{"id":48322,"date":"2026-01-26T15:20:24","date_gmt":"2026-01-26T15:20:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.donbosco.press\/?p=48322"},"modified":"2026-01-26T15:24:27","modified_gmt":"2026-01-26T15:24:27","slug":"ksiadz-bosko-publicysta-nie-dziennikarz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/ksiadz-bosco\/ksiadz-bosko-publicysta-nie-dziennikarz\/","title":{"rendered":"Ksi\u0105dz Bosko: publicysta, nie dziennikarz"},"content":{"rendered":"

Kiedy m\u00f3wimy o Ksi\u0119dzu Bosko i jego stosunku do prasy, mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 nieporozumienie: Jan Bosko pisa\u0142 bardzo du\u017co, opublikowa\u0142 ponad sto dzie\u0142, za\u0142o\u017cy\u0142 periodyk, taki jak \u201eBiuletyn Salezja\u0144ski\u201d, i rozpowszechni\u0142 miliony egzemplarzy broszur, biografii, popularnych podr\u0119cznik\u00f3w. Wszystko to sugerowa\u0142oby cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w pe\u0142ni uciele\u015bnia\u0142by posta\u0107 \u201edziennikarza\u201d. A jednak tak nie jest. Ksi\u0105dz Bosko nie chcia\u0142 by\u0107 dziennikarzem, przynajmniej w sensie, w jakim XIX wiek zna\u0142 i praktykowa\u0142 ten zaw\u00f3d.
\n<\/i><\/em><\/p>\n

Rozr\u00f3\u017cnienie to nie jest bez znaczenia. Je\u015bli z jednej strony uznawa\u0142 edukacyjn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 moc druku, z drugiej strony unika\u0142 sprowadzania swojej misji do zawodu wydawniczego. Ksi\u0105dz Bosko mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cany za wielkiego katolickiego publicyst\u0119 \u2014 to znaczy cz\u0142owieka zdolnego do przekazywania szerokiej publiczno\u015bci idei, warto\u015bci i tre\u015bci religijnych \u2014 ale nie dziennikarza w sensie zawodowym, politycznym i zaanga\u017cowanym, jaki termin ten przyjmowa\u0142 w jego czasach.<\/p>\n

Kontekst historyczny prasy w XIX wieku
\n<\/b><\/strong>Aby zrozumie\u0107 decyzje Ksi\u0119dza Bosko, nale\u017cy umie\u015bci\u0107 je w kontek\u015bcie XIX wieku. We W\u0142oszech, zw\u0142aszcza od lat czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku, prasa periodyczna odgrywa\u0142a coraz wa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119. Gazety by\u0142y narz\u0119dziami debaty politycznej, budowania konsensusu, kszta\u0142towania opinii publicznej. Zaw\u00f3d dziennikarza by\u0142 jednak wci\u0105\u017c s\u0142abo uregulowany i cz\u0119sto splata\u0142 si\u0119 z propagand\u0105: gazety powstawa\u0142y i umiera\u0142y w zale\u017cno\u015bci od wydarze\u0144 politycznych, by\u0142y zwi\u0105zane z partiami, pr\u0105dami ideologicznymi, bitwami antyklerykalnymi lub prokatolickimi.<\/p>\n

Dziennikarz tamtych czas\u00f3w by\u0142 wi\u0119c bardziej bojownikiem czy polemist\u0105 ni\u017c bezstronnym kronikarzem. I ten \u015bwiat nie poci\u0105ga\u0142 Ksi\u0119dza Bosko. Nie uto\u017csamia\u0142 si\u0119 z zawodem, kt\u00f3ry zmusza\u0142by go do zajmowania stanowiska w sporach politycznych, do schodzenia na aren\u0119 polemik, do marnowania energii na gruncie, kt\u00f3ry nie by\u0142 jego.<\/p>\n

