{"id":48299,"date":"2026-01-24T09:36:21","date_gmt":"2026-01-24T09:36:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.donbosco.press\/?p=48299"},"modified":"2026-01-24T09:38:15","modified_gmt":"2026-01-24T09:38:15","slug":"wychowanie-obywatelskie-ze-swietym-franciszkiem-salezym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/nasi-swieci\/wychowanie-obywatelskie-ze-swietym-franciszkiem-salezym\/","title":{"rendered":"Wychowanie obywatelskie ze \u015bwi\u0119tym Franciszkiem Salezym"},"content":{"rendered":"

\u201eDzielny, pos\u0142uszny, dobry obywatel i wielkoduszny\u201d \u2013 takie, wed\u0142ug Franciszka Salezego, by\u0142y niekt\u00f3re z cech cz\u0142owieka troszcz\u0105cego si\u0119 o dobro publiczne. Dzielno\u015b\u0107<\/i><\/em>, wyja\u015bnia\u0142, sprawia, \u017ce \u201epodejmuj\u0119 z rozs\u0105dku rzeczy niebezpieczne\u201d; pos\u0142usze\u0144stwo<\/i><\/em> nale\u017cy si\u0119 \u201eksi\u0119ciu, kt\u00f3remu s\u0142u\u017c\u0119\u201d; wielkoduszno\u015b\u0107<\/i><\/em> polega \u201ena wielko\u015bci tego czynu\u201d, kt\u00f3ry podejmuje si\u0119 dla dobra wsp\u00f3lnego. Wreszcie, aby by\u0107 \u201edobrym obywatelem<\/i><\/em>\u201d, trzeba mie\u0107 \u201emi\u0142o\u015b\u0107 do spraw publicznych\u201d i \u201eprzywi\u0105zanie do swojej ojczyzny\u201d. Chocia\u017c s\u0142owo obywatel<\/i><\/em> w czasach staro\u017cytnych oznacza\u0142o tylko mieszka\u0144ca miasta, zauwa\u017ca si\u0119, \u017ce wyra\u017cenie \u201edobry obywatel\u201d by\u0142o powi\u0105zane z \u201emi\u0142o\u015bci\u0105 do spraw publicznych\u201d.<\/p>\n

Kocha\u0107 i s\u0142u\u017cy\u0107 swojemu krajowi
\n<\/b><\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Dobry obywatel kocha sw\u00f3j kraj, co oznacza, \u017ce przedk\u0142ada go nad ka\u017cdy inny \u201ew uczuciu\u201d, ale niekoniecznie \u201ew szacunku\u201d, poniewa\u017c nic nie stoi na przeszkodzie, by uznawa\u0107 warto\u015b\u0107, a nawet wy\u017cszo\u015b\u0107 innych, troch\u0119 tak, jak dzieje si\u0119 w ma\u0142\u017ce\u0144stwie:<\/p>\n

Kobiety powinny przedk\u0142ada\u0107 swoich m\u0119\u017c\u00f3w nad wszystkich innych, nie w honorze, lecz w uczuciu; tak samo ka\u017cdy przedk\u0142ada sw\u00f3j kraj w mi\u0142o\u015bci, a nie w szacunku, i ka\u017cdy \u017ceglarz bardziej ceni statek, na kt\u00f3rym p\u0142ynie, ni\u017c inne, cho\u0107by bogatsze i lepiej zaopatrzone.
\n<\/i><\/em>
\nPrzywi\u0105zanie do swoich bliskich, do rodziny, do kraju, do przyjaci\u00f3\u0142, do swoich \u201eowieczek\u201d, zamienia\u0142o si\u0119 w nostalgi\u0119, gdy by\u0142 daleko. Tak w\u0142a\u015bnie w 1618 roku, na pocz\u0105tku swojego ostatniego pobytu w Pary\u017cu, pisa\u0142 do jednej ze swoich korespondentek: \u201eJestem tu a\u017c do Wielkanocy; i wierz mi, moja najdro\u017csza c\u00f3rko, skoro tak trzeba, jestem tu z dobrego serca, ale z serca, kt\u00f3re z wielk\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 by\u0142oby po\u015br\u00f3d naszych ma\u0142ych spraw i w moim kraju\u201d.
