{"id":48213,"date":"2026-01-20T07:52:17","date_gmt":"2026-01-20T07:52:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.donbosco.press\/?p=48213"},"modified":"2026-01-20T07:53:50","modified_gmt":"2026-01-20T07:53:50","slug":"poznajemy-ksiedza-bosko-1-sytuacja-ekonomiczna-rodziny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/ksiadz-bosco\/poznajemy-ksiedza-bosko-1-sytuacja-ekonomiczna-rodziny\/","title":{"rendered":"Poznajemy Ksi\u0119dza Bosko (1). Sytuacja ekonomiczna rodziny"},"content":{"rendered":"

Inaugurujemy now\u0105 rubryk\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201ePoznaj Ksi\u0119dza Bosko\u201d. Stworzona przez salezjanina ks. Bruno Ferrero<\/b><\/strong>, ma na celu pog\u0142\u0119bienie postaci \u015bwi\u0119tego m\u0142odzie\u017cy poprzez dok\u0142adne badania, \u015bwiadectwa z pierwszej i drugiej r\u0119ki oraz dokumenty z proces\u00f3w beatyfikacyjnych i kanonizacyjnych. Rubryka b\u0119dzie sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z 33 odcink\u00f3w, publikowanych w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y. Zapraszamy do \u015bledzenia ich, aby lepiej go pozna\u0107, bardziej pokocha\u0107 i na\u015bladowa\u0107 z wi\u0119kszym przekonaniem. Po\u015bwi\u0119camy j\u0105 wszystkim przyjacio\u0142om Ksi\u0119dza Bosko.
\n<\/i><\/em>
\n
\nZacznijmy od przedstawienia pochodzenia rodziny i warunk\u00f3w spo\u0142eczno-ekonomicznych ksi\u0119dza Bosko, za\u0142o\u017cyciela salezjan\u00f3w. Z dokument\u00f3w archiwalnych i \u015bwiadectw wy\u0142ania si\u0119 obraz piemonckiej rodziny dzier\u017cawc\u00f3w, kt\u00f3rzy, cho\u0107 nie byli n\u0119dzarzami, \u017cyli w skrajnym ub\u00f3stwie. Przedwczesna \u015bmier\u0107 ojca, Franciszka, w 1817 roku oraz straszliwa kl\u0119ska g\u0142odu w latach 1816-18 g\u0142\u0119boko naznaczy\u0142y dzieci\u0144stwo ma\u0142ego Jana. Matka Ma\u0142gorzata, owdowiawszy w wieku zaledwie dwudziestu dw\u00f3ch lat, z odwag\u0105 stawi\u0142a czo\u0142a ogromnym wyrzeczeniom, by utrzyma\u0107 i wychowa\u0107 dzieci, odrzucaj\u0105c propozycje ponownego ma\u0142\u017ce\u0144stwa. To do\u015bwiadczenie ub\u00f3stwa ukszta\u0142towa\u0142o wra\u017cliwo\u015b\u0107 i przysz\u0142\u0105 misj\u0119 ksi\u0119dza Bosko wobec m\u0142odzie\u017cy z marginesu.<\/i><\/em><\/p>\n

Dlaczego od samego pocz\u0105tku jego \u017cycie by\u0142o wyzwaniem dla niemo\u017cliwego.<\/p>\n

Francesco Bosco mieszka\u0142 w gospodarstwie Biglione od 1793 do 1817 roku i uprawia\u0142 tam ziemi\u0119 jako dzier\u017cawca. Podobnie jak jego przodkowie, nie by\u0142 wi\u0119c w\u0142a\u015bcicielem ziemskim ani samodzielnym rolnikiem, lecz dzier\u017cawc\u0105. By\u0142 zatem znacznie powy\u017cej prostego robotnika rolnego, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 zarobi\u0107 skromne \u015brodki do \u017cycia dla siebie i swojej rodziny, oferuj\u0105c swoje us\u0142ugi, a tym bardziej nie nale\u017ca\u0142 do tych, kt\u00f3rzy otrzymywali publiczne wsparcie przeznaczone dla upowa\u017cnionych ubogich (gmina pomaga\u0142a ubogim na podstawie \u201e\u015bwiadectwa ub\u00f3stwa\u201d wydawanego przez proboszcz\u00f3w).