Ksi\u0105dz Bosko mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c do\u015bwiadczenie dziennikarskie, zak\u0142adaj\u0105c w pa\u017adzierniku 1848 roku gazet\u0119 Amico della giovent\u00f9<\/i><\/em> jako publikacj\u0119 o charakterze religijnym, moralnym i politycznym, przeznaczon\u0105 dla m\u0142odzie\u017cy. Jednak szybko zrezygnowa\u0142 z dziennikarstwa: jego gazeta przetrwa\u0142a oko\u0142o sze\u015bciu miesi\u0119cy, a po tym czasie po\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z innym periodykiem zatytu\u0142owanym L\u2019Istruttore del Popolo<\/i><\/em>. Ksi\u0105dz Lemoyne pisze:<\/p>\n

\u201eKs. Bosko, pouczony przez perypetie napotkane w kierowaniu t\u0105 gazet\u0105 [Amico della giovent\u00f9<\/i><\/em>], szybko poczu\u0142, \u017ce Opatrzno\u015b\u0107 Bo\u017ca nie przeznaczy\u0142a mu na sta\u0142e urz\u0119du dziennikarza. Widzia\u0142, jak to grozi\u0142o utrudnieniem jego innych zaj\u0119\u0107, poniewa\u017c musia\u0142 po\u015bwi\u0119ca\u0107 zbyt wiele czasu na czytanie i studiowanie r\u00f3\u017cnorodnych materia\u0142\u00f3w; takich jak ekonomia polityczna, prawo publiczne i apologetyka katolicka. Zrozumia\u0142, \u017ce w tamtych czasach dziennikarz katolicki, je\u015bli nie chcia\u0142 pod\u0105\u017ca\u0107 za dominuj\u0105cymi maksymami dnia, musia\u0142 by\u0107 got\u00f3w na ewentualno\u015b\u0107 postawienia przed s\u0105dami, skazania na zap\u0142acenie wysokich grzywien, a nawet zamkni\u0119cia w wi\u0119zieniach cytadeli. Ks. Bosko absolutnie nie chcia\u0142 uczestniczy\u0107 w b\u0142\u0119dzie i nie m\u00f3g\u0142 ryzykowa\u0107, aby narazi\u0107 si\u0119 na niebezpiecze\u0144stwo, kt\u00f3re zagrozi\u0142oby jego pierwotnej misji. Rzeczywi\u015bcie, Smascheratore<\/i><\/em>, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 Giornale degli Operai<\/i><\/em>, z wielk\u0105 \u017cywo\u015bci\u0105 i dowcipem propaguj\u0105c spraw\u0119 katolick\u0105, mia\u0142 w kwietniu 1849 roku pierwszy proces prasowy, w kt\u00f3rym uczestniczyli przysi\u0119gli. Uznawa\u0142 wi\u0119c, \u017ce nie jest rzecz\u0105 roztropn\u0105 tworzy\u0107 sobie bezlitosnych wrog\u00f3w, poniewa\u017c polemiki z bezbo\u017cnymi dziennikarzami by\u0142y nieuniknione, a Gazzetta del Popolo<\/i><\/em> ze wzgl\u0119du na swoje tajne i jawne powi\u0105zania mia\u0142a tak\u0105 moc, by narzuci\u0107 swoj\u0105 wol\u0119 samemu Parlamentowi i Senatowi. Niestety, przewidywa\u0142, \u017ce nie zabraknie mu przeciwnik\u00f3w do walki, mo\u017cna powiedzie\u0107, na \u015bmier\u0107 i \u017cycie, kt\u00f3r\u0105 na pocz\u0105tku musia\u0142by prowadzi\u0107 prawie sam; a byli to protestanci. Opuszczaj\u0105c jednak karier\u0119 dziennikarsk\u0105, mia\u0142 pocieszenie widz\u0105c, jak z Supergi, ucznia tej Akademii, zst\u0119puje niezr\u00f3wnany Teolog Giacomo Margotti, zdolny do zwyci\u0119skiego stawienia czo\u0142a dominuj\u0105cej rewolucji\u201d (MB III, 483-484).<\/p>\n

