{"id":43944,"date":"2025-06-19T07:07:20","date_gmt":"2025-06-19T07:07:20","guid":{"rendered":"https:\/\/exciting-knuth.178-32-140-152.plesk.page\/?p=43944"},"modified":"2025-07-28T09:39:18","modified_gmt":"2025-07-28T09:39:18","slug":"formacja-ludzkiego-serca-ze-sw-franciszkiem-salezym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/nasi-swieci\/formacja-ludzkiego-serca-ze-sw-franciszkiem-salezym\/","title":{"rendered":"Formacja ludzkiego serca ze \u015bw. Franciszkiem Salezym"},"content":{"rendered":"

\u015awi\u0119ty Franciszek Salezy stawia w centrum wychowania cz\u0142owieka serce, siedzib\u0119 woli, mi\u0142o\u015bci i wolno\u015bci. Opieraj\u0105c si\u0119 na tradycji biblijnej i dialoguj\u0105c z filozofi\u0105 oraz nauk\u0105 swoich czas\u00f3w, biskup Genewy wskazuje wol\u0119 jako \u201eg\u0142\u00f3wn\u0105 zdolno\u015b\u0107\u201d zdoln\u0105 do panowania nad nami\u0119tno\u015bciami i zmys\u0142ami, podczas gdy uczucia \u2013 zw\u0142aszcza mi\u0142o\u015b\u0107 \u2013 podtrzymuj\u0105 jej wewn\u0119trzn\u0105 dynamik\u0119. Wychowanie salezja\u0144skie ma wi\u0119c na celu przemian\u0119 pragnie\u0144, wybor\u00f3w i postanowie\u0144 w drog\u0119 samokontroli, gdzie \u0142agodno\u015b\u0107 i stanowczo\u015b\u0107 \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119, aby ukierunkowa\u0107 ca\u0142\u0105 osob\u0119 ku dobru.
\n<\/em><\/p>\n

W centrum i na szczycie osoby ludzkiej \u015bw. Franciszek Salezy stawia serce, do tego stopnia, \u017ce powie: \u201eKto zdobywa serce cz\u0142owieka, zdobywa ca\u0142ego cz\u0142owieka\u201d. W antropologii salezja\u0144skiej nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107 nadmiernego u\u017cycia terminu i poj\u0119cia\u00a0serca<\/em>. Tym bardziej dziwi to, \u017ce w\u015br\u00f3d humanist\u00f3w tamtych czas\u00f3w, przesi\u0105kni\u0119tych j\u0119zykami i my\u015blami zaczerpni\u0119tymi ze staro\u017cytno\u015bci, nie wydaje si\u0119 mo\u017cliwe dostrze\u017cenie szczeg\u00f3lnego nacisku na ten symbol.
\nZ jednej strony zjawisko to mo\u017cna wyja\u015bni\u0107 powszechnym, uniwersalnym u\u017cyciem rzeczownika\u00a0serce<\/em>\u00a0do okre\u015blenia wn\u0119trza osoby, zw\u0142aszcza w odniesieniu do jej wra\u017cliwo\u015bci. Z drugiej strony Franciszek Salezy wiele zawdzi\u0119cza tradycji biblijnej, kt\u00f3ra uwa\u017ca serce za siedzib\u0119 najwy\u017cszych zdolno\u015bci cz\u0142owieka, takich jak mi\u0142o\u015b\u0107, wola i rozum.
\nDo tych rozwa\u017ca\u0144 mo\u017cna by doda\u0107 wsp\u00f3\u0142czesne badania anatomiczne dotycz\u0105ce\u00a0serca<\/em>\u00a0i kr\u0105\u017cenia krwi. Dla nas wa\u017cne jest wyja\u015bnienie znaczenia, jakie Franciszek Salezy przypisywa\u0142 sercu, wychodz\u0105c od jego wizji osoby ludzkiej, kt\u00f3rej centrum i szczyt stanowi\u0105 wola, mi\u0142o\u015b\u0107 i wolno\u015b\u0107.<\/p>\n

Wola, g\u0142\u00f3wna zdolno\u015b\u0107
\n<\/strong>Wraz ze zdolno\u015bciami ducha, takimi jak intelekt i pami\u0119\u0107, pozostajemy w sferze poznania. Teraz chodzi o wej\u015bcie w sfer\u0119 dzia\u0142ania. Jak ju\u017c czynili \u015bw. Augustyn i niekt\u00f3rzy filozofowie, jak Duns Szkot, Franciszek Salezy przypisuje pierwsze miejsce woli, prawdopodobnie pod wp\u0142ywem swoich jezuit\u00f3w-mistrz\u00f3w. To wola powinna rz\u0105dzi\u0107 wszystkimi \u201emocami\u201d duszy.
