{"id":47567,"date":"2025-12-15T08:17:06","date_gmt":"2025-12-15T08:17:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.donbosco.press\/?p=47567"},"modified":"2025-12-15T10:50:02","modified_gmt":"2025-12-15T10:50:02","slug":"don-bosco-i-dobra-prasa-odnaleziony-list","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/ksiadz-bosco\/don-bosco-i-dobra-prasa-odnaleziony-list\/","title":{"rendered":"Don Bosco i dobra prasa: odnaleziony list"},"content":{"rendered":"

Odkrycie niepublikowanego dot\u0105d listu ksi\u0119dza Bosko jest zawsze okazj\u0105 do rzucenia \u015bwiat\u0142a na mniej znane aspekty jego dzia\u0142alno\u015bci duszpasterskiej, wychowawczej i wydawniczej. Prezentowany tu dokument, odnaleziony niedawno i przechowywany obecnie w Centralnym Archiwum Salezja\u0144skim w Rzymie, wpisuje si\u0119 w bogat\u0105 korespondencj\u0119 tury\u0144skiego \u015bwi\u0119tego i potwierdza jego wizj\u0119 pedagogiczn\u0105: preferowanie prostego i przyst\u0119pnego j\u0119zyka, zdolnego dotrze\u0107 raczej do ch\u0142op\u00f3w, robotnik\u00f3w i os\u00f3b s\u0142abo wykszta\u0142conych ni\u017c do intelektualist\u00f3w. Z listu tego, napisanego w kontek\u015bcie Czytelni Katolickich, wy\u0142ania si\u0119 nie tylko poszanowanie dla \u00f3wczesnych norm diecezjalnych, ale tak\u017ce jego przenikliwa \u015bwiadomo\u015b\u0107 roli \u201edobrej prasy\u201d w epoce wielkich przemian politycznych, kulturowych i religijnych.<\/i><\/em><\/p>\n

Kontekst dokumentu
\n<\/b><\/strong>Jest to dokument poprzedzaj\u0105cy narodziny Kr\u00f3lestwa W\u0142och (1861), dziesi\u0119\u0107 lat po przyznaniu w kr\u00f3lestwie Sabaudii wolno\u015bci prasy (1848), wolno\u015bci, kt\u00f3ra zosta\u0142a przyj\u0119ta nawet przez tych, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej nie mieli swobody propagowania swoich idei religijnych (r\u00f3\u017cne wyznania protestanckie, \u017bydzi…). Ksi\u0105dz Bosko, kt\u00f3ry ju\u017c od pewnego czasu by\u0142 zaanga\u017cowany w publikacj\u0119 ksi\u0105\u017cek i broszur dla m\u0142odzie\u017cy i ludu, zw\u0142aszcza tekst\u00f3w dewocyjnych i formacyjnych, nast\u0119pnie zaj\u0105\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio obron\u0105 wiary katolickiej, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca\u0142 za zagro\u017con\u0105.
\nW 1853 r., za namow\u0105 biskup\u00f3w Piemontu i we wsp\u00f3\u0142pracy z biskupem Ivrei, Luigi Moreno, ksi\u0105dz Bosko rozpocz\u0105\u0142 seri\u0119 Czytanek Katolickich<\/i><\/em>, miesi\u0119cznika zawieraj\u0105cego kilkadziesi\u0105t stron, o zmniejszonym formacie, z dydaktycznym nachyleniem, czasem polemicznym w tonie. Ukazywa\u0142y si\u0119 w nim jego w\u0142asne teksty oraz teksty innych autor\u00f3w. Od 1862 r. by\u0142 drukowany w Valdocco i dystrybuowany w ca\u0142ych W\u0142oszech za po\u015brednictwem godnej pozazdroszczenia sieci ksi\u0119\u017cy i \u015bwieckich, kt\u00f3rzy chcieli zosta\u0107 promotorami tego, co p\u00f3\u017aniej zostanie nazwane „dobr\u0105 pras\u0105”. W\u015br\u00f3d wielu ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3rzy z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w postawili stop\u0119 na Valdocco, by\u0107 mo\u017ce po to, by poleci\u0107 niekt\u00f3re z wiejskich dzieci ksi\u0119dzu Bosko, pewnego dnia musia\u0142 pojawi\u0107 si\u0119 „fabbriciere” parafii Grignasco (Novara), ks. Bernardino Francione, kap\u0142an o wysokiej kulturze. Widz\u0105c drukarni\u0119 salezja\u0144sk\u0105 i seri\u0119 Czytanek Katolickich<\/i><\/em>, musia\u0142 wpa\u015b\u0107 na pomys\u0142, aby samemu opublikowa\u0107 w tej samej serii broszur\u0119 na temat sakramentu bierzmowania.<\/p>\n

Jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej wys\u0142a\u0142 r\u0119kopis do ksi\u0119dza Bosko, kt\u00f3ry, w poszanowaniu obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w diecezjalnych, przed\u0142o\u017cy\u0142 go recenzentowi ko\u015bcielnemu ustanowionemu przez arcybiskupa Luigi Fransoniego (na wygnaniu od 1850 r. w Lyonie).
\nOs\u0105d nieznanego cenzora – kt\u00f3ry najwyra\u017aniej dobrze zna\u0142 popularny charakter Czytanek Katolickich<\/i><\/em> ksi\u0119dza Bosko – by\u0142 nast\u0119puj\u0105cy: Praca jest dobra i mo\u017ce by\u0107 drukowana bez trudno\u015bci, je\u015bli jest przeznaczona dla os\u00f3b wykszta\u0142conych; ale dla tych odczyt\u00f3w konieczne by\u0142oby usuni\u0119cie wszystkiego, co wygl\u0105da inaczej: uczyni\u0107 s\u0142owa i zdania tak prostymi, jak to mo\u017cliwe, doda\u0107 kilka por\u00f3wna\u0144 lub przyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 pozostawi\u0107 uczucia moralne w ni\u017cszych klasach i s\u0142abo wykszta\u0142conych chrze\u015bcijanach<\/i><\/em>.<\/p>\n

Znacz\u0105ca adnotacja
\n<\/b><\/strong>Ksi\u0105dz Bosko musia\u0142 w pe\u0142ni podziela\u0107 ten os\u0105d: interesowa\u0142y go dzieci, m\u0142odzie\u017c, w po\u0142owie niepi\u015bmienna ludno\u015b\u0107 w\u0142oska, a nie intelektuali\u015bci czy „ludzie uczeni”. Seria, kt\u00f3r\u0105 redagowa\u0142, mia\u0142a bardzo prosty target<\/i><\/em>: klas\u0119 ludow\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z ch\u0142op\u00f3w, robotnik\u00f3w, rzemie\u015blnik\u00f3w, matek rodzin. I w tej perspektywie, do umiarkowanie pozytywnej oceny recenzenta, doda\u0142 w\u0142asn\u0105 znacz\u0105c\u0105 adnotacj\u0119: Moje odczucie by\u0142oby jednak takie, \u017ce powinien Ksi\u0105dz porozmawia\u0107 ze swoimi parafianami i poinstruowa\u0107 ich o sakramencie, o kt\u00f3rym tu m\u00f3wimy, oraz o tym, jak dobrze przeprowadzi\u0107 Pierwsz\u0105 Komuni\u0119 \u015awi\u0119t\u0105<\/i><\/em>. Poprosi\u0142 wi\u0119c swojego rozm\u00f3wc\u0119, ksi\u0119dza Francione – kt\u00f3remu b\u0142\u0119dnie przypisa\u0142 tytu\u0142 proboszcza (a by\u0142 nim ksi\u0105dz Giuseppe Boroli) – o napisanie tekstu, kt\u00f3ry mia\u0142by smak s\u0142owa m\u00f3wionego, potocznego, popularnego kaznodziejstwa, z r\u00f3\u017cnymi sugestiami dotycz\u0105cymi \u017cycia moralnego, zgodnie z najcz\u0119stszymi kryteriami popularnej mentalno\u015bci tamtych czas\u00f3w.<\/p>\n

