u017cliwe, nigdy nie nale\u017cy u\u017cywa\u0107 kar; a tam, gdzie konieczno\u015b\u0107 wymaga represji, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o nast\u0119puj\u0105cych rzeczach:<\/p>\n
\u201eI. Wychowawca w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w niech stara si\u0119 by\u0107 kochanym, je\u015bli chce by\u0107 budz\u0105cym respekt. W tym przypadku odebranie \u017cyczliwo\u015bci jest kar\u0105, ale kar\u0105, kt\u00f3ra pobudza do na\u015bladownictwa, dodaje odwagi i nigdy nie zniech\u0119ca.<\/p>\n
II. U m\u0142odych ludzi kar\u0105 jest to, co si\u0119 za ni\u0105 uwa\u017ca. Zauwa\u017cono, \u017ce nieprzyjazne spojrzenie na niekt\u00f3rych wywiera wi\u0119kszy skutek ni\u017c uderzenie. Pochwa\u0142a za pi\u0119kny czyn, nagana za karygodne zaniedbanie, mo\u017ce doskonale s\u0142u\u017cy\u0107 jako nagroda lub kara.<\/p>\n
III. Z wyj\u0105tkiem bardzo rzadkich przypadk\u00f3w, upomnie\u0144 i kar nigdy nie nale\u017cy udziela\u0107 publicznie, ale prywatnie i z dala od wzroku koleg\u00f3w. Nale\u017cy przy tym zachowa\u0107 maksymaln\u0105 roztropno\u015b\u0107 i cierpliwo\u015b\u0107, aby ucze\u0144 zrozumia\u0142 sw\u00f3j b\u0142\u0105d za pomoc\u0105 rozumu i religii.<\/p>\n
IV. Nadawanie wulgarnych przezwisk, bicie w jakikolwiek spos\u00f3b, zmuszanie do kl\u0119czenia w bolesnej pozycji, ci\u0105gni\u0119cie za uszy i inne podobne czyny, nale\u017cy absolutnie omija\u0107, poniewa\u017c s\u0105 one zabronione przez prawa cywilne, bardzo dra\u017cni\u0105 m\u0142odych ludzi i poni\u017caj\u0105 samego wychowawc\u0119.<\/p>\n
V. Dyrektor niech dobrze zapozna z zasadami, nagrodami i karami ustanowionymi przez Regulaminy dyscyplinarne, aby ucze\u0144 nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 t\u0142umaczy\u0107 m\u00f3wi\u0105c: Nie wiedzia\u0142em, \u017ce to by\u0142o nakazane lub zabronione.<\/p>\n
VI. Przed wymierzeniem jakiejkolwiek kary nale\u017cy zaobserwowa\u0107, jaki stopie\u0144 winy znajduje si\u0119 w uczniu, i tam, gdzie wystarczy upomnienie, nie nale\u017cy u\u017cywa\u0107 nagany, a tam, gdzie ta jest wystarczaj\u0105ca, nie nale\u017cy posuwa\u0107 si\u0119 dalej.<\/p>\n
VII. Ani w s\u0142owach, ani w czynach nie nale\u017cy nigdy kara\u0107, gdy umys\u0142 jest wzburzony; nigdy za b\u0142\u0119dy wynikaj\u0105ce ze zwyk\u0142ej nieuwagi; nigdy zbyt cz\u0119sto\u201d. Tak m\u00f3wi\u0142 Ks. Bosko. Opisany powy\u017cej system, stosowany przez niego i zalecany od samego pocz\u0105tku Oratorium i Internatu, jest tym, kt\u00f3ry do dzi\u015b jest badany i praktykowany we wszystkich Domach Salezja\u0144skich; a Prze\u0142o\u017ceni wiedz\u0105, \u017ce rozkwitaj\u0105 one i wydaj\u0105 dobre owoce tym bardziej, im lepiej wspomniany system jest znany i dok\u0142adniej realizowany.<\/p>\n
<\/p>\n