\nZnacz\u0105ce jest, \u017ce\u00a0Teotym<\/em>\u00a0zaczyna si\u0119 rozdzia\u0142em zatytu\u0142owanym: \u201eJak z powodu pi\u0119kna natury ludzkiej B\u00f3g da\u0142 woli w\u0142adz\u0119 nad wszystkimi zdolno\u015bciami duszy\u201d. Cytuj\u0105c \u015bw. Tomasza, Franciszek Salezy stwierdza, \u017ce cz\u0142owiek ma \u201epe\u0142n\u0105 w\u0142adz\u0119 nad wszelkiego rodzaju przypadkami i zdarzeniami\u201d oraz \u017ce \u201em\u0105dry cz\u0142owiek, czyli ten, kt\u00f3ry pod\u0105\u017ca za rozumem, stanie si\u0119 absolutnym panem gwiazd\u201d. Obok intelektu i pami\u0119ci wola jest \u201etrzecim \u017co\u0142nierzem naszego ducha i najsilniejszym ze wszystkich, poniewa\u017c nic nie mo\u017ce przewy\u017cszy\u0107 wolnej woli cz\u0142owieka; sam B\u00f3g, kt\u00f3ry j\u0105 stworzy\u0142, nie chce w \u017caden spos\u00f3b jej zmusza\u0107 ani gwa\u0142ci\u0107\u201d.
\nWola jednak sprawuje swoj\u0105 w\u0142adz\u0119 na bardzo r\u00f3\u017cne sposoby, a pos\u0142usze\u0144stwo jej jest znacznie zmienne. Tak wi\u0119c niekt\u00f3re nasze cz\u0142onki, niepowstrzymywane w ruchu, bez problemu s\u0142uchaj\u0105 woli. Otwieramy i zamykamy usta, poruszamy j\u0119zykiem, r\u0119kami, stopami, oczami wed\u0142ug w\u0142asnej woli i tak d\u0142ugo, jak chcemy. Wola ma w\u0142adz\u0119 nad funkcjonowaniem pi\u0119ciu zmys\u0142\u00f3w, ale jest to w\u0142adza po\u015brednia: aby nie widzie\u0107 oczami, musz\u0119 odwr\u00f3ci\u0107 je lub zamkn\u0105\u0107; aby zachowa\u0107 abstynencj\u0119, musz\u0119 rozkaza\u0107 r\u0119kom, by nie podawa\u0142y jedzenia do ust.
\nWola mo\u017ce i powinna panowa\u0107 nad apetytem zmys\u0142owym z jego dwunastoma nami\u0119tno\u015bciami. Chocia\u017c ma on tendencj\u0119 do zachowywania si\u0119 jak \u201ebuntowniczy, buntowniczy, niespokojny podmiot\u201d, wola czasem mo\u017ce i powinna go ujarzmi\u0107, nawet kosztem d\u0142ugiej walki. Wola ma w\u0142adz\u0119 tak\u017ce nad wy\u017cszymi zdolno\u015bciami ducha, pami\u0119ci\u0105, intelektem i wyobra\u017ani\u0105, poniewa\u017c to ona decyduje o skierowaniu ducha na dany przedmiot i odwr\u00f3ceniu go od tego czy innego my\u015blenia; ale nie mo\u017ce ich regulowa\u0107 i poskramia\u0107 bez trudno\u015bci, poniewa\u017c wyobra\u017ania ma cech\u0119 bycia niezwykle \u201ezmienn\u0105 i kapry\u015bn\u0105\u201d.
\nAle jak dzia\u0142a wola? Odpowied\u017a jest stosunkowo \u0142atwa, je\u015bli odwo\u0142amy si\u0119 do modelu salezja\u0144skiej medytacji lub modlitwy my\u015blnej, sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci: \u201erozwa\u017ca\u0144\u201d, \u201euczu\u0107\u0301\u201d i \u201epostanowie\u0144\u201d. Pierwsze polegaj\u0105 na rozmy\u015blaniu i medytacji nad dobrem, prawd\u0105, warto\u015bci\u0105. Takie rozwa\u017canie zwykle wywo\u0142uje uczucia, czyli wielkie pragnienia zdobycia i posiadania tego dobra lub warto\u015bci, a te uczucia s\u0105 w stanie \u201eporuszy\u0107 wol\u0119\u201d. W ko\u0144cu wola, raz \u201eporuszona\u201d, daje \u201epostanowienia\u201d.<\/p>\n

\u201eUczucia\u201d, kt\u00f3re poruszaj\u0105 wol\u0119
\n<\/strong>Wola, uwa\u017cana przez Franciszka Salezego za \u201eapetyt\u201d, jest \u201ezdolno\u015bci\u0105 afektywn\u0105\u201d. Ale jest to apetyt rozumny, a nie zmys\u0142owy czy zmys\u0142owy. Apetyt wywo\u0142uje ruchy, a podczas gdy ruchy apetytu zmys\u0142owego nazywane s\u0105 zwykle \u201enami\u0119tno\u015bciami\u201d, ruchy woli nazywa si\u0119 \u201euczuciami\u201d, poniewa\u017c \u201enaciskaj\u0105\u201d lub \u201eporuszaj\u0105\u201d wol\u0119. Autor\u00a0Teotyma<\/em>\u00a0nazywa pierwsze r\u00f3wnie\u017c \u201enami\u0119tno\u015bciami cia\u0142a\u201d, a drugie \u201euczuciami serca\u201d. Wchodz\u0105c z sfery zmys\u0142owej do rozumnej, dwana\u015bcie nami\u0119tno\u015bci duszy przekszta\u0142ca si\u0119 w rozumne uczucia.