\nBycie dzier\u017cawc\u0105 by\u0142o zinstytucjonalizowanym i cenionym sposobem \u017cycia, a tak\u017ce dzia\u0142alno\u015bci\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142o p\u00f3\u017aniej sta\u0107 si\u0119 w\u0142a\u015bcicielami. W rzeczywisto\u015bci Francesco Bosco d\u0105\u017cy\u0142 do uniezale\u017cnienia si\u0119, dlatego naby\u0142 dla siebie kilka nieruchomo\u015bci.
\nInwentarz jego maj\u0105tku, sporz\u0105dzony po jego \u015bmierci przez miejscowego notariusza, pokazuje, \u017ce by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem dziewi\u0119ciu ma\u0142ych dzia\u0142ek, w przysi\u00f3\u0142ku Becchi lub w jego pobli\u017cu, na kt\u00f3rych mia\u0142 winnic\u0119 i uprawia\u0142 zbo\u017ce, pszenic\u0119 i siano. \u0141\u0105cznie ziemia osi\u0105gn\u0119\u0142a jeden hektar powierzchni i zosta\u0142a wyceniona na 685 lir\u00f3w. Kupi\u0142 tak\u017ce kilka zwierz\u0105t (o warto\u015bci 445 lir\u00f3w), co bez w\u0105tpienia \u015bwiadczy o woli Francesco, aby sta\u0107 si\u0119 niezale\u017cnym. Je\u015bli oszacujemy r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cne narz\u0119dzia rolnicze, narz\u0119dzia domowe, meble i tym podobne, ca\u0142kowita warto\u015b\u0107 nieruchomo\u015bci wynios\u0142a 1331 lir\u00f3w. Ale po jego \u015bmierci pozostawi\u0142 r\u00f3wnie\u017c d\u0142ugi w wysoko\u015bci 446 lir\u00f3w, a domek (100 lir\u00f3w) nie zosta\u0142 jeszcze sp\u0142acony.
\nPo \u015bmierci Francesco Bosco sytuacja finansowa rodziny, kierowanej teraz przez Margherit\u0119, znacznie si\u0119 pogorszy\u0142a, nawet bez uwzgl\u0119dnienia dw\u00f3ch lat suszy i g\u0142odu. Na przyk\u0142ad, wydaje si\u0119, \u017ce w stajni domku by\u0142a tylko jedna krowa i jedno ciel\u0119, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce \u00f3wczesne d\u0142ugi odpowiada\u0142y warto\u015bci zwierz\u0105t zakupionych w przesz\u0142o\u015bci. Margherita musia\u0142a r\u00f3wnie\u017c sprosta\u0107 innym \u017c\u0105daniom zap\u0142aty.<\/p>\n

Przekl\u0119te lata
\n<\/b><\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Pierwsze strony Wspomnie\u0144 to g\u0142\u00f3wnie historia ub\u00f3stwa i trudno\u015bci. Ksi\u0105dz Bosko po\u015bwi\u0119ca sporo miejsca wielkiej suszy i wynikaj\u0105cemu z niej g\u0142odowi, kt\u00f3ry nawiedzi\u0142 ten obszar w latach 1816-18. Te okresowe kl\u0119ski \u017cywio\u0142owe by\u0142y, \u017ce tak powiem, na porz\u0105dku dziennym w tej cz\u0119\u015bci kraju, ale g\u0142\u00f3d w tamtych latach by\u0142 szczeg\u00f3lnie dotkliwy, tak \u017ce znajdowano ludzi zmar\u0142ych wzd\u0142u\u017c dr\u00f3g z li\u015b\u0107mi trawy w ustach z g\u0142odu. Ksi\u0105dz Bosko pisze: \u201eMoja matka wielokrotnie mi opowiada\u0142a, \u017ce dawa\u0142a jedzenie rodzinie, dop\u00f3ki je mia\u0142a; potem da\u0142a sum\u0119 pieni\u0119dzy s\u0105siadowi, nazwiskiem Bernardo Cavallo, aby poszed\u0142 szuka\u0107 czego\u015b do jedzenia. Ten przyjaciel poszed\u0142 na r\u00f3\u017cne targi i nic nie m\u00f3g\u0142 znale\u017a\u0107, nawet po wyg\u00f3rowanych cenach. Powr\u00f3ci\u0142 po dw\u00f3ch dniach\u00a0 bardzo oczekiwany wieczorem; ale na wie\u015b\u0107, \u017ce nic nie mia\u0142 ze sob\u0105, opr\u00f3cz pieni\u0119dzy, strach ogarn\u0105\u0142 umys\u0142y wszystkich; poniewa\u017c tego dnia ka\u017cdy otrzyma\u0142 bardzo skromne po\u017cywienie, obawiano si\u0119 tragicznych konsekwencji g\u0142odu tej nocy\u201d.