Losy Czytanek Katolickich<\/i><\/em>
\n<\/b><\/strong>Nie wydaje si\u0119, aby wspomniana ksi\u0105\u017ceczka ksi\u0119dza by\u0142a drukowana w ramach Czytank Katolickich<\/i><\/em> ani gdzie indziej: nazwisko autora i tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki nie pojawiaj\u0105 si\u0119 w encyklopedii pism drukowanych XIX wieku. Faktem jest natomiast to, \u017ce Czytanki Katolickie<\/i><\/em> odnios\u0142y ogromny sukces. Pocz\u0105wszy od nak\u0142adu oko\u0142o 3000 egzemplarzy, osi\u0105gn\u0119\u0142y one oko\u0142o 12 000 w latach siedemdziesi\u0105tych XIX wieku: naprawd\u0119 mn\u00f3stwo jak na tamte czasy. Utrzymywane w bardzo niskich cenach, stanowi\u0142y „okr\u0119t flagowy” drukarni Valdocco, kt\u00f3ra oczywi\u015bcie wprowadzi\u0142a na rynek setki innych tom\u00f3w, od du\u017cych s\u0142ownik\u00f3w i tekst\u00f3w dla szk\u00f3\u0142 po hagiograficzne i apologetyczne operetki, ksi\u0105\u017cki i broszury na temat historii, nauczania religii, pobo\u017cno\u015bci i okoliczno\u015bci.<\/p>\n

A oto list.<\/p>\n

Turyn, 10 lipca 58 r.
\nNajja\u015bniejszy Ksi\u0119\u017ce Prevosto,
\nPrzesy\u0142am Ksi\u0119dzu orygina\u0142 Waszej pracy na temat sakramentu bierzmowania. Ocena recenzji ko\u015bcielnej dla tekst\u00f3w katolickich jest nast\u0119puj\u0105ca:
\n„Praca jest dobra i mog\u0142aby by\u0107 wydrukowana bez trudno\u015bci, je\u015bli jest przeznaczona dla pobo\u017cnych; ale dla tego typu tekst\u00f3w konieczne by\u0142oby usuni\u0119cie wszystkiego, co ma poz\u00f3r polemiki; spopularyzowa\u0107 s\u0142owa i zwroty tak bardzo, jak to mo\u017cliwe; doda\u0107 kilka por\u00f3wna\u0144 lub przyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 pozostawi\u0107 moralne uczucia w ni\u017cszych klasach i s\u0142abo wykszta\u0142conych chrze\u015bcijanach „.
\nJednak moim zdaniem powinien Ksi\u0105dz porozmawia\u0107 ze swoimi parafianami i pouczy\u0107 ich o sakramencie, o kt\u00f3rym tutaj m\u00f3wimy, oraz o sposobie dobrego przyj\u0119cia pierwszej Komunii \u015awi\u0119tej, jak powiedzieli\u015bmy, kiedy mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 widzie\u0107 Ksi\u0119dza tutaj w Oratorium.
\nW ka\u017cdym razie prosz\u0119 mnie zawsze mie\u0107 w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy ofiaruj\u0105 si\u0119 z ca\u0142ego serca.
\nS\u0142uga ks. Bosko J.<\/i><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Odkrycie niepublikowanego dot\u0105d listu ksi\u0119dza Bosko jest zawsze okazj\u0105 do rzucenia \u015bwiat\u0142a na mniej znane…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":47560,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":13,"footnotes":""},"categories":[159],"tags":[1718,2024,2196,2576,1724,1748,1958,1970],"class_list":["post-47567","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ksiadz-bosco","tag-charyzmat-salezjanski","tag-cnoty","tag-edukacja","tag-ksiadz-bosko","tag-milosc-blizniego","tag-rady","tag-salezjanie","tag-swieci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47567","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47567"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47567\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47574,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47567\/revisions\/47574"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47560"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47567"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47567"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47567"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}