\nW r\u00f3\u017cnych modelach medytacji proponowanych we\u00a0Wprowadzeniu do \u017cycia pobo\u017cnego<\/em>\u00a0autor zach\u0119ca Filote\u0119, za pomoc\u0105 serii \u017cywych i znacz\u0105cych wyra\u017ce\u0144, do piel\u0119gnowania wszystkich form dobrowolnych uczu\u0107:\u00a0mi\u0142o\u015bci<\/em>\u00a0dobra (\u201eskierowa\u0107 swoje serce ku\u201d, \u201eprzywi\u0105za\u0107 si\u0119\u201d, \u201eobj\u0105\u0107\u201d, \u201eprzywi\u0105za\u0107 si\u0119\u201d, \u201ezjednoczy\u0107\u201d, \u201epo\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119\u201d);\u00a0nienawi\u015bci<\/em>\u00a0do z\u0142a (\u201enienawidzi\u0107\u201d, \u201ezerwa\u0107 wszelkie wi\u0119zi\u201d, \u201edepta\u0107\u201d);\u00a0pragnienia<\/em>\u00a0(\u201easpiracja\u201d, \u201eb\u0142aganie\u201d, \u201ewzywanie\u201d, \u201epro\u015bba\u201d);\u00a0ucieczki<\/em>\u00a0(\u201egardzi\u0107\u201d, \u201eoddziela\u0107 si\u0119\u201d, \u201eoddala\u0107 si\u0119\u201d, \u201eusuwa\u0107\u201d, \u201ewyrzeka\u0107 si\u0119\u201d);\u00a0nadziei<\/em>\u00a0(\u201eno dalej! O serce moje!\u201d);\u00a0rozpaczy<\/em>\u00a0(\u201eoch! moja n\u0119dza jest wielka!\u201d);\u00a0rado\u015bci<\/em>\u00a0(\u201ecieszy\u0107 si\u0119\u201d, \u201ezadowala\u0107 si\u0119\u201d);\u00a0smutku<\/em>\u00a0(\u201ecierpie\u0107\u201d, \u201ewstydzi\u0107 si\u0119\u201d, \u201euni\u017ca\u0107 si\u0119\u201d, \u201epokornie\u0107\u201d);\u00a0gniewu<\/em>\u00a0(\u201ewypomina\u0107\u201d, \u201eodpycha\u0107\u201d, \u201ewyrwa\u0107\u201d);\u00a0strachu<\/em>\u00a0(\u201edr\u017ce\u0107\u201d, \u201eprzestraszy\u0107 dusz\u0119\u201d);\u00a0odwagi<\/em>\u00a0(\u201edodawa\u0107 otuchy\u201d, \u201ewzmacnia\u0107\u201d); i wreszcie\u00a0triumfu<\/em>\u00a0(\u201ewywy\u017csza\u0107\u201d, \u201ewys\u0142awia\u0107\u201d).
\nStoicy, zaprzeczaj\u0105cy nami\u0119tno\u015bciom \u2013 cho\u0107 nies\u0142usznie \u2013 dopuszczali jednak istnienie tych rozumnych uczu\u0107, kt\u00f3re nazywali \u201eeupatiami<\/em>\u201d lub dobrymi nami\u0119tno\u015bciami. Twierdzili, \u017ce \u201em\u0119drzec nie po\u017c\u0105da\u0142, lecz chcia\u0142; nie odczuwa\u0142 rado\u015bci, lecz zadowolenie; nie podlega\u0142 l\u0119kowi, lecz by\u0142 przezorny i roztropny; dlatego by\u0142 popychany tylko przez rozum i zgodnie z rozumem\u201d.