Zasady tego systemu wychowawczego dawa\u0142y Ksi\u0119dzu Bosko temat do konferencji, kt\u00f3re g\u0142osi\u0142 swoim wsp\u00f3\u0142pracownikom. Cz\u0119sto przypomina\u0142 s\u0142owa \u015bw. Franciszka Salezego: \u201eWi\u0119cej much \u0142apie si\u0119 na \u0142y\u017ck\u0119 miodu ni\u017c na beczk\u0119 octu\u201d. I cierpia\u0142, je\u015bli kto\u015b okazywa\u0142 surowo\u015b\u0107 wobec ch\u0142opc\u00f3w i podw\u0142adnych, pragn\u0105c, aby wszystkich pozyskiwano mi\u0142o\u015bci\u0105. – Nigdy nie zapominajcie, powtarza\u0142 nieustannie ka\u017cdemu, kto mia\u0142 w\u0142adz\u0119 nad wychowankami, \u017ce ch\u0142opcy b\u0142\u0105dz\u0105 bardziej z powodu swawoli ni\u017c ze z\u0142o\u015bliwo\u015bci, bardziej z braku odpowiedniej opieki ni\u017c ze z\u0142ej woli. Trzeba otacza\u0107 ich troskliw\u0105 opiek\u0105, uwa\u017cnie im asystowa\u0107, nie daj\u0105c po sobie pozna\u0107, \u017ce si\u0119 to robi, a tak\u017ce bra\u0107 udzia\u0142 w ich zabawach, tolerowa\u0107 ich ha\u0142asy i k\u0142opoty, jakie sprawiaj\u0105, poniewa\u017c nawet Boski Zbawiciel powiedzia\u0142 w takich okoliczno\u015bciach: Sinite parvulos venire ad me<\/em>. – A on sam czuwa\u0142 nad nimi uwa\u017cnie, gdziekolwiek byli. Cz\u0119sto przychodzi\u0142 do klas i chodzi\u0142 do warsztat\u00f3w. Nigdy nie zdarzy\u0142o si\u0119 najmniejsze naruszenie regulaminu, kt\u00f3rego by natychmiast nie zauwa\u017cy\u0142 i kt\u00f3remu by szybko nie zaradzi\u0142. Cz\u0119sto naradza\u0142 si\u0119 z innymi prze\u0142o\u017conymi, dowiaduj\u0105c si\u0119 o zachowaniu ch\u0142opc\u00f3w i zawsze podaj\u0105c zasady dobrego funkcjonowania dyscypliny. Zarz\u0105dzi\u0142, aby co tydzie\u0144 ka\u017cdemu wychowankowi wystawiano ocen\u0119 z zachowania, nauki i pracy, a on sam czyta\u0142 publicznie oceny w niedzielny wiecz\u00f3r, zach\u0119caj\u0105c pilnych i upominaj\u0105c zaniedbuj\u0105cych si\u0119.<\/p>\nKsi\u0105dz Bosko mia\u0142 pewno\u015b\u0107, \u017ce zazwyczaj dzi\u0119ki refleksji mo\u017cna sk\u0142oni\u0107 wszystkich m\u0142odych ludzi do uznania swoich b\u0142\u0119d\u00f3w i ich poprawy. Dlatego nigdy nie m\u0119czy\u0142 si\u0119 upominaniem i doradzaniem; a jego cierpliwo\u015b\u0107 by\u0142a i\u015bcie heroiczna. Kiedy jaki\u015b prze\u0142o\u017cony nie by\u0142 pewien, czy dany ch\u0142opiec dobrze rokuje, by go przyj\u0105\u0107 lub wydali\u0107, sugerowa\u0142, aby i w tym przypadku zastosowa\u0107 w praktyce maksym\u0119 \u015bw. Paw\u0142a: Omnia probate, quod bonum est tenete<\/em>; a do tego mia\u0142a prowadzi\u0107 czujno\u015b\u0107 i wczesne ostrzeganie. Na pocz\u0105tku roku, je\u015bli wyczu\u0142, \u017ce kt\u00f3ry\u015b z nowo przyj\u0119tych m\u00f3g\u0142by wyrz\u0105dzi\u0107 szkod\u0119 kolegom, wzywa\u0142 go do siebie, upomina\u0142 z naj\u017cywszym wyrazem b\u00f3lu i kaza\u0142 go specjalnie obserwowa\u0107. Dzi\u0119ki takiej troskliwo\u015bci uda\u0142o mu si\u0119 poprawi\u0107 wielu, kt\u00f3rzy przychodz\u0105c ze \u015bwiata, przynosili ze sob\u0105, niestety zbyt powszechny, z\u0142y nawyk wulgarnych s\u0142\u00f3w.