\nMi\u0142o\u015b\u0107 do kraju zlewa\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas z pos\u0142usze\u0144stwem ksi\u0119ciu i s\u0142u\u017cb\u0105, kt\u00f3ra mu si\u0119 nale\u017ca\u0142a. Nauka wierno\u015bci w\u0142adcy i s\u0142u\u017cby pa\u0144stwu by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 wychowania. Uzyskawszy przyj\u0119cie jednego ze swoich siostrze\u0144c\u00f3w jako pazia na dworze w Turynie, uwa\u017ca\u0142, \u017ce ta \u0142aska pozwoli ch\u0142opcu \u201enauczy\u0107 si\u0119 w dzieci\u0144stwie pierwszych element\u00f3w tej s\u0142u\u017cby, kt\u00f3rej oddaniu przez ca\u0142e \u017cycie zobowi\u0105zuje go jego urodzenie\u201d.
\nNawet jako biskup, Franciszek Salezy zachowywa\u0142 si\u0119 jak wierny, lojalny i oddany poddany domu sabaudzkiego. Gdy dostrzega\u0142 niebezpiecze\u0144stwa, ostrzega\u0142 ksi\u0119cia; radzi\u0142 mu zawarcie sojuszu, gdy uwa\u017ca\u0142 go za \u201eniezwykle po\u017cyteczny dla spraw\u201d swojego pana. Gdy dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 de Nemours spiskuje przeciwko ksi\u0119ciu Sabaudii, przezornie unika\u0142 jego towarzystwa, cytuj\u0105c \u201estar\u0105 nauk\u0119\u201d: \u201eMiejsce biskupa jest w jego owczarni, a nie na dworze\u201d, i ko\u0144cz\u0105c tym b\u0142yskotliwym por\u00f3wnaniem: \u201eNie przypalam sobie skrzyde\u0142ek przy tej pochodni\u201d. Gdy Sabaudia by\u0142a w niebezpiecze\u0144stwie, usilnie b\u0142aga\u0142 go, by wni\u00f3s\u0142 swoj\u0105 odwag\u0119 \u201ew obron\u0119 tej krwi, tego domu, tej korony, tego pa\u0144stwa\u201d.
\nJednak\u017ce, cho\u0107 Franciszek Salezy jest wiernym s\u0142ug\u0105, nie jest pochlebc\u0105 i interesownym dworzaninem. Istnieje bowiem wiele sposob\u00f3w s\u0142u\u017cenia ksi\u0119ciu:<\/p>\n

Ci, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017c\u0105 ksi\u0105\u017c\u0119tom dla interesu, zwykle \u015bwiadcz\u0105 us\u0142ugi bardziej skwapliwe, gorliwsze i odczuwalne; ale ci, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017c\u0105 z mi\u0142o\u015bci, czyni\u0105 je szlachetniejszymi, hojniejszymi, a przez to bardziej godnymi szacunku.
\n<\/i><\/em>
\nTak czy inaczej, Franciszek Salezy g\u0142osi\u0142 pos\u0142usze\u0144stwo jako pierwsz\u0105 cnot\u0119 obywatelsk\u0105, z pewno\u015bci\u0105 dlatego, \u017ce uwa\u017ca\u0142 je za \u201ecnot\u0119 moraln\u0105, kt\u00f3ra zale\u017cy od sprawiedliwo\u015bci\u201d. Zaleca\u0142 je Filotei: \u201ePowinna\u015b by\u0107 pos\u0142uszna swoim prze\u0142o\u017conym politycznym, to jest twojemu ksi\u0119ciu i urz\u0119dnikom, kt\u00f3rych ustanowi\u0142 nad twoim krajem\u201d. A\u017c do ko\u0144ca \u017cycia Franciszek Salezy wykazywa\u0142 si\u0119 zmys\u0142em obywatelskim. To z pos\u0142usze\u0144stwa ksi\u0119ciu podj\u0105\u0142, mimo stanu zdrowia, ostatni\u0105 podr\u00f3\u017c, kt\u00f3ra zaprowadzi\u0142a go do Awinionu i Lyonu, gdzie zmar\u0142.<\/p>\n

Przekraczanie pewnych barier spo\u0142ecznych
\n<\/b><\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Spo\u0142ecze\u0144stwo, w kt\u00f3rym \u017cy\u0142 Franciszek Salezy, sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z bardzo zr\u00f3\u017cnicowanych warstw, a co wi\u0119cej, oddzielonych barierami. Byli tam \u201educhowni, szlachta, ludzie w d\u0142ugich szatach [urz\u0119dnicy] i lud, czyli stan trzeci\u201d.