\nI dodaje, \u017ce pocz\u0105tkowo matka kaza\u0142a rodzinie ukl\u0119kn\u0105\u0107 do kr\u00f3tkiej modlitwy, a potem wykrzykn\u0119\u0142a: \u201eW skrajnych przypadkach nale\u017cy stosowa\u0107 skrajne \u015brodki\u201d. I zdecydowa\u0142a si\u0119 zabi\u0107 ciel\u0119, aby si\u0119 nim po\u017cywi\u0107: desperacki akt, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce ciel\u0119 stanowi\u0142o jedyne zabezpieczenie rodziny.
\nKsi\u0105dz Bosko opowiada nam r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w tym okresie jego matka otrzyma\u0142a propozycj\u0119 \u201ebardzo dogodnego zatrudnienia\u201d; propozycja ta jednak nie obejmowa\u0142a dzieci, kt\u00f3re \u201ezosta\u0142yby powierzone dobremu opiekunowi\u201d. Ona stanowczo odrzuci\u0142a ofert\u0119: \u201eNigdy ich nie opuszcz\u0119, nawet gdyby chciano mi da\u0107 ca\u0142e z\u0142oto \u015bwiata\u201d. Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce by\u0142a to propozycja ma\u0142\u017ce\u0144stwa, normalna dla m\u0142odej wdowy. Zreszt\u0105, cho\u0107 Ksi\u0105dz Bosko nie m\u00f3wi tego wyra\u017anie, \u015bwiadectwa z\u0142o\u017cone w procesie diecezjalnym o beatyfikacj\u0119 to potwierdzaj\u0105:
\n\u201eMatka, pozostawszy wdow\u0105 po pi\u0119ciu latach ma\u0142\u017ce\u0144stwa, odrzuci\u0142a inne korzystne ma\u0142\u017ce\u0144stwa, aby po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie wychowaniu swoich dw\u00f3ch syn\u00f3w Giuseppe i Giovanniego oraz pasierba Antonia, po\u015blubiwszy ojca S\u0142ugi Bo\u017cego, kt\u00f3ry by\u0142 ju\u017c wdowcem z synem Antonio.
\nOd niej samej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce pozostawszy wdow\u0105 w wieku oko\u0142o dwudziestu dw\u00f3ch lat, mia\u0142a wiele propozycji ma\u0142\u017ce\u0144stwa, kt\u00f3re wszystkie odrzuci\u0142a, aby po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 wychowaniu swoich dw\u00f3ch syn\u00f3w, co kosztowa\u0142o j\u0105 prac\u0119, pozbawienie odpoczynku i wiele potu\u201d (Giovanni Cagliero).
\nBy\u0142 to odwa\u017cny wyb\u00f3r ze strony Margherity. Wiedzia\u0142a, co j\u0105 czeka: w sytuacji prawdziwego ub\u00f3stwa by\u0142a jedyn\u0105, kt\u00f3ra przynosi\u0142a do domu to, co niezb\u0119dne do \u017cycia, i tylko dzi\u0119ki ci\u0119\u017ckiej pracy i za cen\u0119 ogromnego osobistego po\u015bwi\u0119cenia uda\u0142o jej si\u0119 przetrwa\u0107 ten okres, utrzymuj\u0105c pi\u0119cioosobow\u0105 rodzin\u0119. Antonio nie m\u00f3g\u0142 jej pom\u00f3c przez co najmniej sze\u015b\u0107 lat, Giuseppe przez dziesi\u0119\u0107, a Giovanni nawet przez dwana\u015bcie.
