{"id":54088,"date":"2026-07-18T09:12:15","date_gmt":"2026-07-18T09:12:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.donbosco.press\/?p=54088"},"modified":"2026-07-18T09:16:26","modified_gmt":"2026-07-18T09:16:26","slug":"katakumby-sw-kaliksta-i-obecnosc-salezjanow-spotkanie-historii-i-wiary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/domy-salezjanskie\/katakumby-sw-kaliksta-i-obecnosc-salezjanow-spotkanie-historii-i-wiary\/","title":{"rendered":"Katakumby \u015bw. Kaliksta i obecno\u015b\u0107 salezjan\u00f3w: Spotkanie historii i wiary"},"content":{"rendered":"

Wzd\u0142u\u017c staro\u017cytnej Via Appia Antica, w sercu Rzymu z pocz\u0105tk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa, Katakumby \u015bw. Kaliksta strzeg\u0105 pami\u0119ci, kt\u00f3ra przemierza wieki: pami\u0119ci m\u0119czennik\u00f3w, pierwszych papie\u017cy i wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3ra \u017cy\u0142a wiar\u0105 a\u017c do daru z \u017cycia. Ale to miejsce, jedno z najbardziej czczonych w chrze\u015bcija\u0144stwie, nie nale\u017cy tylko do przesz\u0142o\u015bci. Od 1930 roku, dzi\u0119ki obecno\u015bci Salezjan\u00f3w Ksi\u0119dza Bosko, nadal jest ono \u017cyw\u0105 przestrzeni\u0105 go\u015bcinno\u015bci, ewangelizacji i modlitwy. W\u015br\u00f3d podziemnych korytarzy i staro\u017cytnych \u015bwiadectw kszta\u0142tuje si\u0119 owocne spotkanie historii i wiary, gdzie ka\u017cda wizyta staje si\u0119 duchow\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105 zdoln\u0105 przem\u00f3wi\u0107 do dzisiejszego cz\u0142owieka.<\/i><\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Pierwszy oficjalny cmentarz Ko\u015bcio\u0142a w Rzymie Wzd\u0142u\u017c Via Appia Antica, Regina Viarum<\/i><\/em> rzymskiej staro\u017cytno\u015bci, mi\u0119dzy drug\u0105 a trzeci\u0105 mil\u0105 od staro\u017cytnych mur\u00f3w serwia\u0144skich, otwiera si\u0119 jedno z najbardziej uroczystych i pe\u0142nych znaczenia miejsc ca\u0142ego chrze\u015bcija\u0144stwa: Katakumby \u015bw. Kaliksta. Giovanni Battista de Rossi, wielki tw\u00f3rca wsp\u00f3\u0142czesnej archeologii chrze\u015bcija\u0144skiej, bez wahania nazwa\u0142 je \u201eKatakumbami par excellence, pierwszym oficjalnym Cmentarzem Wsp\u00f3lnoty Rzymskiej, chwalebnym miejscem poch\u00f3wku Papie\u017cy III wieku\u201d. Papie\u017c Jan XXIII nazwa\u0142 je \u201enajbardziej dostojnymi i najs\u0142ynniejszymi w Rzymie\u201d. Nietrudno zrozumie\u0107, dlaczego. Powsta\u0142e oko\u0142o po\u0142owy II wieku, Katakumby \u015bw. Kaliksta s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ogromnego kompleksu cmentarnego \u2013 tak zwanego complesso callistiano<\/i><\/em> \u2013 kt\u00f3ry rozci\u0105ga si\u0119 mi\u0119dzy Via Appia Antica, Via Ardeatina i Vicolo delle Sette Chiese, zajmuj\u0105c oko\u0142o trzydziestu hektar\u00f3w ziemi, z czego oko\u0142o pi\u0119tna\u015bcie to w\u0142a\u015bciwe katakumby. Galerie rozwijaj\u0105 si\u0119 na czterech podziemnych poziomach na d\u0142ugo\u015bci prawie dwudziestu kilometr\u00f3w, osi\u0105gaj\u0105c g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 ponad dwudziestu metr\u00f3w. Szacuje si\u0119, \u017ce pochowano w nich oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliona chrze\u015bcijan, w tym dziesi\u0105tki m\u0119czennik\u00f3w i szesnastu papie\u017cy.<\/p>\n