\nGdy co\u015b sz\u0142o nie tak, ka\u017cdy zrzuca\u0142 odpowiedzialno\u015b\u0107 na innych, m\u00f3wi\u0142 w jednym z kaza\u0144: lud oskar\u017ca szlacht\u0119, szlachta obwinia \u201eministr\u00f3w sprawiedliwo\u015bci\u201d, ci pot\u0119piaj\u0105 \u017co\u0142nierzy, \u017co\u0142nierze zrzucaj\u0105 win\u0119 na kapitan\u00f3w, kapitanowie oczerniaj\u0105 ksi\u0105\u017c\u0105t. Podsumowuj\u0105c, \u201enie wolno bezkarnie obmawia\u0107, w czasach, w kt\u00f3rych \u017cyjemy, nikogo opr\u00f3cz Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3rego ka\u017cdy jest cenzorem, ka\u017cdy go krytykuje\u201d. Wniosek jest oczywisty: niech ka\u017cdy zbada samego siebie i we\u017amie na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107.
\nJe\u015bli podzia\u0142 obywateli jest z\u0142em, kt\u00f3re mo\u017ce prowadzi\u0107 do najgorszego, to jedno\u015b\u0107 daje si\u0142\u0119, jak m\u00f3wi przys\u0142owie. \u201eBunty i wewn\u0119trzne niepokoje w republice rujnuj\u0105 j\u0105 ca\u0142kowicie i uniemo\u017cliwiaj\u0105 jej oparcie si\u0119 obcemu\u201d. Gdy pojawia\u0142y si\u0119 \u201eniezgody i r\u00f3\u017cnice pogl\u0105d\u00f3w\u201d, przypomina\u0142 z moc\u0105, \u017ce \u201ejedno\u015b\u0107 i wi\u0119\u017a umys\u0142\u00f3w\u201d jest \u201eniezb\u0119dna dla ka\u017cdego dobrego przedsi\u0119wzi\u0119cia\u201d. W niekt\u00f3rych przypadkach \u201edobro miasta\u201d wymaga\u0142o, aby niekt\u00f3rzy zrezygnowali ze \u201eswojej osobistej opinii\u201d i aby zdecydowano si\u0119 \u201eponownie przyj\u0105\u0107 zgod\u0119 og\u00f3\u0142u, by przeciwstawi\u0107 j\u0105 os\u0105dowi jednostek\u201d.
\nNawet zakonnicom z Zakonu Nawiedzenia trzeba by\u0142o przypomina\u0107 o zasadzie r\u00f3wno\u015bci os\u00f3b i w razie potrzeby pot\u0119pia\u0107 t\u0119 wielk\u0105 n\u0119dz\u0119 honor\u00f3w: \u201ePrzecenia si\u0119 siebie ponad innych, a potem dochodzi do m\u00f3wienia: Jestem z takiego domu, a tamta z innego\u201d. Pewnego dnia opowiedzia\u0142 im histori\u0119 c\u00f3rki marsza\u0142ka, kt\u00f3ra nie mog\u0142a si\u0119 przem\u00f3c, by nazwa\u0107 \u201esiostr\u0105\u201d inn\u0105 zakonnic\u0119 niskiego stanu. Trzeba by\u0142o, wed\u0142ug niego, wyzby\u0107 si\u0119 \u201epragnienia bycia uwa\u017canym za osob\u0119 z dobrego domu i za kogo\u015b wi\u0119cej ni\u017c inni\u201d. Wykrzykn\u0105\u0142 nawet:<\/p>\n

Och! wszyscy jeste\u015bmy r\u00f3wni, poniewa\u017c wszyscy jeste\u015bmy dzie\u0107mi tego samego ojca i tej samej matki, Adama i Ewy; jest wi\u0119c wielkim szale\u0144stwem chlubi\u0107 si\u0119 swoim rodem.