\nUznanie roli uczu\u0107 w procesie podejmowania decyzji wydaje si\u0119 niezb\u0119dne. Znacz\u0105ce jest, \u017ce medytacja maj\u0105ca prowadzi\u0107 do postanowie\u0144 rezerwuje im centraln\u0105 rol\u0119. W niekt\u00f3rych przypadkach, wyja\u015bnia autor\u00a0Filotei<\/em>, mo\u017cna niemal pomin\u0105\u0107 rozwa\u017cania lub je skr\u00f3ci\u0107, ale uczucia nigdy nie powinny by\u0107 pomijane, poniewa\u017c to one motywuj\u0105 postanowienia. Gdy pojawia si\u0119 dobre uczucie, pisa\u0142, \u201enale\u017cy mu da\u0107 woln\u0105 r\u0119k\u0119 i nie pr\u00f3bowa\u0107 stosowa\u0107 metody, kt\u00f3r\u0105 wskaza\u0142em\u201d, poniewa\u017c rozwa\u017cania s\u0142u\u017c\u0105 jedynie do pobudzenia uczucia.<\/p>\n

Mi\u0142o\u015b\u0107, pierwsze i najwa\u017cniejsze \u201euczucie\u201d
\n<\/strong>Dla \u015bw. Franciszka Salezego mi\u0142o\u015b\u0107 zawsze zajmuje pierwsze miejsce zar\u00f3wno na li\u015bcie nami\u0119tno\u015bci, jak i uczu\u0107. Czym jest mi\u0142o\u015b\u0107? \u2013 pyta\u0142 Jean-Pierre Camus swojego przyjaciela, biskupa Genewy, kt\u00f3ry odpowiedzia\u0142: \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 jest pierwsz\u0105 nami\u0119tno\u015bci\u0105 naszego apetytu zmys\u0142owego i pierwszym uczuciem apetytu rozumnego, kt\u00f3rym jest wola; poniewa\u017c nasza wola nie jest niczym innym jak mi\u0142o\u015bci\u0105 dobra, a mi\u0142o\u015b\u0107 to chcenie dobra\u201d.
\nMi\u0142o\u015b\u0107 rz\u0105dzi innymi uczuciami i jako pierwsza wchodzi do serca: \u201eSmutek, strach, nadzieja, nienawi\u015b\u0107 i inne uczucia duszy nie wchodz\u0105 do serca, je\u015bli mi\u0142o\u015b\u0107 ich za sob\u0105 nie poci\u0105ga\u201d. Pod\u0105\u017caj\u0105c za \u015bw. Augustynem, dla kt\u00f3rego \u201e\u017cy\u0107 to kocha\u0107\u201d, autor\u00a0Teotyma<\/em>\u00a0wyja\u015bnia, \u017ce pozosta\u0142e jedena\u015bcie uczu\u0107 zamieszkuj\u0105cych ludzkie serce zale\u017c\u0105 od mi\u0142o\u015bci: \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 jest \u017cyciem naszego serca [\u2026]. Wszystkie nasze uczucia pod\u0105\u017caj\u0105 za nasz\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105, i wed\u0142ug niej\u00a0pragniemy, cieszymy si\u0119, mamy nadziej\u0119 i rozpaczamy, boimy si\u0119, dodajemy sobie odwagi, nienawidzimy, uciekamy, smucimy si\u0119, gniewamy, czujemy si\u0119 zwyci\u0119zcami<\/em>\u201d.
\nCo ciekawe, wola ma przede wszystkim wymiar bierny, podczas gdy mi\u0142o\u015b\u0107 jest aktywn\u0105 si\u0142\u0105, kt\u00f3ra porusza i wzrusza. Wola nie decyduje, je\u015bli nie jest poruszona przez dominuj\u0105cy impuls: mi\u0142o\u015b\u0107. Bior\u0105c przyk\u0142ad \u017celaza przyci\u0105ganego przez magnes, nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce wola jest \u017celazem, a mi\u0142o\u015b\u0107 magnesem.
\nAby zobrazowa\u0107 dynamik\u0119 mi\u0142o\u015bci, autor\u00a0Teotyma<\/em>\u00a0u\u017cywa tak\u017ce obrazu drzewa. Z precyzj\u0105 botanika analizuje \u201epi\u0119\u0107 g\u0142\u00f3wnych cz\u0119\u015bci\u201d mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra jest \u201ejak pi\u0119kne drzewo, kt\u00f3rego korzeniem jest zgodno\u015b\u0107 woli z dobrem, pniem jest zadowolenie, pniem jest napi\u0119cie, ga\u0142\u0119ziami s\u0105 poszukiwania, pr\u00f3by i inne wysi\u0142ki, ale tylko owocem jest jedno\u015b\u0107 i rozkosz\u201d.
\nMi\u0142o\u015b\u0107 narzuca si\u0119 samej woli. Taka jest si\u0142a mi\u0142o\u015bci, \u017ce dla kochaj\u0105cego nic nie jest trudne, \u201edla mi\u0142o\u015bci nic nie jest niemo\u017cliwe\u201d. Mi\u0142o\u015b\u0107 jest pot\u0119\u017cna jak \u015bmier\u0107, powtarza Franciszek Salezy za\u00a0Pie\u015bni\u0105 nad pie\u015bniami<\/em>; a raczej mi\u0142o\u015b\u0107 jest silniejsza ni\u017c \u015bmier\u0107. Je\u015bli si\u0119 dobrze zastanowi\u0107, cz\u0142owiek istnieje tylko dla mi\u0142o\u015bci, a wszystkie ludzkie moce i zdolno\u015bci, zw\u0142aszcza wola, zmierzaj\u0105 ku niej: \u201eB\u00f3g chce cz\u0142owieka tylko dla duszy, a dusz\u0119 tylko dla woli, a wol\u0119 tylko dla mi\u0142o\u015bci\u201d.