 <\/p>\n

Nazwa i pocz\u0105tki: Kalikst, diakon i papie\u017c <\/b><\/strong><\/p>\n

W\u015br\u00f3d wszystkich katakumb Rzymu, te \u015bw. Kaliksta stanowi\u0105 wyj\u0105tkowy wyj\u0105tek w tradycji nazewnictwa tych \u015bwi\u0119tych miejsc. Podczas gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144skich cmentarzy podziemnych bra\u0142a swoj\u0105 nazw\u0119 od w\u0142a\u015bciciela ziemi, od najznamienitszego pochowanego tam m\u0119czennika lub od po\u0142o\u017cenia geograficznego, te katakumby nosz\u0105 imi\u0119 tego, kt\u00f3ry by\u0142 ich administratorem jeszcze zanim zosta\u0142 papie\u017cem: diakona Kaliksta. Kalikst urodzi\u0142 si\u0119 w chrze\u015bcija\u0144skiej rodzinie o statusie niewolnik\u00f3w i od dzieci\u0144stwa zna\u0142 trudy niewolnictwa. Po burzliwych wydarzeniach \u2013 zosta\u0142 skazany na prac\u0119 w kopalniach na Sardynii i uwolniony dzi\u0119ki wstawiennictwu Marcji, faworyty cesarza Kommodusa \u2013 zosta\u0142 przyj\u0119ty do wsp\u00f3lnoty w Rzymie i wy\u015bwi\u0119cony na diakona przez papie\u017ca Zefiryna. Ten powierzy\u0142 mu administracj\u0119 tak zwanej \u201eArea prima\u201d, pierwotnego j\u0105dra przysz\u0142ych katakumb, kt\u00f3re na pocz\u0105tku III wieku przesz\u0142y ju\u017c z w\u0142asno\u015bci prywatnej pod bezpo\u015bredni zarz\u0105d Ko\u015bcio\u0142a w Rzymie. Jako diakon, Kalikst mia\u0142 pod swoimi rozkazami korporacj\u0119 grabarzy (fossori<\/i><\/em>) i zadanie zapewnienia poch\u00f3wku wszystkim chrze\u015bcijanom, w szczeg\u00f3lno\u015bci ubogim i niewolnikom. Po \u015bmierci Zefiryna zosta\u0142 wybrany na jego nast\u0119pc\u0119 i kierowa\u0142 Ko\u015bcio\u0142em jako papie\u017c od 217 do 222 roku, w kt\u00f3rym zmar\u0142 jako m\u0119czennik podczas zamieszek ludowych na Zatybrzu. Ciekawa i znacz\u0105ca ironia historii: Kalikst, kt\u00f3ry przez dwadzie\u015bcia lat strzeg\u0142 wielkiego cmentarza przy Via Appia, nie m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 tam pochowany z powodu przemocy tamtych chwil i znalaz\u0142 spoczynek w Katakumbach Kalepodiusza przy Via Aurelia Antica.<\/p>\n