\n<\/i><\/em>
\nGdy sprawiedliwo\u015b\u0107 jest naruszana
\n<\/b><\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Dobrego obywatela charakteryzuje poczucie sprawiedliwo\u015bci. Niestety, nie brakuje okazji do pi\u0119tnowania niesprawiedliwo\u015bci. Franciszek Salezy cz\u0119sto czyni\u0142 to z ambony. I tak w zapale m\u0142odego kaznodziei pewnego dnia zaatakowa\u0142 po kolei r\u00f3\u017cne kategorie oszust\u00f3w: rzemie\u015blnika, \u201ekt\u00f3ry sprzedaje sw\u00f3j towar za drogo\u201d; pieniacza, \u201ekt\u00f3ry z b\u0142ahego powodu prowadzi proces rujnuj\u0105cy dusz\u0119, cia\u0142o i dom dw\u00f3ch nieszcz\u0119snych stron\u201d; s\u0119dziego, nieskorego do wymierzania sprawiedliwo\u015bci, \u201ekt\u00f3ry j\u0105 tak przed\u0142u\u017ca, t\u0142umacz\u0105c si\u0119 dziesi\u0119cioma tysi\u0105cami powod\u00f3w zwyczaju, stylu, teorii, praktyki i podst\u0119pu\u201d; lichwiarza, kt\u00f3ry oszukuje samego siebie, ka\u017c\u0105c k\u0142ama\u0107 Pismu; kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy schlebiaj\u0105 sobie dyspensami, by s\u0142u\u017cy\u0107 dw\u00f3m panom; i damy, kt\u00f3re lubi\u0105 by\u0107 adorowane, \u201et\u0142umacz\u0105c si\u0119, \u017ce nie czyni\u0105 nic wbrew swojemu honorowi\u201d. Praktyki handlowe, my\u015bla\u0142, rzadko obywa\u0142y si\u0119 bez oszustwa, co kaza\u0142o mu m\u00f3wi\u0107, \u017ce \u201ekupuj\u0105cy i sprzedaj\u0105cy s\u0105 zwykle z\u0142odziejami, je\u015bli nie s\u0105 bogobojni i nie maj\u0105 wielkiej troski o czuwanie nad swoim sercem\u201d.
\nW pewnych szczeg\u00f3lnych okoliczno\u015bciach biskup doskonale wiedzia\u0142, \u017ce dobre s\u0142owa i ja\u0142mu\u017cna nie wystarcz\u0105; czyni\u0142 sobie w\u00f3wczas obowi\u0105zek bezpo\u015bredniej interwencji u w\u0142a\u015bciwych w\u0142adz w obronie praw zagro\u017conych ludzi. Gdy\u017c \u201enie nale\u017cy tylko stara\u0107 si\u0119 nie zaniedbywa\u0107 niewinnego, pisa\u0142, ale trzeba po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z nim w obronie jego sprawy\u201d.
\nW okresie g\u0142odu atakowa\u0142 \u201edamy, kt\u00f3re zabijaj\u0105 owce, by nakarmi\u0107 ma\u0142ego, tch\u00f3rzliwego i leniwego pieska\u201d. Podczas konflikt\u00f3w zbrojnych zabiega\u0142 dla swojego \u201ebiednego, dobrego ludu\u201d o zwolnienie z ci\u0119\u017car\u00f3w wojennych i wzywa\u0142 kr\u00f3la do ochrony i ja\u0142mu\u017cny dla katolik\u00f3w z krainy Gex. Prawo ewangeliczne wyklucza wszelk\u0105 wojn\u0119, przypomina Franciszek Salezy, dodaj\u0105c: \u201ejednak\u017ce wojna jest dozwolona z powodu z\u0142o\u015bci ludzkiej: mo\u017cna odeprze\u0107 si\u0142\u0119 si\u0142\u0105\u201d. Najgorsi s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy na tym korzystaj\u0105, \u201ekt\u00f3rzy si\u0119 na tym bogac\u0105 i tucz\u0105\u201d.
\nSprawiedliwo\u015b\u0107 cz\u0119sto wydaje si\u0119 wyzwaniem w tym \u015bwiecie, zawsze niestabilnym, kt\u00f3ry nieustannie balansuje mi\u0119dzy piek\u0142em a rajem. Cho\u0107 dla chrze\u015bcijan te dwie rzeczywisto\u015bci nale\u017c\u0105 do za\u015bwiat\u00f3w, to jednak znajdujemy ich sugestywne obrazy tu na ziemi.