\nPoza wzmiank\u0105 Ksi\u0119dza Bosko o trudno\u015bciach, z jakimi boryka\u0142a si\u0119 jego rodzina podczas dw\u00f3ch lat suszy i g\u0142odu, nie mamy \u017cadnej dokumentacji na temat tego, jak uda\u0142o jej si\u0119 przetrwa\u0107 ten okres. Niewielka ilo\u015b\u0107 ziemi, kt\u00f3r\u0105 posiada\u0142a, ledwo wystarcza\u0142a do prze\u017cycia. Nawet w dobrych latach zbior\u00f3w produkcja nigdy nie by\u0142a wysoka; gleba by\u0142a praktycznie wyczerpana z powodu intensywnego u\u017cytkowania i przestarza\u0142ej metody uprawy. Cena zb\u00f3\u017c i wina by\u0142a utrzymywana na niskim poziomie przez protekcjonistyczn\u0105 polityk\u0119 roln\u0105, w celu utrzymania produkt\u00f3w z innych kraj\u00f3w \u015br\u00f3dziemnomorskich i Rosji poza rynkiem. Tak wi\u0119c, je\u015bli uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 nieco obfitsze zbiory pszenicy, kukurydzy lub \u017cyta, z ich sprzeda\u017cy prawie nic nie uzyskiwano, dlatego nie mo\u017cna by\u0142o poczyni\u0107 \u017cadnych realnych oszcz\u0119dno\u015bci.
\nPonadto wi\u0119kszo\u015b\u0107 dost\u0119pnych pieni\u0119dzy przeznaczano na odzie\u017c, narz\u0119dzia rolnicze lub narz\u0119dzia domowe, a rzadko na par\u0119 but\u00f3w. Inne pieni\u0105dze s\u0142u\u017cy\u0142y na olej, s\u00f3l i cukier oraz na ser i solon\u0105 ryb\u0119, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y jako dodatek do codziennego po\u017cywienia. Zreszt\u0105 jedzenie w du\u017cej mierze pochodzi\u0142o z ziemi, uboga podstawowa dieta: chleb \u017cytni i pszenny, kukurydza, ro\u015bliny str\u0105czkowe, sezonowe owoce i warzywa z ogrodu i drzew rozsianych po polach i winnicach, mleko od krowy i jajka od kur, w\u0119dliny i smalec, czasami jaki\u015b kurczak z wolnego wybiegu. Mi\u0119so jedzono bardzo rzadko w ci\u0105gu roku. Winnice produkowa\u0142y wystarczaj\u0105co du\u017co winogron, aby wystarczy\u0107 na ca\u0142y sezon i pozostawi\u0107 zapas do sprzeda\u017cy lub na specjalne okazje.
\nW latach dwudziestych XIX wieku rodzina walczy\u0142a o przetrwanie. Kiedy doro\u015bli, Antonio i Giuseppe przyczynili si\u0119 do pracy, odci\u0105\u017caj\u0105c Margherit\u0119. Mogli pomaga\u0107, uprawiaj\u0105c ma\u0142e dzia\u0142ki i przyczyniaj\u0105c si\u0119 do dochod\u00f3w rodziny pracami sezonowymi. Podzia\u0142 maj\u0105tku Bosco w 1830 roku \u2013 domku, dzia\u0142ek i narz\u0119dzi \u2013 mi\u0119dzy Antonio z jednej strony, a Margherit\u0119, Giuseppe i Giovanniego z drugiej, musia\u0142 zwi\u0119kszy\u0107 trudno\u015bci, zw\u0142aszcza gdy Antonio i Giuseppe si\u0119 o\u017cenili.