 <\/p>\n

Krypta Papie\u017cy i inne podziemne skarby <\/b><\/strong><\/p>\n

Bij\u0105cym sercem Katakumb \u015bw. Kaliksta jest bez w\u0105tpienia Krypta Papie\u017cy, kt\u00f3r\u0105 de Rossi okre\u015bli\u0142 jako \u201enajbardziej zaszczytne, chwalebne miejsce poch\u00f3wku ze wszystkich chrze\u015bcija\u0144skich nekropolii\u201d. W tym kr\u00f3tkim odcinku galerii, nieprzypadkowo przemianowanym na \u201ema\u0142y Watykan\u201d, znalaz\u0142o miejsce spoczynku dziewi\u0119ciu papie\u017cy z III wieku \u2013 Poncjan, Anteros, Fabian, Lucjusz, Sykstus II, Dionizy, Feliks, Eutychian i prawdopodobnie inni \u2013 a tak\u017ce dostojnicy ko\u015bcielni i sze\u015bciu diakon\u00f3w zam\u0119czonych wraz z papie\u017cem Sykstusem II w sierpniu 258 roku, kiedy to cesarz Walerian, podczas konfiskaty d\u00f3br Ko\u015bcio\u0142a, zaskoczy\u0142 ich podczas sprawowania liturgii w tych podziemiach. Papie\u017c Damazy (366\u2013384), wielki czciciel m\u0119czennik\u00f3w, przekszta\u0142ci\u0142 krypt\u0119 w prawdziwy ko\u015bci\u00f3\u0142, ozdabiaj\u0105c j\u0105 s\u0142ynnym poematem w \u0142aci\u0144skich heksametrach umieszczonym przed grobem Sykstusa II: \u201eWiedz, \u017ce tutaj spoczywa zgromadzona razem rzesza \u015bwi\u0119tych \/ czcigodne grobowce zachowuj\u0105 ich cia\u0142a \/ podczas gdy Kr\u00f3lestwo Niebieskie przyjmuje wybrane dusze…\u201d. Obok Krypty Papie\u017cy znajduje si\u0119 krypta \u015bw. Cecylii, m\u0119czennicy z rzymskiego rodu szlacheckiego, pochowanej tu i czczonej przez co najmniej pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w, zanim jej relikwie zosta\u0142y przeniesione na Zatybrze w 821 roku. A tak\u017ce: Cubicula<\/i><\/em> Sakrament\u00f3w, z najstarszymi symbolicznymi freskami Chrztu i Eucharystii datowanymi na pocz\u0105tek III wieku; region \u015bw. Sotery, z jednym z najstarszych wizerunk\u00f3w Matki Bo\u017cej; cz\u0119\u015b\u0107 nadziemna z dwiema ma\u0142ymi bazylikami z trzema absydami zwanymi Tricore<\/i><\/em>, gdzie spoczywali papie\u017c Zefiryn i m\u0142ody m\u0119czennik Tarsycjusz, ch\u0142opiec, kt\u00f3ry wola\u0142 odda\u0107 \u017cycie, ni\u017c wyda\u0107 swoim napastnikom Eucharysti\u0119, kt\u00f3r\u0105 ni\u00f3s\u0142.<\/p>\n

 <\/p>\n

Odkrycie na nowo: de Rossi i marzenie Piusa IX <\/b><\/strong><\/p>\n

Po wiekach opuszczenia \u2013 przeniesienie relikwii do miasta w VIII i IX wieku opr\u00f3\u017cni\u0142o katakumby z ich pobo\u017cno\u015bciowego serca, pozostawiaj\u0105c je na pastw\u0119 osuwisk, ro\u015blinno\u015bci i grabie\u017cy \u2013 to m\u0142ody Giovanni Battista de Rossi przywr\u00f3ci\u0142 \u015bwiatu to ogromne dziedzictwo. W 1849 roku, w wieku dwudziestu siedmiu lat, badaj\u0105c winnic\u0119 mi\u0119dzy Via Appia a Via Ardeatina, zauwa\u017cy\u0142 p\u0119kni\u0119t\u0105 marmurow\u0105 p\u0142yt\u0119 u\u017cywan\u0105 jako stopie\u0144 schod\u00f3w, na kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142o odczyta\u0107 fragment: \u201e…ELIVS \u2013 MARTYR\u201d. Natychmiast zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce ma przed sob\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 inskrypcji grobowej papie\u017ca Korneliusza, m\u0119czennika z 253 roku. Uda\u0142 si\u0119 do Piusa IX, zilustrowa\u0142 mu odkrycie i swoje przekonanie, \u017ce zlokalizowa\u0142 miejsce Katakumb \u015bw. Kaliksta. Papie\u017c kupi\u0142 ziemi\u0119, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 wykopaliska, a de Rossi si\u0119 nie myli\u0142. W ci\u0105gu kilku lat wydoby\u0142 na \u015bwiat\u0142o dzienne sze\u015b\u0107 krypt: Korneliusza, m\u0119czennik\u00f3w Kalocero i Parteniusza, Krypt\u0119 Papie\u017cy, Krypt\u0119 \u015bw. Cecylii oraz krypty papie\u017ca Gajusza i papie\u017ca Euzebiusza. Wizyta Piusa IX w podziemnych galeriach by\u0142a pami\u0119tna. De Rossi pozostawi\u0142 po niej wzruszaj\u0105c\u0105 relacj\u0119: papie\u017c, staj\u0105c przed p\u0142ytami nagrobnymi swoich poprzednik\u00f3w, zblad\u0142, podszed\u0142, wzi\u0105\u0142 je w d\u0142onie, przeczyta\u0142 te staro\u017cytne imiona, poczerwienia\u0142 z emocji, jego oczy nape\u0142ni\u0142y si\u0119 \u0142zami, po czym w milczeniu ukl\u0105k\u0142. Po raz pierwszy od prawie tysi\u0105ca lat Nast\u0119pca Piotra ponownie postawi\u0142 stop\u0119 w tych miejscach u\u015bwi\u0119conych krwi\u0105 m\u0119czennik\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