\nGdy kto\u015b \u017cyje w \u201enieszcz\u0119snej, tyranizowanej republice\u201d przez \u201eprzekl\u0119tego kr\u00f3la\u201d, to jest piek\u0142o; mieszka\u0144cy \u201ecierpi\u0105 tam niewypowiedziane m\u0119ki\u201d; oczy widz\u0105 \u201estraszliw\u0105 wizj\u0119 diab\u0142\u00f3w i piek\u0142a\u201d; uszy nigdy nie s\u0142ysz\u0105 niczego poza \u201ep\u0142aczem, lamentami i rozpacz\u0105\u201d.
\nRaj, przeciwnie, to \u201eszcz\u0119\u015bliwe miasto\u201d, gdzie wszyscy \u017cyj\u0105 \u201ew pociesze szcz\u0119\u015bliwego i nierozerwalnego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d. Jak\u017ce dobrze jest rozwa\u017ca\u0107 \u201eszlachetno\u015b\u0107, pi\u0119kno i mnogo\u015b\u0107 obywateli i mieszka\u0144c\u00f3w tej szcz\u0119\u015bliwej krainy\u201d! I Franciszek wykrzykuje: \u201eOch! jak\u017ce to miejsce jest po\u017c\u0105dane i mi\u0142e, jak\u017ce to miasto jest cenne!\u201d lub te\u017c: \u201eOch! jak\u017ce to towarzystwo jest szcz\u0119\u015bliwe!\u201d
\nOczywi\u015bcie, idealne miasto nie istnieje na ziemi, ale to nie pow\u00f3d, by nie pracowa\u0107 nad uczynieniem go nieco mniej niegodnym takiego wzoru. Sprawiedliwo\u015b\u0107 i pok\u00f3j to dobra, kt\u00f3rych domaga si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie i \u201erepublika chrze\u015bcija\u0144ska\u201d. A przecie\u017c \u201etrzeba ust\u0105pi\u0107 wobec potrzeby bli\u017aniego\u201d, gdy ten domaga si\u0119 ich g\u0142o\u015bno i natarczywie.<\/p>\n

\u201eRepublika zale\u017cy od religii\u201d i \u201ereligia zale\u017cy od republiki\u201d
\n<\/b><\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Jako cz\u0142owiek Ko\u015bcio\u0142a przede wszystkim, Franciszek Salezy chcia\u0142 by\u0107 obcy sprawom bezpo\u015brednio politycznym. W czasach kontrowersji z protestantami, gdy katolicy, a nawet wielu zakonnik\u00f3w, sk\u0142aniali si\u0119 ku polityce i rozwi\u0105zaniom politycznym, on wyra\u017anie rozr\u00f3\u017cnia\u0142 te dziedziny, dopuszczaj\u0105c pewn\u0105 form\u0119 autonomii sfery doczesnej. Pisa\u0142 do gubernatora Sabaudii:<\/p>\n

Co do mnie, o\u015bwiadczam wam, \u017ce nie znam si\u0119 na sprawach pa\u0144stwowych i chc\u0119 si\u0119 na nich nie zna\u0107 do tego stopnia, by nie by\u0142y ani w mojej my\u015bli, ani w mojej trosce, ani w moich ustach, chyba \u017ce nadarzy\u0142aby si\u0119 jaka\u015b okazja, by za\u015bwiadczy\u0107 Jego Wysoko\u015bci, \u017ce jestem jego gorliwym i wiernym poddanym<\/i><\/em>.<\/p>\n

Biskup chcia\u0142 przede wszystkim kszta\u0142towa\u0107 dobre s\u0142ugi Bo\u017ce. Dla niego kap\u0142an nie powinien miesza\u0107 si\u0119 do spraw doczesnych i politycznych. T\u0119 sam\u0105 rekomendacj\u0119 przeka\u017ce przysz\u0142emu kardyna\u0142owi Richelieu, kt\u00f3rego spotka\u0142 w Tours w 1619 roku, gdy ten by\u0142 jeszcze tylko biskupem Lu\u00e7on, ale ju\u017c sekretarzem stanu. Napisze do matki de Chantal:<\/p>\n

Pozna\u0142em wielu pra\u0142at\u00f3w, a w szczeg\u00f3lno\u015bci biskupa Lu\u00e7on, kt\u00f3ry zaprzysi\u0105g\u0142 mi wszelk\u0105 przyja\u017a\u0144 i powiedzia\u0142, \u017ce w ko\u0144cu przy\u0142\u0105czy si\u0119 do mojej strony, by my\u015ble\u0107 ju\u017c tylko o Bogu i zbawieniu dusz.