Powo\u0142anie Ksi\u0119dza Bosko: kap\u0142an i wychowawca
\n<\/b><\/strong>Pierwszym powodem, dla kt\u00f3rego Ksi\u0105dz Bosko nie chcia\u0142 by\u0107 dziennikarzem, by\u0142o jego powo\u0142anie kap\u0142a\u0144skie. Od pocz\u0105tku swojej pos\u0142ugi postrzega\u0142 siebie jako kap\u0142ana dla m\u0142odzie\u017cy, pasterza i ojca. Wszystko, co podejmowa\u0142 \u2014 od szk\u00f3\u0142 zawodowych po oratoria, od misji ludowych po publikacje \u2014 zawsze by\u0142o ukierunkowane na ten cel: zbawienie dusz, zw\u0142aszcza najubo\u017cszych i opuszczonych.<\/p>\n

Bycie dziennikarzem oznacza\u0142oby przyj\u0119cie innej to\u017csamo\u015bci, bardziej \u015bwieckiej i zawodowej, bardziej zwi\u0105zanej z dynamik\u0105 spo\u0142eczn\u0105 ni\u017c duszpastersk\u0105. Ksi\u0105dz Bosko natomiast uwa\u017ca\u0142 pras\u0119 jedynie za jedno z narz\u0119dzi s\u0142u\u017c\u0105cych jego misji wychowawczej i ewangelizacyjnej. Nie chcia\u0142 zast\u0119powa\u0107 kazania kronik\u0105 ani kierownictwa duchowego polemik\u0105 dziennikarsk\u0105.<\/p>\n

Ksi\u0105dz Bosko publicysta: p\u0142odny pisarz i popularyzator
\n<\/b><\/strong>Mimo to nale\u017cy przyzna\u0107, \u017ce Ksi\u0105dz Bosko by\u0142 niezwyk\u0142ym publicyst\u0105. Ju\u017c w pierwszych latach kap\u0142a\u0144stwa zacz\u0105\u0142 publikowa\u0107 teksty przeznaczone dla ludu chrze\u015bcija\u0144skiego: broszury katechetyczne, modlitewniki, buduj\u0105ce \u017cywoty \u015bwi\u0119tych i m\u0119czennik\u00f3w, podr\u0119czniki historii \u015bwi\u0119tej. Jego cel by\u0142 jasny: dostarczy\u0107 prostych i dost\u0119pnych narz\u0119dzi do formacji religijnej ludu.<\/p>\n

Sukces by\u0142 ogromny. Jego dzie\u0142a by\u0142y wielokrotnie wznawiane, t\u0142umaczone na r\u00f3\u017cne j\u0119zyki, szeroko rozpowszechniane w parafiach i szko\u0142ach. Symbolicznym przyk\u0142adem jest M\u0142odzieniec zaopatrzony<\/i><\/em> (1847), ma\u0142y podr\u0119cznik \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego, kt\u00f3ry doczeka\u0142 si\u0119 dziesi\u0105tek wyda\u0144 i towarzyszy\u0142 pokoleniom ch\u0142opc\u00f3w w modlitwie i pobo\u017cno\u015bci.<\/p>\n

Styl Ksi\u0119dza Bosko by\u0142 prosty, bezpo\u015bredni, popularny. Nie szuka\u0142 erudycji, ale jasno\u015bci. Nie d\u0105\u017cy\u0142 do akademickiej dyskusji, ale do praktycznej formacji. A przede wszystkim nie d\u0105\u017cy\u0142 do informowania o bie\u017c\u0105cych wydarzeniach, ale do kszta\u0142towania sumie\u0144.<\/p>\n

Do\u015bwiadczenie Biuletynu Salezja\u0144skiego<\/i><\/em>
\n<\/b><\/strong>Kulminacj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci publicystycznej Ksi\u0119dza Bosko jest za\u0142o\u017cenie Biuletynu Salezja\u0144skiego<\/i><\/em> w 1877 roku. Nie by\u0142a to gazeta w klasycznym sensie, ale periodyk \u0142\u0105cz\u0105cy i animuj\u0105cy. Cel by\u0142 dwojaki: informowa\u0107 czytelnik\u00f3w o dzie\u0142ach salezja\u0144skich rozsianych po \u015bwiecie oraz budowa\u0107 poczucie przynale\u017cno\u015bci i solidarno\u015bci w\u015br\u00f3d dobroczy\u0144c\u00f3w, przyjaci\u00f3\u0142 i samych salezjan\u00f3w.<\/p>\n