\nAby wyja\u015bni\u0107 swoj\u0105 my\u015bl, autor\u00a0Teotyma<\/em>\u00a0si\u0119ga po obraz relacji mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyzn\u0105 a kobiet\u0105, tak jak by\u0142y one kodowane i prze\u017cywane za jego czas\u00f3w. M\u0142oda kobieta spo\u015br\u00f3d adoruj\u0105cych j\u0105 zalotnik\u00f3w mo\u017ce wybra\u0107 tego, kt\u00f3ry jej najbardziej odpowiada. Ale po \u015blubie traci wolno\u015b\u0107 i z pani staje si\u0119 poddana w\u0142adzy m\u0119\u017ca, pozostaj\u0105c uwi\u0119ziona przez tego, kt\u00f3rego sama wybra\u0142a. Tak wola, kt\u00f3ra ma wyb\u00f3r mi\u0142o\u015bci, po jej przyj\u0119ciu pozostaje jej poddana.<\/p>\n

Walka woli o wewn\u0119trzn\u0105 wolno\u015b\u0107
\n<\/strong>Chcie\u0107 to wybiera\u0107. Dop\u00f3ki jest si\u0119 dzieckiem, jest si\u0119 ca\u0142kowicie zale\u017cnym i niezdolnym do wyboru, ale wraz z dorastaniem sytuacja szybko si\u0119 zmienia i wybory staj\u0105 si\u0119 konieczne. Dzieci nie s\u0105 ani dobre, ani z\u0142e, poniewa\u017c nie potrafi\u0105 wybiera\u0107 mi\u0119dzy dobrem a z\u0142em. W dzieci\u0144stwie id\u0105 jak ci, kt\u00f3rzy wychodz\u0105 z miasta i przez jaki\u015b czas id\u0105 prosto; ale po chwili odkrywaj\u0105, \u017ce droga rozga\u0142\u0119zia si\u0119 na dwie strony; to od nich zale\u017cy, czy wybior\u0105 drog\u0119 po prawej czy po lewej, by i\u015b\u0107 tam, gdzie chc\u0105.
\nZwykle wybory s\u0105 trudne, poniewa\u017c wymagaj\u0105 rezygnacji z jednego dobra na rzecz innego. Zazwyczaj wyb\u00f3r musi si\u0119 dokona\u0107 mi\u0119dzy tym, co si\u0119 czuje, a tym, czego si\u0119 chce, poniewa\u017c istnieje wielka r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy odczuwaniem a pozwalaniem. M\u0142ody cz\u0142owiek kuszony przez \u201erozpustn\u0105 kobiet\u0119\u201d, o kt\u00f3rej m\u00f3wi \u015bw. Hieronim, mia\u0142 wyobra\u017ani\u0119 \u201enadmiernie zaj\u0119t\u0105 tak\u0105 rozkoszn\u0105 obecno\u015bci\u0105\u201d, ale pokona\u0142 pr\u00f3b\u0119 czystym aktem wy\u017cszej woli. Wola, oblegana ze wszystkich stron i naciskana, by wyrazi\u0107 zgod\u0119, opiera\u0142a si\u0119 zmys\u0142owej nami\u0119tno\u015bci.
\nWyb\u00f3r staje si\u0119 konieczny tak\u017ce wobec innych nami\u0119tno\u015bci i uczu\u0107: \u201ePodeptajcie swoimi stopami wasze odczucia, nieufno\u015bci, l\u0119ki, awersje\u201d \u2013 radzi Franciszek Salezy osobie, kt\u00f3r\u0105 kieruje \u2013 prosz\u0105c j\u0105, by stan\u0119\u0142a po \u201estronie natchnienia i rozumu przeciwko stronie instynktu i awersji\u201d. Mi\u0142o\u015b\u0107 korzysta z si\u0142y woli, by rz\u0105dzi\u0107 wszystkimi zdolno\u015bciami i nami\u0119tno\u015bciami. B\u0119dzie to \u201euzbrojona mi\u0142o\u015b\u0107\u201d, a taka uzbrojona mi\u0142o\u015b\u0107 podporz\u0105dkuje nasze nami\u0119tno\u015bci. Ta wolna wola \u201emieszka w najwy\u017cszej i najbardziej duchowej cz\u0119\u015bci duszy\u201d i \u201enie zale\u017cy od niczego poza Bogiem i sob\u0105 samym; a gdy wszystkie inne zdolno\u015bci duszy s\u0105 utracone i podporz\u0105dkowane wrogowi, tylko ona pozostaje panem samej siebie, by w \u017caden spos\u00f3b nie wyrazi\u0107 zgody\u201d.