\n<\/i><\/em>
\nDalsze losy poka\u017c\u0105, \u017ce te dobre ch\u0119ci nie potrwaj\u0105 d\u0142ugo, a przynajmniej, \u017ce kardyna\u0142 zinterpretuje je na sw\u00f3j spos\u00f3b.
\nCzy nale\u017ca\u0142o zatem nie interesowa\u0107 si\u0119 doczesnym szcz\u0119\u015bciem swoich rodak\u00f3w? \u201eKto nie kocha bardzo rzeczy publicznej, nie martwi si\u0119 zbytnio, je\u015bli ona upada\u201d, pisze w Traktacie o mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej.<\/i><\/em> Polityka zreszt\u0105 nie jest obca religii i sumieniu. W przeciwie\u0144stwie do protestanckiego ministra, kt\u00f3ry chcia\u0142 oddzieli\u0107 te dwie dziedziny pod pretekstem, \u017ce cze\u015b\u0107 nale\u017cy si\u0119 tylko samemu Bogu, autor Obrony Sztandaru \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca<\/i><\/em> odpowiada\u0142, \u201e\u017ce to zbytnie umniejszanie czci nale\u017cnej Bogu, by odbiera\u0107 jej wymiar cywilny i polityczny\u201d.
\nFranciszek Salezy nie by\u0142 wi\u0119c sk\u0142onny do eliminowania religii z \u017cycia publicznego. Chocia\u017c dopuszcza\u0142 pewn\u0105 laicko\u015b\u0107 pa\u0144stwa, a przynajmniej zr\u00f3\u017cnicowanie zada\u0144 cywilnych i religijnych, uwa\u017ca\u0142, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119ta maj\u0105 interes w rozwa\u017caniu korzy\u015bci p\u0142yn\u0105cych z religii. Ze swojej strony Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie waha\u0142 si\u0119 \u201eb\u0142aga\u0107\u201d o pomoc \u201eramienia \u015bwieckiego\u201d, zw\u0142aszcza gdy katolicyzm by\u0142 zagro\u017cony lub moralno\u015b\u0107 by\u0142a w niebezpiecze\u0144stwie.
\nWed\u0142ug \u015bwi\u0119tego Franciszka Salezego, \u201erepublika zale\u017cy od religii jak cia\u0142o od duszy, a religia od republiki jak dusza od cia\u0142a\u201d. Jedno\u015b\u0107 i rozr\u00f3\u017cnienie by\u0142y dwiema zasadami, kt\u00f3re wed\u0142ug niego rz\u0105dzi\u0142y stosunkami mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em a pa\u0144stwem. Idea rozdzia\u0142u nie mie\u015bci\u0142a si\u0119 w tym schemacie, kt\u00f3rego modelem by\u0142y relacje mi\u0119dzy cia\u0142em a dusz\u0105. Nieszcz\u0119\u015bciem by\u0142o to, \u017ce polityka pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 religi\u0105, a w\u0142adza duchowa by\u0142a jakby podporz\u0105dkowana w\u0142adzy doczesnej ksi\u0119cia. Biskup Genewy skar\u017cy\u0142 si\u0119 na to swojemu przyjacielowi, biskupowi Belley:<\/p>\n

C\u00f3\u017c za upodlenie, \u017ce mamy w r\u0119ku miecz duchowy, a jak zwykli wykonawcy woli w\u0142adzy doczesnej, musimy uderza\u0107, gdy ona rozka\u017ce, i przestawa\u0107, gdy ona naka\u017ce, i \u017ce jeste\u015bmy pozbawieni g\u0142\u00f3wnego klucza spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3re da\u0142 nam Nasz Pan, a kt\u00f3rym jest klucz os\u0105du, rozeznania i wiedzy w u\u017cywaniu naszego miecza!