Biuletyn <\/i><\/em>nie zawiera\u0142 kronik politycznych ani bie\u017c\u0105cych polemik, ale buduj\u0105ce opowie\u015bci, wiadomo\u015bci misyjne, przyk\u0142ady m\u0142odzie\u017cy i wychowawc\u00f3w, apele o mi\u0142o\u015b\u0107. By\u0142o to w istocie narz\u0119dzie komunikacji wewn\u0119trznej i zewn\u0119trznej jednocze\u015bnie: tworzy\u0142o sie\u0107 sympatyk\u00f3w i zwolennik\u00f3w, oferowa\u0142o tre\u015bci formacyjne, umacnia\u0142o to\u017csamo\u015b\u0107 Rodziny Salezja\u0144skiej.<\/p>\n

W tym sensie Biuletyn<\/i><\/em> dobrze oddaje r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy dziennikarstwem a publicystyk\u0105: Ksi\u0105dz Bosko nie zamierza\u0142 zak\u0142ada\u0107 dziennika ani tygodnika informacyjnego, ale \u201eg\u0142os\u201d zdolny do przekazywania ducha salezja\u0144skiego i szerzenia dobra.<\/p>\n

Nieufno\u015b\u0107 wobec dziennikarstwa polemicznego
\n<\/b><\/strong>Innym powodem, dla kt\u00f3rego Ksi\u0105dz Bosko unika\u0142 dziennikarstwa, by\u0142a jego nieufno\u015b\u0107 wobec prasy polemicznej i antyklerykalnej. By\u0142 \u015bwiadomy, jak agresywne mog\u0142y by\u0107 \u00f3wczesne gazety wobec Ko\u015bcio\u0142a i Papie\u017ca. Polemiki wok\u00f3\u0142 kwestii rzymskiej, kulturowe bitwy liberalizmu, ataki na zgromadzenia zakonne pokazywa\u0142y pras\u0119 cz\u0119sto u\u017cywan\u0105 jako bro\u0144 polityczna.<\/p>\n

Ksi\u0105dz Bosko wola\u0142 nie anga\u017cowa\u0107 si\u0119 bezpo\u015brednio w t\u0119 dziedzin\u0119. Oczywi\u015bcie, w jego dzie\u0142ach nie brakuje zdecydowanych stanowisk w obronie wiary i Ko\u015bcio\u0142a, ale nigdy nie by\u0142y one wpisane w typowy rejestr dziennikarstwa polemicznego. Wybra\u0142 komunikacj\u0119 pozytywn\u0105 i konstruktywn\u0105, opart\u0105 na opowiadaniu przyk\u0142ad\u00f3w, szerzeniu dobra, wychowaniu sumienia.<\/p>\n

W tym momencie mo\u017cemy lepiej wyja\u015bni\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy Ksi\u0119dzem Bosko publicyst\u0105 a Ksi\u0119dzem Bosko dziennikarzem (kt\u00f3rym nie chcia\u0142 by\u0107).
\nDziennikarz informuje o bie\u017c\u0105cych wydarzeniach, dostarcza wiadomo\u015bci, komentuje fakty, uczestniczy w debacie publicznej.
\nPublicysta przekazuje idee i warto\u015bci szerokiej publiczno\u015bci, rozpowszechnia przes\u0142ania edukacyjne, popularyzuje tre\u015bci religijne lub moralne.<\/p>\n

Dziedzictwo dla Rodziny Salezja\u0144skiej
\n<\/b><\/strong>Dziedzictwo Ksi\u0119dza Bosko publicysty jest \u017cywe do dzi\u015b. Biuletyn Salezja\u0144ski, przet\u0142umaczony na dziesi\u0105tki j\u0119zyk\u00f3w i rozpowszechniany w ponad stu krajach, kontynuuje swoj\u0105 misj\u0119 \u0142\u0105czenia i animowania. Popularyzatorskie dzie\u0142a Ksi\u0119dza Bosko pozostaj\u0105 wzorami komunikacji popularnej, zdolnymi \u0142\u0105czy\u0107 jasno\u015b\u0107 i g\u0142\u0119bi\u0119 duchow\u0105.<\/p>\n