\nWyb\u00f3r jednak nie dotyczy tylko celu do osi\u0105gni\u0119cia, ale tak\u017ce intencji, kt\u00f3ra kieruje dzia\u0142aniem. To aspekt, na kt\u00f3ry Franciszek Salezy jest szczeg\u00f3lnie wyczulony, poniewa\u017c dotyczy jako\u015bci dzia\u0142ania. W rzeczywisto\u015bci cel nadaje sens dzia\u0142aniu. Mo\u017cna zdecydowa\u0107 si\u0119 na wykonanie czynu z wielu powod\u00f3w. W przeciwie\u0144stwie do zwierz\u0105t \u201ecz\u0142owiek jest tak panem swoich ludzkich i rozumnych dzia\u0142a\u0144, \u017ce wykonuje je wszystkie dla jakiego\u015b celu\u201d; mo\u017ce nawet zmieni\u0107 naturalny cel dzia\u0142ania, dodaj\u0105c cel poboczny, \u201etak jak wtedy, gdy opr\u00f3cz intencji pomocy biednemu, do kt\u00f3rej zmierza ja\u0142mu\u017cna, dodaje intencj\u0119 zobowi\u0105zania ubogiego do podobnego post\u0119powania\u201d. U pogan intencje rzadko by\u0142y bezinteresowne, a u nas intencje mog\u0105 by\u0107 ska\u017cone \u201eprzez dum\u0119, pr\u00f3\u017cno\u015b\u0107, interes doczesny lub jaki\u015b inny z\u0142y pow\u00f3d\u201d. Czasem \u201eudajemy, \u017ce chcemy by\u0107 ostatnimi i siadamy na ko\u0144cu sto\u0142u, ale po to, by z wi\u0119kszym honorem przej\u015b\u0107 na czo\u0142o sto\u0142u\u201d.
\n\u201eOczy\u015b\u0107my wi\u0119c, Teotymie, p\u00f3ki mo\u017cemy, wszystkie nasze intencje\u201d \u2013 prosi autor\u00a0Traktatu o mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej<\/em>. Dobra intencja \u201eo\u017cywia\u201d nawet najmniejsze dzia\u0142ania i proste codzienne gesty. W rzeczywisto\u015bci \u201eosi\u0105gamy doskona\u0142o\u015b\u0107 nie przez robienie wielu rzeczy, lecz przez wykonywanie ich z czyst\u0105 i doskona\u0142\u0105 intencj\u0105\u201d. Nie nale\u017cy traci\u0107 odwagi, poniewa\u017c \u201ezawsze mo\u017cna poprawi\u0107 swoj\u0105 intencj\u0119, oczy\u015bci\u0107 j\u0105 i ulepszy\u0107\u201d.<\/p>\n

Owocem woli s\u0105 \u201epostanowienia\u201d
\n<\/strong>Po ukazaniu biernego charakteru woli, kt\u00f3rej pierwsz\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 jest pozwalanie si\u0119 przyci\u0105gn\u0105\u0107 do dobra przedstawionego przez rozum, warto pokaza\u0107 jej aspekt czynny. \u015aw. Franciszek Salezy przywi\u0105zuje wielk\u0105 wag\u0119 do rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy wol\u0105 afektywn\u0105 a wol\u0105 efektywn\u0105, podobnie jak mi\u0119dzy mi\u0142o\u015bci\u0105 afektywn\u0105 a mi\u0142o\u015bci\u0105 efektywn\u0105. Mi\u0142o\u015b\u0107 afektywna przypomina mi\u0142o\u015b\u0107 ojca do m\u0142odszego syna, \u201euroczego maluszka, jeszcze dziecka, bardzo mi\u0142ego\u201d, podczas gdy mi\u0142o\u015b\u0107 okazywana starszemu synowi, \u201edoros\u0142emu ju\u017c m\u0119\u017cczy\u017anie, dobremu i szlachetnemu \u017co\u0142nierzowi\u201d, jest innego rodzaju: \u201eTen ostatni jest kochany mi\u0142o\u015bci\u0105 efektywn\u0105, podczas gdy maluszek jest kochany mi\u0142o\u015bci\u0105 afektywn\u0105\u201d.
\nPodobnie, m\u00f3wi\u0105c o \u201ewytrwa\u0142o\u015bci woli\u201d, biskup Genewy stwierdza, \u017ce nie mo\u017cna zadowoli\u0107 si\u0119 \u201ewytrwa\u0142o\u015bci\u0105 zmys\u0142ow\u0105\u201d; potrzebna jest wytrwa\u0142o\u015b\u0107 \u201eumiejscowiona w wy\u017cszej cz\u0119\u015bci ducha i efektywna\u201d. Nadchodzi moment, kiedy nie mo\u017cna ju\u017c \u201erozwa\u017ca\u0107 rozumem\u201d, lecz trzeba \u201eusztywni\u0107 wol\u0119\u201d. \u201eNasza dusza, czy jest smutna czy radosna, zanurzona w s\u0142odyczy czy goryczy, w pokoju czy wzburzona, jasna czy mroczna, kuszona czy spokojna, pe\u0142na przyjemno\u015bci czy niech\u0119ci, pogr\u0105\u017cona w sucho\u015bci czy czu\u0142o\u015bci, spalona s\u0142o\u0144cem czy orze\u017awiona ros\u0105\u201d \u2013 nie ma to znaczenia, silna wola nie pozwala si\u0119 \u0142atwo odwie\u015b\u0107 od swoich postanowie\u0144. \u201ePozosta\u0144my mocni w naszych postanowieniach, nieugi\u0119ci w naszych decyzjach\u201d \u2013 prosi autor\u00a0Filotei<\/em>. To g\u0142\u00f3wna zdolno\u015b\u0107, od kt\u00f3rej zale\u017cy warto\u015b\u0107 osoby: \u201eCa\u0142y \u015bwiat jest mniej wart ni\u017c jedna dusza, a dusza nic nie znaczy bez naszych dobrych postanowie\u0144\u201d.