<\/p>\nTrudno wyrazi\u0107 s\u0142owami sekret, jaki posiada\u0142 Ks. Bosko, by zjednywa\u0107 sobie m\u0142odych i przyci\u0105ga\u0107 ich do s\u0142u\u017cby Panu. Posiada\u0142 on w porz\u0105dku natury i \u0142aski takie dary i przywileje, \u017ce gdy wzi\u0105\u0142 ch\u0142opca na bok i szepn\u0105\u0142 mu co\u015b w zaufaniu do ucha, jakkolwiek by ten nie by\u0142 niesforny czy oporny na \u0142ask\u0119, rzadko si\u0119 zdarza\u0142o, by nie podda\u0142 si\u0119 jego ojcowskim radom i upomnieniom. A te nie mog\u0142y okaza\u0107 si\u0119 nieskuteczne, poniewa\u017c Ks. Bosko za dusze odda\u0142by \u017cycie sto razy, gdyby zasz\u0142a taka potrzeba.<\/p>\n
Jego s\u0142owa otwiera\u0142y serca, a on cz\u0119sto nalega\u0142 na szczero\u015b\u0107, jak\u0105 nale\u017cy stosowa\u0107 zw\u0142aszcza wobec prze\u0142o\u017conych w sprawach duszy, opisywa\u0142 jej zalety, nazywa\u0142 j\u0105 kluczem do wewn\u0119trznego spokoju, najskuteczniejsz\u0105 broni\u0105 do odp\u0119dzania melancholii, najpewniejszym sekretem na znalezienie zadowolenia w \u017cyciu i w \u015bmierci oraz na osi\u0105gni\u0119cie wielkiej doskona\u0142o\u015bci. Poprzez takie zalecenie nie d\u0105\u017cy\u0142 do niczego innego, jak tylko do zapobiegania grzechowi lub niszczenia go wraz z jego konsekwencjami.<\/p>\n
Zwyk\u0142 mawia\u0107 do swoich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w: – Musimy trzyma\u0107 grzech z dala od domu i sprawi\u0107, by wszyscy nasi ch\u0142opcy \u017cyli w \u0142asce Bo\u017cej: bez tego sprawy nie mog\u0105 i\u015b\u0107 dobrze. – I cz\u0119sto dodawa\u0142: – Pami\u0119tajcie, \u017ce pierwsz\u0105 metod\u0105 dobrego wychowania jest odbywanie dobrych spowiedzi i dobrych komunii. – W cz\u0119stym przyst\u0119powaniu do tego sakramentu pok\u0142ada\u0142 ca\u0142\u0105 si\u0142\u0119 swojej misji w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy. Dba\u0142 o to, by jego wychowankowie przyst\u0119powali do niego regularnie, a wr\u0119cz bardzo cz\u0119sto, ale bez jakiegokolwiek nacisku. Zach\u0119ca\u0142 ich i chcia\u0142, by byli zach\u0119cani, ale ich nie zmusza\u0142. Chocia\u017c ka\u017cdego ranka spowiada\u0142, a pragnienie spowiadania si\u0119 u niego by\u0142o powszechne, tak \u017ce nie mia\u0142 czasu zaspokoi\u0107 pragnie\u0144 wszystkich, to jednak chcia\u0142, aby byli inni spowiednicy z zewn\u0105trz, zw\u0142aszcza w \u015bwi\u0119ta i ich wigilie. Pozostawia\u0142 wszystkim maksymaln\u0105 wolno\u015b\u0107; nie robi\u0142 uwag i nie chcia\u0142, by robiono uwagi na temat tego, kto spowiada\u0142 si\u0119 u niego, a kto u innych