\nAntonio o\u017ceni\u0142 si\u0119 w 1831 roku. Zbudowa\u0142 ma\u0142y dom dla swojej rodziny w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci podw\u00f3rza, wykorzystuj\u0105c dodatkowo pokoje w domku. M\u00f3g\u0142 uzupe\u0142nia\u0107 skromn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pracy jako robotnik rolny, jednak wydaje si\u0119, \u017ce \u017cy\u0142 w n\u0119dzy. Giuseppe zosta\u0142 dzier\u017cawc\u0105 w gospodarstwie Sussambrino, w po\u0142owie drogi mi\u0119dzy Becchi a Castelnuovo, w latach 1830-31; Margherita i Giovanni zamieszkali z nim. O\u017ceni\u0142 si\u0119 w 1833 roku i wr\u00f3ci\u0142 do Becchi w 1839 roku, po zbudowaniu pi\u0119knego domu dzi\u0119ki oszcz\u0119dno\u015bciom z tamtych lat. Kiedy w 1840 roku wsp\u00f3lne dobra Giuseppe i Giovanniego zosta\u0142y zinwentaryzowane z okazji ustanowienia posagu ko\u015bcielnego przed \u015bwi\u0119ceniami kap\u0142a\u0144skimi, warto\u015b\u0107 ca\u0142kowitego kapita\u0142u wynios\u0142a 2510 lir\u00f3w, z rocznym dochodem 125 lir\u00f3w.<\/p>\n

\u201eByli biednymi rolnikami\u201d
\n<\/b><\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Podsumowuj\u0105c, od XVII wieku cz\u0142onkowie rodziny Bosco byli dzier\u017cawcami, kt\u00f3rzy uprawiali cudz\u0105 ziemi\u0119. Byli biedni, ale nie n\u0119dzarzami. Nie posiadali w\u0142asnego domu i wielokrotnie przenosili si\u0119 z miejsca na miejsce, mi\u0119dzy gminami Chieri i Castelnuovo, tam, gdzie by\u0142y dost\u0119pne gospodarstwa do wynaj\u0119cia. Mimo to mieli szans\u0119 na niezale\u017cno\u015b\u0107 i odkupienie. Po \u015bmierci Francesco Bosco, cho\u0107 rodzina by\u0142a zarejestrowana w urz\u0119dzie gminy jako drobni w\u0142a\u015bciciele ziemscy, warunki ekonomiczne pogorszy\u0142y si\u0119. Jednak\u017ce cz\u0142onkowie rodziny Margherity, cho\u0107 biedni, z tego, co wiemy, nigdy nie stali si\u0119 robotnikami dziennymi ani nie osi\u0105gn\u0119li potwierdzonej n\u0119dzy. Ma\u0142e dzia\u0142ki ziemi, kt\u00f3re posiadali i uprawiali, jedyna krowa i ciel\u0119, ledwo utrzymywa\u0142y ich na poziomie egzystencji. Ich ub\u00f3stwo mo\u017cna lepiej oceni\u0107, zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce Margherita nigdy nie mog\u0142a przyczyni\u0107 si\u0119 do edukacji Giovanniego, kt\u00f3ry musia\u0142 \u017cebra\u0107, polega\u0107 na niekt\u00f3rych dobroczy\u0144cach, rywalizowa\u0107 o nagrody i gratyfikacje oraz liczy\u0107 na w\u0142asn\u0105 przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107, aby przetrwa\u0107 jako student.
\nKiedy w 1883 roku Don Bosco przegl\u0105da\u0142 korekty swojej biografii napisanej przez Alberta du Boys, doszed\u0142 do zdania, w kt\u00f3rym powiedziano, \u017ce jego rodzina \u201eby\u0142a do\u015b\u0107 zamo\u017cnymi rolnikami\u201d, kaza\u0142 to poprawi\u0107 na: \u201ebyli biednymi rolnikami\u201d. To osobiste do\u015bwiadczenie ub\u00f3stwa okaza\u0142o si\u0119 istotnym czynnikiem jego wra\u017cliwo\u015bci na ubog\u0105 i opuszczon\u0105 m\u0142odzie\u017c, a tak\u017ce jego duchowo\u015bci.<\/p>\n

ks. Arthur J. LENTI, sdb (Don Bosco historia i duch, tom 1, str. 135)<\/i><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Inaugurujemy now\u0105 rubryk\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201ePoznaj Ksi\u0119dza Bosko\u201d. Stworzona przez salezjanina ks. Bruno Ferrero, ma na…<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":48206,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":8,"footnotes":""},"categories":[159],"tags":[2556,1718,2024,2196,2576,1820,1700,2624,1958,2618,1970,2030],"class_list":["post-48213","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ksiadz-bosco","tag-bog","tag-charyzmat-salezjanski","tag-cnoty","tag-edukacja","tag-ksiadz-bosko","tag-laska","tag-opatrznosc","tag-powolania","tag-salezjanie","tag-swiadkowie","tag-swieci","tag-zycie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48213","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=48213"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48213\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48225,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48213\/revisions\/48225"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/48206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=48213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=48213"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=48213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}