\nRzeczownik \u201epostanowienie\u201d oznacza decyzj\u0119, kt\u00f3ra zapada po procesie anga\u017cuj\u0105cym rozum z jego zdolno\u015bci\u0105 rozr\u00f3\u017cniania oraz serce, rozumiane jako uczuciowo\u015b\u0107 poruszana przez atrakcyjne dobro. W \u201eakcie postanowienia\u201d, do kt\u00f3rego autor\u00a0Wprowadzenia do \u017cycia pobo\u017cnego<\/em>\u00a0zach\u0119ca Filote\u0119, mo\u017cemy przeczyta\u0107: \u201eTo jest moja wola, moja intencja i moja decyzja, nienaruszalna i nieodwo\u0142alna, wola, kt\u00f3r\u0105 wyznaj\u0119 i potwierdzam bez zastrze\u017ce\u0144 i wyj\u0105tk\u00f3w\u201d. Medytacja, kt\u00f3ra nie przechodzi w konkretne czyny, nie mia\u0142aby sensu.
\nW dziesi\u0119ciu medytacjach proponowanych jako wz\u00f3r w pierwszej cz\u0119\u015bci\u00a0Filotei<\/em>\u00a0cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 wyra\u017cenia takie jak: \u201echc\u0119\u201d, \u201enie chc\u0119 ju\u017c\u201d, \u201etak, b\u0119d\u0119 pod\u0105\u017ca\u0107 za natchnieniami i radami\u201d, \u201ezrobi\u0119 wszystko, co mo\u017cliwe\u201d, \u201echc\u0119 zrobi\u0107 to czy tamto\u201d, \u201epodejm\u0119 ten czy inny wysi\u0142ek\u201d, \u201ezrobi\u0119 t\u0119 czy tamt\u0105 rzecz\u201d, \u201ewybieram\u201d, \u201echc\u0119 wzi\u0105\u0107 udzia\u0142\u201d lub \u201echc\u0119 podj\u0105\u0107 wymagan\u0105 trosk\u0119\u201d.
\nWola Franciszka Salezego cz\u0119sto przybiera posta\u0107 biern\u0105, tutaj jednak ukazuje ca\u0142y sw\u00f3j niezwykle aktywny dynamizm. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce m\u00f3wi si\u0119 o salezja\u0144skim woluntaryzmie.<\/p>\n

Franciszek Salezy, wychowawca ludzkiego serca
\n<\/strong>Franciszek Salezy by\u0142 uwa\u017cany za \u201egodnego podziwu wychowawc\u0119 woli\u201d. Powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 godnym podziwu wychowawc\u0105 ludzkiego serca, oznacza mniej wi\u0119cej to samo, ale z dodatkiem uczuciowego odcienia, charakterystycznego dla salezja\u0144skiej koncepcji serca. Jak widzieli\u015bmy, nie zaniedba\u0142 \u017cadnego elementu ludzkiego bytu: cia\u0142a z jego zmys\u0142ami, duszy z jej nami\u0119tno\u015bciami, ducha z jego zdolno\u015bciami, zw\u0142aszcza intelektualnymi. Ale to, co by\u0142o dla niego najwa\u017cniejsze, to ludzkie serce, o kt\u00f3rym pisa\u0142 do swojej korespondentki: \u201eNale\u017cy wi\u0119c z wielk\u0105 trosk\u0105 piel\u0119gnowa\u0107 to ukochane serce i nie szcz\u0119dzi\u0107 niczego, co mo\u017ce by\u0107 u\u017cyteczne dla jego szcz\u0119\u015bcia\u201d.
\nSerce cz\u0142owieka jest \u201eniespokojne\u201d, wed\u0142ug s\u0142\u00f3w \u015bw. Augustyna, poniewa\u017c jest pe\u0142ne niespe\u0142nionych pragnie\u0144. Wydaje si\u0119, \u017ce nigdy nie ma ani \u201eodpoczynku, ani spokoju\u201d. Franciszek Salezy proponuje wi\u0119c wychowanie tak\u017ce pragnie\u0144. A. Ravier m\u00f3wi\u0142 nawet o \u201erozeznaniu lub polityce pragnienia\u201d. W rzeczywisto\u015bci g\u0142\u00f3wnym wrogiem woli \u201ejest ilo\u015b\u0107 pragnie\u0144, kt\u00f3re mamy na t\u0119 czy inn\u0105 rzecz. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, nasza wola jest tak pe\u0142na \u017c\u0105da\u0144 i plan\u00f3w, \u017ce bardzo cz\u0119sto nie robi nic innego, jak tylko traci czas na rozwa\u017canie ich jeden po drugim lub nawet wszystkich naraz, zamiast zabra\u0107 si\u0119 do realizacji jednego, bardziej po\u017cytecznego\u201d.