kap\u0142an\u00f3w. A po latach da\u0142 jako zasad\u0119 jednemu ze swoich kap\u0142an\u00f3w: – Post\u0119puj tak, aby nigdy nie dawa\u0107 \u017cadnego znaku stronniczo\u015bci wobec tego, kto woli spowiada\u0107 si\u0119 u jednego, a nie u drugiego. – Podobnie nigdy nie zgodzi\u0142 si\u0119 na to, by w dniach komunii generalnej ch\u0142opcy wychodzili z \u0142awek w uporz\u0105dkowanych rz\u0119dach, aby uda\u0107 si\u0119 do o\u0142tarza, po to, by ten, kto nie by\u0142 przygotowany, nie da\u0142 si\u0119 zwyci\u0119\u017cy\u0107 ze swoj\u0105 wielk\u0105 szkod\u0105 przez wzgl\u0105d ludzki, lub nie by\u0142 wytykany palcami przez innych. Lepsza wolno\u015b\u0107 i troch\u0119 zamieszania. Na codziennej Mszy komunii by\u0142o tak wiele, \u017ce wielu przyjezdnych niejednokrotnie pyta\u0142o, jakie \u015bwi\u0119to jest obchodzone, poniewa\u017c wydawa\u0142o im si\u0119, \u017ce uczestniczyli w komunii generalnej.<\/p>\n
Zreszt\u0105 dobro, jakiego dokona\u0142 Ks. Bosko poprzez spowied\u017a, jest tak wielkie, \u017ce o\u015bmieliliby\u015bmy si\u0119 nazwa\u0107 go aposto\u0142em spowiedzi. Wzbudza\u0142 on taki spok\u00f3j i ufno\u015b\u0107 w Bogu i Jego mi\u0142osierdziu, \u017ce wielu po opuszczeniu Oratorium z trudem mog\u0142o przyzwyczai\u0107 si\u0119 do innych spowiednik\u00f3w. Wpaja\u0142 penitentom maksym\u0119 \u015bw. Filipa Neri: – Grzech\u00f3w i melancholii nie chc\u0119 w moim domu – i przez to chcia\u0142, aby w pe\u0142ni ufali w swoje wieczne zbawienie.<\/p>\n
A cz\u0119ste przyst\u0119powanie do sakrament\u00f3w by\u0142o pot\u0119\u017cn\u0105 spr\u0119\u017cyn\u0105, kt\u00f3ra popycha\u0142a wszystkich na drog\u0119 pos\u0142usze\u0144stwa w pokoju i rado\u015bci. Dlatego cech\u0105 charakterystyczn\u0105 Oratorium by\u0142a ha\u0142a\u015bliwa swoboda bycia, \u017cywio\u0142owe rozdzielanie zabaw, po\u0142\u0105czone z najwy\u017csz\u0105 religijno\u015bci\u0105 i moralno\u015bci\u0105 oraz pilno\u015bci\u0105 w wykonywaniu w\u0142asnych obowi\u0105zk\u00f3w. By\u0142o to uosobione w wielkiej liczbie wspania\u0142ych ch\u0142opc\u00f3w, prawdziwych modeli i wzor\u00f3w dla innych koleg\u00f3w. Setki dawnych wychowank\u00f3w, kap\u0142an\u00f3w i \u015bwieckich, za\u015bwiadczaj\u0105, \u017ce nie pami\u0119taj\u0105, by za ich czas\u00f3w dosz\u0142o do jakiegokolwiek powa\u017cnego nieporz\u0105dku.<\/p>\n
Kanonik Ballesio napisa\u0142: \u201eHamulec dla z\u0142a, zach\u0119ta do dobra, nasza rado\u015b\u0107 i satysfakcja, porz\u0105dek w domu, nasze sukcesy w nauce i pracy, wszystko to rodzi\u0142o si\u0119 z racjonalnej, g\u0142\u0119bokiej i \u017carliwej pobo\u017cno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 s\u0142uga Bo\u017cy potrafi\u0142 w nas wpoi\u0107 swoim przyk\u0142adem, kazaniami, cz\u0119stym przyst\u0119powaniem do sakrament\u00f3w, co w tamtych