\n<\/i><\/em>
\nJego postawie pos\u0142usznego poddanego ksi\u0119cia Sabaudii towarzyszy\u0142o \u015bwiat\u0142e poczucie w\u0142asnych praw. Zawsze uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za ksi\u0119cia Genewy, to znaczy za prawowitego w\u0142adc\u0119 doczesnego miasta, nad kt\u00f3rym kontrol\u0119 przej\u0105\u0142 Kalwin i stronnictwo hugenot\u00f3w. W grudniu 1601 roku, na pro\u015bb\u0119 biskupa de Granier, sporz\u0105dzi\u0142 memoria\u0142 maj\u0105cy na celu dostarczenie historycznych dowod\u00f3w na to. Pocz\u0105tek, jak najbardziej jasny, g\u0142osi\u0142, \u017ce biskup Genewy jest \u201ejedynym prawowitym suwerennym ksi\u0119ciem Genewy i jej posiad\u0142o\u015bci, bez wzgl\u0119du na to, \u017ce panowie ksi\u0105\u017c\u0119ta Sabaudii, jako nast\u0119pcy hrabi\u00f3w Genewy z jednej strony, i obywatele Genewy z drugiej, twierdz\u0105 inaczej\u201d.
\nWreszcie, aby zagwarantowa\u0107 pok\u00f3j pa\u0144stw i Ko\u015bcio\u0142a, lepiej by\u0142o nie porusza\u0107 zbytnio pewnych kwestii dotycz\u0105cych autorytetu Stolicy Apostolskiej w sprawach doczesnych, zw\u0142aszcza w odniesieniu do w\u0142adzy papie\u017ca do detronizacji kr\u00f3l\u00f3w. Kiedy Robert Bellarmin, \u201eten wielki i s\u0142awny kardyna\u0142\u201d, \u201eten najznakomitszy teolog\u201d, napisa\u0142 na polecenie papie\u017ca, \u017ce w\u0142adza tego ostatniego rozci\u0105ga si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na sfer\u0119 doczesn\u0105 kr\u00f3l\u00f3w, Franciszek Salezy nie by\u0142 zadowolony i napisa\u0142 o tym do jednego ze swoich przyjaci\u00f3\u0142 o tendencjach gallika\u0144skich:<\/p>\n

Nie, nie spodoba\u0142y mi si\u0119 nawet pewne pisma \u015bwi\u0119tego i najznakomitszego pra\u0142ata, w kt\u00f3rych poruszy\u0142 kwesti\u0119 po\u015bredniej w\u0142adzy papie\u017ca nad ksi\u0105\u017c\u0119tami; nie dlatego, \u017cebym os\u0105dza\u0142, czy tak jest, czy nie, ale dlatego, \u017ce w tym wieku, w kt\u00f3rym mamy tak wielu wrog\u00f3w na zewn\u0105trz, uwa\u017cam, \u017ce nie powinni\u015bmy niczego wznieca\u0107 wewn\u0105trz cia\u0142a Ko\u015bcio\u0142a.
\n<\/i><\/em>
\nObywatel \u015bwiata
\n<\/b><\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wychowanie dobrego obywatela w wizji humanistycznej nie mo\u017ce ogranicza\u0107 si\u0119 do ma\u0142ej ojczyzny, a jednym z jego zada\u0144 jest kultywowanie poczucia uniwersalizmu. Poznawanie innych narod\u00f3w \u015bwiata u\u0142atwia\u0142o tworzenie pierwszych map geograficznych:<\/p>\n

Ci, kt\u00f3rzy na czterech czy pi\u0119ciu kartkach papieru pokazuj\u0105 Rzym, Pary\u017c, Wiede\u0144 i najwi\u0119ksze miasta Francji, zaznaczaj\u0105 ma\u0142ymi punktami, jaka jest wielko\u015b\u0107 i po\u0142o\u017cenie miejsc, chocia\u017c to nic w por\u00f3wnaniu z tym, co jest w rzeczywisto\u015bci; ale ci, kt\u00f3rzy rozumiej\u0105 i znaj\u0105 geografi\u0119, rozumiej\u0105 przez to, czym jest Pary\u017c, Rzym, Wiede\u0144 i inne.