\nDobry pedagog wie, \u017ce aby poprowadzi\u0107 swojego ucznia do wyznaczonego celu, czy to wiedzy, czy cnoty, niezb\u0119dne jest przedstawienie mu projektu, kt\u00f3ry zmobilizuje jego energi\u0119. Franciszek Salezy okazuje si\u0119 mistrzem sztuki motywowania, czego uczy swoj\u0105 \u201ec\u00f3rk\u0119\u201d, Joann\u0119 de Chantal, jedn\u0105 ze swoich ulubionych maksym: \u201eTrzeba robi\u0107 wszystko z mi\u0142o\u015bci i nic z przymusu\u201d. W\u00a0Teotymie<\/em>\u00a0stwierdza, \u017ce \u201erado\u015b\u0107 otwiera serce, tak jak smutek je zamyka\u201d. Mi\u0142o\u015b\u0107 jest bowiem \u017cyciem serca.
\nJednak si\u0142a nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107. M\u0142odemu, kt\u00f3ry mia\u0142 \u201ewyp\u0142yn\u0105\u0107 na szerokie morze \u015bwiata\u201d, biskup Genewy radzi\u0142 \u201esilne serce\u201d i \u201eszlachetne serce\u201d, zdolne panowa\u0107 nad pragnieniami. Franciszek Salezy chce serca s\u0142odkiego i spokojnego, czystego, oboj\u0119tnego, \u201eserca pozbawionego uczu\u0107\u201d niezgodnych z powo\u0142aniem, serca \u201eprawego\u201d, \u201espokojnego i bez \u017cadnego przymusu\u201d. Nie lubi \u201eczu\u0142o\u015bci serca\u201d, kt\u00f3ra sprowadza si\u0119 do poszukiwania siebie, i wymaga raczej \u201emocnego serca\u201d w dzia\u0142aniu. \u201eDla silnego serca nic nie jest niemo\u017cliwe\u201d \u2013 pisze do pewnej damy, by zach\u0119ci\u0107 j\u0105 do nieporzucania \u201edrogi \u015bwi\u0119tych postanowie\u0144\u201d. Chce \u201em\u0119skiego serca\u201d i jednocze\u015bnie serca \u201epos\u0142usznego, plastycznego i uleg\u0142ego, gotowego zgodzi\u0107 si\u0119 na wszystko dozwolone i gotowego podj\u0105\u0107 ka\u017cde zobowi\u0105zanie z pos\u0142usze\u0144stwa i mi\u0142o\u015bci\u201d; \u201eserca s\u0142odkiego wobec bli\u017aniego i pokornego przed Bogiem\u201d, \u201eszlachetnie dumnego\u201d i \u201ewiecznie pokornego\u201d, \u201es\u0142odkiego i spokojnego\u201d.
\nOstatecznie wychowanie woli zmierza do pe\u0142nej samokontroli, kt\u00f3r\u0105 Franciszek Salezy wyra\u017ca obrazem: wzi\u0105\u0107 serce w r\u0119ce, posiada\u0107 serce lub dusz\u0119. \u201eWielk\u0105 rado\u015bci\u0105 cz\u0142owieka, Filoteo, jest posiadanie w\u0142asnej duszy; a im bardziej cierpliwo\u015b\u0107 staje si\u0119 doskona\u0142a, tym w spos\u00f3b doskonalszy posiadamy nasz\u0105 dusz\u0119\u201d. To nie oznacza oboj\u0119tno\u015bci, braku nami\u0119tno\u015bci czy uczu\u0107, lecz d\u0105\u017cenie do panowania nad sob\u0105. To droga prowadz\u0105ca do autonomii siebie, gwarantowanej przez zwierzchno\u015b\u0107 woli, wolnej i rozumnej, ale autonomii rz\u0105dzonej przez suwerenn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Zdj\u0119cie: Portret \u015bw. Franciszka Salezego w Bazylice Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Jezusa w Rzymie. Dzie\u0142o na p\u0142\u00f3tnie wykonane przez rzymskiego malarza Attilio Palombiego i podarowane przez kardyna\u0142a Lucido Mari\u0119 Parocchiego.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015awi\u0119ty Franciszek Salezy stawia w centrum wychowania cz\u0142owieka serce, siedzib\u0119 woli, mi\u0142o\u015bci i wolno\u015bci. Opieraj\u0105c…<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":43930,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":15,"footnotes":""},"categories":[153],"tags":[2556,1718,2024,2196,1724,1748,1970],"class_list":["post-43944","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nasi-swieci","tag-bog","tag-charyzmat-salezjanski","tag-cnoty","tag-edukacja","tag-milosc-blizniego","tag-rady","tag-swieci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43944"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43944\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44425,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43944\/revisions\/44425"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43930"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}