czasach by\u0142o niemal nowo\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy, swoimi przem\u00f3wieniami oraz \u017cywymi i buduj\u0105cymi opowiadaniami. Jednocze\u015bnie pewnymi swoimi s\u0142owami, gestami, spojrzeniami rozprasza\u0142 ciemno\u015bci, niepokoje ducha, zalewa\u0142 nasz\u0105 dusz\u0119 rado\u015bci\u0105 i zapala\u0142 nas do mi\u0142o\u015bci cnoty, po\u015bwi\u0119cenia i pos\u0142usze\u0144stwa\u201d.<\/p>\n
Och! Jak\u017ce drogo brzmia\u0142y na jego ustach te tak znajome mu wyra\u017cenia, podczas gdy z jego twarzy przebija\u0142a wiara, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 w sercu: – Jak\u017ce dobry jest dla nas B\u00f3g, kt\u00f3ry nigdy nie pozwala, by nam czegokolwiek brakowa\u0142o! S\u0142u\u017cmy Mu ch\u0119tnie! – Mi\u0142ujmy Boga; mi\u0142ujmy Go, poniewa\u017c jest naszym ojcem.<\/p>\n
Wszystko przemija: to, co nie jest wieczne, jest niczym!<\/p>\n
Staje si\u0119 zatem oczywiste, i na wielu innych stronach b\u0119dziemy o tym m\u00f3wi\u0107, jak metoda wychowawcza wybrana przez Ks. Bosko by\u0142a dobroci\u0105 m\u0105drze i \u0142agodnie dostosowan\u0105 do m\u0142odzie\u0144czego wieku. Ale och, jak\u017ce po\u017c\u0105dane by\u0142oby, aby taki system zosta\u0142 wprowadzony we wszystkich rodzinach chrze\u015bcija\u0144skich, we wszystkich publicznych i prywatnych zak\u0142adach wychowawczych, m\u0119skich i \u017ce\u0144skich! O ile \u0142atwiejsze sta\u0142oby si\u0119 czynienie dobra dla m\u0142odzie\u017cy, jak szybkie by\u0142oby lekarstwo przy pierwszym pojawieniu si\u0119 z\u0142a, jakie bezpiecze\u0144stwo dla uczciwych i niewinnych dzieci przed z\u0142ymi przyk\u0142adami zdeprawowanych. Wtedy nie trzeba by by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107 na m\u0142odzie\u017c bardziej obyczajn\u0105 i pobo\u017cn\u0105; m\u0142odzie\u017c, kt\u00f3ra by\u0142aby pociech\u0105 dla rodzin i solidnym oparciem dla spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego. I tak to zrozumia\u0142a wielka liczba wychowawc\u00f3w z r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w, a zw\u0142aszcza z Anglii. Tutaj wiele kolegi\u00f3w, przeznaczonych dla ubogiej i katolickiej m\u0142odzie\u017cy, po \u015bmierci Ks. Bosko wzi\u0119\u0142o za wz\u00f3r Oratorium w Turynie i jego regulamin: za\u0142o\u017cyciele studiowali \u017cycie Ks. Bosko i jego praktyczny system wychowawczy, na\u015bladowali jego przyk\u0142ady z wielkim po\u017cytkiem dla powo\u0142a\u0144 duchownych, a portret m\u0119\u017ca Bo\u017cego zajmuje w tych instytutach honorowe miejsce, a tak\u017ce w seminariach.<\/p>\n