1930: katakumby powierzone Salezjanom <\/b><\/strong><\/p>\n

Wraz z dziewi\u0119tnastowiecznym ponownym odkryciem i post\u0119puj\u0105c\u0105 organizacj\u0105 naukow\u0105 prowadzon\u0105 przez Papiesk\u0105 Komisj\u0119 Archeologii Sakralnej (za\u0142o\u017con\u0105 przez Piusa IX w 1852 r.), z coraz wi\u0119ksz\u0105 pilno\u015bci\u0105 pojawia\u0142a si\u0119 kwestia praktyczna, ale fundamentalna: kto b\u0119dzie strzeg\u0142 i duchowo o\u017cywia\u0142 te \u015bwi\u0119te miejsca? Kto b\u0119dzie przyjmowa\u0142 pielgrzym\u00f3w, kt\u00f3rzy przybywali tu z ca\u0142ego \u015bwiata? To Pius XI znalaz\u0142 w\u0142a\u015bciw\u0105 odpowied\u017a. Papie\u017c zna\u0142 osobi\u015bcie Ksi\u0119dza Bosko i m\u00f3g\u0142 z bliska doceni\u0107 ducha Zgromadzenia Salezja\u0144skiego: powo\u0142anie apostolskie zorientowane na spotkanie z m\u0142odzie\u017c\u0105 i ludem, na misj\u0119 edukacyjn\u0105, na obecno\u015b\u0107 w miejscach granicznych mi\u0119dzy wiar\u0105 a kultur\u0105. Zrozumia\u0142, \u017ce to samo powo\u0142anie mog\u0142oby wyrazi\u0107 si\u0119 w niezwyk\u0142y spos\u00f3b r\u00f3wnie\u017c w opiece nad miejscem tak kluczowym dla pami\u0119ci Ko\u015bcio\u0142a pierwszych wiek\u00f3w. W 1930 roku Pius XI oficjalnie powierzy\u0142 Katakumby \u015bw. Kaliksta Salezjanom Ksi\u0119dza Bosko, po wyje\u017adzie trapist\u00f3w, str\u00f3\u017c\u00f3w i pracownik\u00f3w pola. Wyb\u00f3r nie by\u0142 oczywisty. Do tego czasu zarz\u0105dzanie stanowiskami archeologii chrze\u015bcija\u0144skiej pozostawa\u0142o g\u0142\u00f3wnie w r\u0119kach instytucji akademickich lub religijnych o charakterze kontemplacyjnym i naukowym. Powierzenie katakumb zgromadzeniu apostolskiemu, takiemu jak salezja\u0144skie, oznacza\u0142o dokonanie zwrotu: uprzywilejowanie nie tylko konserwacji i bada\u0144, ale tak\u017ce go\u015bcinno\u015bci, ewangelizacji, \u017cywego spotkania z odwiedzaj\u0105cymi i pielgrzymami. W gruncie rzeczy by\u0142o to sp\u00f3jne z sam\u0105 histori\u0105 tego miejsca: te galerie nigdy nie by\u0142y tylko muzeum, ale cmentarzem, sanktuarium, miejscem modlitwy i wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n