Dla Rodziny Salezja\u0144skiej to dziedzictwo jest zaproszeniem do traktowania \u015brodk\u00f3w komunikacji nie jako celu samego w sobie, ale jako narz\u0119dzi s\u0142u\u017c\u0105cych misji wychowawczej i ewangelizacyjnej. Wierno\u015b\u0107 Ksi\u0119dzu Bosko nie polega na przekszta\u0142caniu si\u0119 w profesjonalnych dziennikarzy, ale na dalszym byciu komunikatorami dobra, zdolnymi do u\u017cywania wszelkich \u015brodk\u00f3w, aby rozmawia\u0107 z m\u0142odzie\u017c\u0105 i rodzinami.<\/p>\n

Ksi\u0105dz Bosko nie chcia\u0142 by\u0107 dziennikarzem, poniewa\u017c nie by\u0142o to jego powo\u0142anie. By\u0142 kap\u0142anem, wychowawc\u0105, za\u0142o\u017cycielem. Ale z geniuszem wykorzysta\u0142 druk, aby sta\u0107 si\u0119 wielkim katolickim publicyst\u0105, niestrudzonym popularyzatorem, popularnym komunikatorem.<\/p>\n

Jego wyb\u00f3r nie by\u0142 rezygnacj\u0105, ale rozeznaniem: nie da\u0107 si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 w polemiki bie\u017c\u0105cych wydarze\u0144, ale pozosta\u0107 wiernym misji wychowawczej. W ten spos\u00f3b prasa sta\u0142a si\u0119 dla niego nie zawodem, ale apostolstwem. I w\u0142a\u015bnie dlatego, po ponad stu latach, jego g\u0142os nadal rozbrzmiewa: nie w efemerycznych kronikach, ale w trwa\u0142ej formacji sumie\u0144.<\/p>\n

I pami\u0119tajmy, co pisa\u0142 ksi\u0105dz Lemoyne:
\n\u201eNa koniec zauwa\u017cymy, jak z powy\u017cszych fakt\u00f3w Ks. Bosko wyci\u0105gn\u0105\u0142 wielkie ostrze\u017cenie, kt\u00f3re cz\u0119sto powtarza\u0142 swoim uczniom, a mianowicie, \u017ce dziennikarstwo, zw\u0142aszcza to, kt\u00f3re w jakikolwiek spos\u00f3b zajmuje si\u0119 polityk\u0105, nie by\u0142o ich polem dzia\u0142ania. On w tej kwestii napisa\u0142 artyku\u0142 zakazuj\u0105cy w Regu\u0142ach swojego Pobo\u017cnego Towarzystwa, kt\u00f3ry jednak zosta\u0142 usuni\u0119ty przez \u015awi\u0119t\u0105 Kongregacj\u0119 Biskup\u00f3w i Zakonnik\u00f3w, nie dlatego, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 sprzeciwia\u0142 si\u0119 takiemu przepisowi, ale dlatego, \u017ce b\u0119d\u0105c sformu\u0142owanym w zbyt og\u00f3lny spos\u00f3b, nale\u017ca\u0142oby doda\u0107 wyja\u015bnienia, kt\u00f3rych roztropno\u015b\u0107 w tamtym momencie odradza\u0142a. Jednak Ks. Bosko ci\u0105gle powtarza\u0142, \u017ce jego niez\u0142omnym zamiarem jest, aby Salezjanie zawsze trzymali si\u0119 z dala od walk politycznych, poniewa\u017c Pan nie powo\u0142a\u0142 nas do tego, ale do s\u0142u\u017cby ubogiej i opuszczonej m\u0142odzie\u017cy\u201d (MB III, 487).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy m\u00f3wimy o Ksi\u0119dzu Bosko i jego stosunku do prasy, mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 nieporozumienie: Jan…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":48315,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":3,"footnotes":""},"categories":[159],"tags":[2196,1736,2576,2048,2590,1958,1970],"class_list":["post-48322","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ksiadz-bosco","tag-edukacja","tag-katecheza","tag-ksiadz-bosko","tag-mlodziez","tag-rodzina-salezjanska","tag-salezjanie","tag-swieci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48322","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=48322"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48322\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48329,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48322\/revisions\/48329"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/48315"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=48322"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=48322"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=48322"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}