\n<\/i><\/em>
\nMi\u0142o\u015b\u0107 do swojego kraju nie upowa\u017cnia do pogardy dla innych. Autor Wprowadzenia do \u017cycia pobo\u017cnego<\/i><\/em> ostrzega przed nawykiem, w kt\u00f3rym \u201eka\u017cdy pozwala sobie na swobod\u0119 os\u0105dzania i cenzurowania ksi\u0105\u017c\u0105t oraz obmawiania ca\u0142ych narod\u00f3w, w zale\u017cno\u015bci od r\u00f3\u017cnorodno\u015bci uczu\u0107, jakie si\u0119 do nich \u017cywi\u201d. Wed\u0142ug jednego z jego bliskich, biskup Genewy \u201ebrzydzi\u0142 si\u0119 wszelkim oczernianiem i nie pochwala\u0142 nawet aluzji do tych wad, kt\u00f3re autorzy zwykle przypisuj\u0105 pewnym narodom\u201d.
\nChrze\u015bcijanin w szczeg\u00f3lno\u015bci jest z zasady otwarty na ca\u0142y \u015bwiat: je\u015bli pragn\u0119 tylko woli Bo\u017cej, wykrzykiwa\u0142, \u201ec\u00f3\u017c mnie obchodzi, czy po\u015bl\u0105 mnie do Hiszpanii, czy do Irlandii? A je\u015bli szukam tylko Jego krzy\u017ca, dlaczego mia\u0142oby mnie martwi\u0107, \u017ce po\u015bl\u0105 mnie do Indii, do ziem nowych czy starych, skoro jestem pewien, \u017ce znajd\u0119 go wsz\u0119dzie?\u201d
\nKonkretnym sposobem otwierania si\u0119 na uniwersalizm jest nauka j\u0119zyk\u00f3w. Podziwia\u0142 Mitrydatesa, kr\u00f3la Pontu, kt\u00f3ry, wed\u0142ug Pliniusza, \u201ezna\u0142 dwadzie\u015bcia dwa j\u0119zyki\u201d. W swojej mowie pogrzebowej na cze\u015b\u0107 ksi\u0119cia de Merc\u0153ur chwali\u0142 t\u0119 wielk\u0105 posta\u0107, poniewa\u017c \u201eposiada\u0142 r\u00f3wnie\u017c dar wymowy i \u0142ask\u0119 dobrego wyra\u017cania swoich pi\u0119knych my\u015bli, nie tylko w tym naszym j\u0119zyku francuskim, ale nawet w niemieckim, w\u0142oskim i hiszpa\u0144skim\u201d; na czele swoich wojsk potrafi\u0142 \u201em\u00f3wi\u0107 do ka\u017cdego w jego w\u0142asnym j\u0119zyku, po francusku, niemiecku, w\u0142osku\u201d.
\nJego otwarto\u015b\u0107 na uniwersalizm b\u0119dzie si\u0119 coraz bardziej uwidacznia\u0107, w miar\u0119 jak b\u0119dzie si\u0119 starza\u0142 i nabiera\u0142 do\u015bwiadczenia. Pod koniec \u017cycia, aby pokaza\u0107 swoj\u0105 doskona\u0142\u0105 oboj\u0119tno\u015b\u0107 wobec podr\u00f3\u017cy i misji, kt\u00f3re czeka\u0142y go poza Sabaudi\u0105, napisze t\u0119 znamienn\u0105 deklaracj\u0119: \u201eNie jestem ju\u017c z tego kraju, lecz ze \u015bwiata\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eDzielny, pos\u0142uszny, dobry obywatel i wielkoduszny\u201d \u2013 takie, wed\u0142ug Franciszka Salezego, by\u0142y niekt\u00f3re z cech…<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":48292,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":4,"footnotes":""},"categories":[153],"tags":[2024,2196,1742,1922,1970],"class_list":["post-48299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nasi-swieci","tag-cnoty","tag-edukacja","tag-kosciol","tag-kraje","tag-swieci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=48299"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48306,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48299\/revisions\/48306"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/48292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=48299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=48299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=48299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}