 <\/p>\n

Misja salezja\u0144ska: trasa duchowa, nie tylko turystyczna <\/b><\/strong><\/p>\n

Od tamtego 1930 roku do dzi\u015b pokolenia salezjan\u00f3w opiekowa\u0142y si\u0119 i o\u017cywia\u0142y Katakumby \u015bw. Kaliksta, a niekt\u00f3rzy z nich spoczywaj\u0105 na ma\u0142ym cmentarzu przy wej\u015bciu do kompleksu, w pot\u0119\u017cnej symbolicznej ci\u0105g\u0142o\u015bci: podobnie jak pierwsi chrze\u015bcija\u0144scy str\u00f3\u017ce z minionych wiek\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c synowie Ksi\u0119dza Bosko postanowili pozosta\u0107, w \u017cyciu i w \u015bmierci, obok m\u0119czennik\u00f3w, kt\u00f3rzy ich poprzedzili. Dzi\u015b szesnastu salezjan\u00f3w pochodz\u0105cych dos\u0142ownie z ca\u0142ego \u015bwiata \u2013 z Europy, Afryki, Azji, obu Ameryk \u2013 zapoznaje odwiedzaj\u0105cych z katakumbami w ka\u017cdym j\u0119zyku, uciele\u015bniaj\u0105c ten wymiar uniwersalno\u015bci w\u0142a\u015bciwy zar\u00f3wno charyzmatowi salezja\u0144skiemu, jak i chrze\u015bcija\u0144skiej pami\u0119ci, kt\u00f3rej strzeg\u0105. To, co oferuj\u0105, to nie tylko wizyta turystyczno-archeologiczna: to prawdziwa trasa duchowa, prze\u017cywana poprzez symbole, grobowce, \u015bwiadectwa i histori\u0119 osadzon\u0105 w tych podziemiach. Na trasie, kt\u00f3ra trwa \u015brednio czterdzie\u015bci pi\u0119\u0107 minut, odwiedzaj\u0105cy s\u0105 prowadzeni przez najbardziej znacz\u0105ce miejsca: Krypt\u0119 Papie\u017cy z jej p\u0142ytami grobowymi, Krypt\u0119 \u015bw. Cecylii, Kubikula Sakrament\u00f3w z ich staro\u017cytnymi freskami, region \u015bw. Sotery z wizerunkiem Matki Bo\u017cej. Ka\u017cda grupa ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 zatrzymania si\u0119 w krypcie lub w kaplicy na powierzchni na kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119 modlitwy lub na celebracj\u0119 Eucharystii. Nawet samo odmawianie litanii do \u015bwi\u0119tych i m\u0119czennik\u00f3w od \u015bw. Kaliksta \u2013 te staro\u017cytne imiona, Sykstus, Korneliusz, Fabian, Cecylia, Tarsycjusz \u2013 przywo\u0142uje \u015bwiat emocji i wiary zdolny przekracza\u0107 wieki i r\u00f3\u017cnice kulturowe. Istnieje niemal wzruszaj\u0105ca ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy tym salezja\u0144skim sposobem zamieszkiwania katakumb a histori\u0105 opowiedzian\u0105 w samym dokumencie towarzysz\u0105cym temu miejscu: w drugiej po\u0142owie XIX wieku, w czasie wykopalisk de Rossiego, grupa m\u0142odych uczni\u00f3w archeologa nabra\u0142a zwyczaju gromadzenia si\u0119 na wsp\u00f3lnej modlitwie, tak jak robili to pierwsi chrze\u015bcijanie, w\u0142a\u015bnie w czterech po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 kubikulach w regionie \u015bw. Sotery. Te kubikula, ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 budow\u0119 architektoniczn\u0105, nadawa\u0142y si\u0119 do naprzemiennego \u015bpiewu psalm\u00f3w, a g\u0142osy rozchodzi\u0142y si\u0119 z jednego pomieszczenia do drugiego przez \u015bwietlik. W pierwszych dniach 1878 roku chcieli \u015bwi\u0119towa\u0107 uroczysto\u015b\u0107 Objawienia Pa\u0144skiego przy arcosolium<\/i><\/em> Matki Bo\u017cej, a z tego do\u015bwiadczenia narodzi\u0142o si\u0119 w nast\u0119pnym roku Collegium Cultorum Martyrum<\/i><\/em>, z pe\u0142n\u0105 aprobat\u0105 Piusa IX. By\u0142o to ziarno tej samej wra\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3ra p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej sk\u0142oni\u0142a Piusa XI do przekazania katakumb Salezjanom.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u017bywe miejsce dla dzisiejszego Ko\u015bcio\u0142a <\/b><\/strong><\/p>\n