R\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d protestant\u00f3w ks. Bosko mia\u0142 na\u015bladowc\u00f3w. Ksi\u0105dz Giovenale Bonavia 12 czerwca 1903 roku pisa\u0142 do nas z naszego Domu w Londynie: \u201ePrzesy\u0142am ksi\u0119dzu dwa czasopisma, kt\u00f3re zawieraj\u0105 pewne spostrze\u017cenia na temat ks. Bosko; nie s\u0105 one katolickie, ale nale\u017c\u0105, jak si\u0119 wydaje, do sekcji anglika\u0144skiej zwanej Wysokim Ko\u015bcio\u0142em, czyli rytualistycznej lub puseistycznej. Pisarz, niejaki Norman Potter, jest chyba t\u0105 sam\u0105 osob\u0105, kt\u00f3r\u0105 kilka miesi\u0119cy temu pozna\u0142 osobi\u015bcie jeden z naszych kap\u0142an\u00f3w. Jest on dyrektorem hospicjum dla m\u0142odzie\u017cy, niezbyt odleg\u0142ego od nas, a ten, kto go odwiedzi\u0142, widzia\u0142 w pokoju przyj\u0119\u0107 portret Ks. Bosko z mottem: Da mihi animas, caetera tolle<\/em>; Ten pan podr\u00f3\u017cowa\u0142 po W\u0142oszech, odwiedzi\u0142 niekt\u00f3re nasze domy i Oratorium w Turynie. Na\u015bladuje Ks. Bosko, na ile to mo\u017cliwe.<\/p>\nMa w swoim Instytucie kapelana (protestanta). My\u015bl\u0119, \u017ce czyta r\u00f3wnie\u017c Biuletyn Salezja\u0144ski.<\/p>\n
\u201eZatem w dw\u00f3ch wy\u017cej wymienionych artyku\u0142ach podaje on rys historyczny Ks. Bosko.<\/p>\n
\u201ePierwszy, Goodurtl<\/em> (Dobra wola), wydrukowany w 1900 roku, jest kr\u00f3tszy i zawiera portret. Drugi, Common wealth<\/em> (Dobro publiczne), zosta\u0142 wydrukowany w tym roku, jest obszerniejszy i podaje r\u00f3wnie\u017c szkic systemu prewencyjnego zaczerpni\u0119ty z regulaminu naszych dom\u00f3w. Tam, gdzie mowa o cz\u0119stej spowiedzi i komunii oraz o codziennej mszy, t\u0142umaczy s\u0142owo Messa<\/em> na Eucharist<\/em>, by\u0107 mo\u017ce po to, by unikn\u0105\u0107 s\u0142owa Mass<\/em>, kt\u00f3re jest obra\u017aliwe dla wielu, nawet anglikan\u00f3w. Ko\u0144czy oba artyku\u0142y, wyra\u017caj\u0105c \u017cyczenie, aby Pan wzbudzi\u0142 tutaj w Anglii ludzi z duchem Ks. Bosko, kt\u00f3rych tak bardzo potrzeba\u201d.\u201d<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kontynuujemy si\u00f3dmy i ostatni odcinek o g\u0142\u00f3wnych tekstach systemu prewencyjnego Ksi\u0119dza Bosko. Poprzedni artyku\u0142: System…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":54650,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":0,"footnotes":""},"categories":[159],"tags":[2556,1718,2196,2576,1724,2048],"class_list":["post-54852","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ksiadz-bosco","tag-bog","tag-charyzmat-salezjanski","tag-edukacja","tag-ksiadz-bosko","tag-milosc-blizniego","tag-mlodziez"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54852","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54852"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54852\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54862,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54852\/revisions\/54862"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/54650"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}