Katakumby \u015bw. Kaliksta nie s\u0105 reliktem przesz\u0142o\u015bci: s\u0105 \u017cywym miejscem. Po Piusie IX zszed\u0142 do nich Jan XXIII 19 wrze\u015bnia 1961 roku, w ge\u015bcie, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 przyk\u0142adem dla wiernych Rzymu, a nast\u0119pnie Pawe\u0142 VI 12 wrze\u015bnia 1965 roku, w przededniu ko\u0144cowej sesji Soboru Watyka\u0144skiego II. Obecno\u015b\u0107 salezja\u0144ska w decyduj\u0105cy spos\u00f3b przyczyni\u0142a si\u0119 do utrzymania tego charakteru: nie jest to zwyk\u0142e muzeum staro\u017cytnego chrze\u015bcija\u0144stwa, ale przestrze\u0144 spotkania, modlitwy, ponownego odkrywania korzeni. Aby u\u0142atwi\u0107 przyjmowanie go\u015bci, katakumby dysponuj\u0105 dzi\u015b du\u017cym parkingiem, punktem gastronomicznym i du\u017cymi otwartymi przestrzeniami do zabawy, posi\u0142k\u00f3w i biesiadowania, w pe\u0142nym stylu salezja\u0144skim. Kto przybywa jako pielgrzym lub zwyk\u0142y odwiedzaj\u0105cy, zostaje przyj\u0119ty nie tylko przez histori\u0119, ale przez wsp\u00f3lnot\u0119, kt\u00f3ra nadal uciele\u015bnia t\u0119 histori\u0119. W gruncie rzeczy strze\u017cenie Katakumb \u015bw. Kaliksta oznacza strze\u017cenie czego\u015b istotnego dla wiary chrze\u015bcija\u0144skiej: pami\u0119ci o tych, kt\u00f3rzy wierzyli przed nami, o tych, kt\u00f3rzy zap\u0142acili \u017cyciem za t\u0119 wierno\u015b\u0107, o tych, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 grzeba\u0107 swoich zmar\u0142ych nie poprzez poga\u0144sk\u0105 kremacj\u0119, ale poprzez poch\u00f3wek w ziemi, w oczekiwaniu na zmartwychwstanie. Jak pisali staro\u017cytni: cmentarz nie by\u0142 \u201emiastem umar\u0142ych\u201d \u2013 greck\u0105 nekropoli\u0105 \u2013 ale \u201emiejscem snu\u201d, coemeterium<\/i><\/em>, gdzie czeka si\u0119 na przebudzenie. I to w\u0142a\u015bnie t\u0119 nadziej\u0119 Salezjanie, ka\u017cdego dnia, w ka\u017cdym j\u0119zyku \u015bwiata, nadal opowiadaj\u0105 tym, kt\u00f3rzy schodz\u0105 do tufowych galerii pod Via Appia.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wzd\u0142u\u017c staro\u017cytnej Via Appia Antica, w sercu Rzymu z pocz\u0105tk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa, Katakumby \u015bw. Kaliksta strzeg\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":54075,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":1,"footnotes":""},"categories":[148],"tags":[1718,1730,2188,1826,1958,2618,1970],"class_list":["post-54088","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-domy-salezjanskie","tag-charyzmat-salezjanski","tag-domy-salezjanskie","tag-jezus","tag-otrzymane-laski","tag-salezjanie","tag-swiadkowie","tag-swieci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54088","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54088"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54088\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54089,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54088\/revisions\/54089"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/54075"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54088"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54088"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54088"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}