{"id":36450,"date":"2025-05-23T07:26:09","date_gmt":"2025-05-23T07:26:09","guid":{"rendered":"https:\/\/exciting-knuth.178-32-140-152.plesk.page\/?p=36450"},"modified":"2025-05-26T06:37:01","modified_gmt":"2025-05-26T06:37:01","slug":"edukowac-zdolnosci-naszego-ducha-ze-swietym-franciszkiem-salezym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/nasi-swieci\/edukowac-zdolnosci-naszego-ducha-ze-swietym-franciszkiem-salezym\/","title":{"rendered":"Edukowa\u0107 zdolno\u015bci naszego ducha ze \u015bwi\u0119tym Franciszkiem Salezym"},"content":{"rendered":"\n

\u015awi\u0119ty Franciszek Salezy przedstawia ducha jako najwy\u017csz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 duszy, kierowan\u0105 przez intelekt, pami\u0119\u0107 i wol\u0119. Sercem jego pedagogiki jest autorytet rozumu, \u201eboska pochodnia\u201d, kt\u00f3ra czyni cz\u0142owieka prawdziwie ludzkim i powinna kierowa\u0107, o\u015bwieca\u0107 oraz dyscyplinowa\u0107 nami\u0119tno\u015bci, wyobra\u017ani\u0119 i zmys\u0142y. Kszta\u0142cenie ducha oznacza wi\u0119c rozwijanie intelektu poprzez nauk\u0119, medytacj\u0119 i kontemplacj\u0119, \u0107wiczenie pami\u0119ci jako skarbca otrzymanych \u0142ask oraz wzmacnianie woli, aby nieustannie wybiera\u0142a dobro. Z tej harmonii wyp\u0142ywaj\u0105 cnoty kardynalne \u2013 roztropno\u015b\u0107, sprawiedliwo\u015b\u0107, m\u0119stwo i umiarkowanie \u2013 kt\u00f3re tworz\u0105 osoby wolne, zr\u00f3wnowa\u017cone i zdolne do prawdziwej mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego.<\/em><\/em>


            Franciszek Salezy uwa\u017ca ducha za wy\u017csz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 duszy. Jego zdolno\u015bciami s\u0105 intelekt, pami\u0119\u0107 i wola. Wyobra\u017ania mo\u017ce by\u0107 jego cz\u0119\u015bci\u0105 w takim zakresie, w jakim rozum i wola ingeruj\u0105 w jego funkcjonowanie. Wola ze swej strony jest g\u0142\u00f3wn\u0105 zdolno\u015bci\u0105, kt\u00f3rej nale\u017cy po\u015bwi\u0119ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119. Duch sprawia, \u017ce cz\u0142owiek staje si\u0119, zgodnie z klasyczn\u0105 definicj\u0105, „zwierz\u0119ciem rozumnym”. „Jeste\u015bmy lud\u017ami tylko dzi\u0119ki rozumowi” – pisze Franciszek Salezy. Po „wdzi\u0119kach cielesnych” s\u0105 „dary ducha”, kt\u00f3re powinny by\u0107 przedmiotem naszych refleksji i wdzi\u0119czno\u015bci. W\u015br\u00f3d nich autor Filotei<\/em> rozr\u00f3\u017cnia dary otrzymane od natury i te nabyte dzi\u0119ki edukacji:

Rozwa\u017c dary ducha: ilu\u017c jest na \u015bwiecie ludzi t\u0119pawych, szalonych, ob\u0142\u0105kanych. Dlaczego nie znajdujecie si\u0119 w\u015br\u00f3d nich? B\u00f3g Tobie sprzyja\u0142. Ilu\u017c zosta\u0142o wychowanych w spos\u00f3b szorstki i w skrajnej ignorancji: ale Tobie Opatrzno\u015b\u0107 Bo\u017ca sprawi\u0142a, \u017ce zosta\u0142a\u015b wychowana w spos\u00f3b cywilizowany i honorowy.
<\/em><\/em>
Rozum, „boska pochodnia”
            <\/strong>W \u0106wiczeniu sennym lub odpoczynku duchowym<\/em>, napisanym w Padwie, gdy mia\u0142 dwadzie\u015bcia trzy lata, Franciszek zamierza\u0142 rozwa\u017ca\u0107 temat, kt\u00f3ry zadziwia:

Zatrzymam si\u0119, aby podziwia\u0107 pi\u0119kno rozumu, kt\u00f3ry B\u00f3g da\u0142 cz\u0142owiekowi, aby o\u015bwiecony i pouczony jego cudownym blaskiem, nienawidzi\u0142 wyst\u0119pku i kocha\u0142 cnot\u0119. O! Pod\u0105\u017cajmy za ja\u015bniej\u0105cym \u015bwiat\u0142em tej boskiej pochodni, poniewa\u017c zosta\u0142a nam dana do u\u017cytku, aby\u015bmy widzieli, gdzie mamy stawia\u0107 stopy! Ach! Je\u015bli pozwolimy si\u0119 prowadzi\u0107 jej wskazaniom, rzadko si\u0119 potkniemy, trudno nam b\u0119dzie zrobi\u0107 sobie krzywd\u0119.
<\/em><\/em>
            „Rozum naturalny jest dobrym drzewem, kt\u00f3re B\u00f3g w nas zasadzi\u0142, owoce, kt\u00f3re z niego pochodz\u0105, mog\u0105 by\u0107 tylko dobre” – twierdzi autor Teotyma<\/em>; prawd\u0105 jest, \u017ce jest on „powa\u017cnie zraniony i prawie martwy z powodu grzechu”, ale jego wykonywanie nie jest zasadniczo utrudnione.
            W wewn\u0119trznym kr\u00f3lestwie cz\u0142owieka „rozum musi by\u0107 kr\u00f3lem, kt\u00f3remu wszystkie zdolno\u015bci naszego ducha, wszystkie nasze zmys\u0142y i samo cia\u0142o musz\u0105 pozosta\u0107 absolutnie poddane”. To rozum odr\u00f3\u017cnia cz\u0142owieka od zwierz\u0119cia, dlatego trzeba uwa\u017ca\u0107, aby nie na\u015bladowa\u0107 „makak\u00f3w i ma\u0142p, kt\u00f3re s\u0105 zawsze ponure, smutne i p\u0142aczliwe, gdy brakuje ksi\u0119\u017cyca; potem, przeciwnie, w nowiu ksi\u0119\u017cyca, skacz\u0105, ta\u0144cz\u0105 i robi\u0105 wszystkie mo\u017cliwe grymasy”. Konieczne jest, aby panowa\u0142a „w\u0142adza rozumu” – powtarza Franciszek Salezy.
            Mi\u0119dzy wy\u017csz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ducha, kt\u00f3ra ma panowa\u0107, a ni\u017csz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 naszego bytu, okre\u015blan\u0105 czasem przez Franciszka Salezego biblijnym terminem „cia\u0142o”, walka staje si\u0119 czasem ostra. Ka\u017cdy front ma swoich sojusznik\u00f3w. Duch, „twierdza duszy”, jest wspierany „przez trzech \u017co\u0142nierzy: intelekt, pami\u0119\u0107 i wol\u0119”. Uwa\u017cajmy wi\u0119c na „cia\u0142o”, kt\u00f3re knuje i szuka sojusznik\u00f3w na miejscu:

Cia\u0142o u\u017cywa raz intelektu, raz woli, raz wyobra\u017ani, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105c si\u0119 przeciwko rozumowi, pozostawiaj\u0105 mu wolne pole, tworz\u0105c podzia\u0142y i wyrz\u0105dzaj\u0105c z\u0142\u0105 przys\u0142ug\u0119 rozumowi. […] Cia\u0142o wabi wol\u0119 raz przyjemno\u015bciami, raz bogactwami; teraz pobudza wyobra\u017ani\u0119 do wysuwania roszcze\u0144, teraz wzbudza w intelekcie wielk\u0105 ciekawo\u015b\u0107, wszystko pod pretekstem dobra.
<\/em><\/em>
            W tej walce, nawet gdy wszystkie nami\u0119tno\u015bci duszy wydaj\u0105 si\u0119 wstrz\u0105\u015bni\u0119te, nic nie jest stracone, dop\u00f3ki duch si\u0119 opiera: „Gdyby ci \u017co\u0142nierze byli wierni, duch nie mia\u0142by \u017cadnych obaw i nie przywi\u0105zywa\u0142by \u017cadnej wagi do swoich wrog\u00f3w: jak \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy dysponuj\u0105c wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015bci\u0105 amunicji, stawiaj\u0105 op\u00f3r w bastionie niezdobytej twierdzy, mimo \u017ce wrogowie znajduj\u0105 si\u0119 na przedmie\u015bciach lub nawet zaj\u0119li ju\u017c miasto; zdarzy\u0142o si\u0119 to cytadeli w Nicei, przed kt\u00f3r\u0105 si\u0142a trzech wielkich ksi\u0105\u017c\u0105t nie pokona\u0142a oporu obro\u0144c\u00f3w”. Przyczyn\u0105 wszystkich tych wewn\u0119trznych rozdar\u0107 jest mi\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asna. W rzeczywisto\u015bci „nasze rozumowania s\u0105 zwykle pe\u0142ne motywacji, opinii i rozwa\u017ca\u0144 sugerowanych przez mi\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105, a to powoduje wielkie konflikty w duszy”.
            Na polu wychowania wa\u017cne jest, aby da\u0107 odczu\u0107 wy\u017cszo\u015b\u0107 ducha. „Tu le\u017cy zasada ludzkiego wychowania – m\u00f3wi ojciec Lajeunie -: pokazywa\u0107 dziecku, gdy tylko jego rozum si\u0119 obudzi, to, co jest pi\u0119kne i dobre, i odci\u0105ga\u0107 je od tego, co jest z\u0142e; tworzy\u0107 w ten spos\u00f3b w jego sercu nawyk kontrolowania jego instynktownych odruch\u00f3w, zamiast \u015blepo za nimi pod\u0105\u017ca\u0107; w ten spos\u00f3b bowiem tworzy si\u0119 ten proces sensualizacji, kt\u00f3ry czyni go niewolnikiem jego spontanicznych pragnie\u0144. W momencie podejmowania decyduj\u0105cych wybor\u00f3w, taki nawyk ulegania zawsze, bez kontrolowania si\u0119, instynktownym impulsom mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 katastrofalny”.

Intelekt, „oko duszy”
            <\/strong>Intelekt, zdolno\u015b\u0107 typowo ludzka i racjonalna, kt\u00f3ra pozwala poznawa\u0107 i rozumie\u0107, cz\u0119sto jest por\u00f3wnywana do wzroku. M\u00f3wi si\u0119 na przyk\u0142ad: „Ja widz\u0119”, aby powiedzie\u0107: „Ja rozumiem”. Dla Franciszka Salezego intelekt jest „okiem duszy”; st\u0105d jego wyra\u017cenie „oko Twojego intelektu”. Niesamowita aktywno\u015b\u0107, do kt\u00f3rej jest zdolny, czyni go podobnym do „robotnika, kt\u00f3ry setkami tysi\u0119cy oczu i r\u0105k, jak inny Argos, wykonuje wi\u0119cej prac ni\u017c wszyscy robotnicy na \u015bwiecie, poniewa\u017c nie ma nic na \u015bwiecie, czego nie by\u0142by w stanie przedstawi\u0107”.
            Jak dzia\u0142a ludzki intelekt? Franciszek Salezy przeanalizowa\u0142 dok\u0142adnie cztery operacje, do kt\u00f3rych jest on zdolny: proste my\u015blenie, studiowanie, medytacj\u0119 i kontemplacj\u0119. Proste my\u015blenie \u0107wiczy si\u0119 na wielkiej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci rzeczy, bez \u017cadnego celu, „jak muchy, kt\u00f3re siadaj\u0105 na kwiatach, nie chc\u0105c z nich wyci\u0105gn\u0105\u0107 \u017cadnego soku, ale tylko dlatego, \u017ce je spotykaj\u0105”. Kiedy intelekt przechodzi od jednej my\u015bli do drugiej, my\u015bli, kt\u00f3re go w ten spos\u00f3b wype\u0142niaj\u0105, s\u0105 zwykle „bezu\u017cyteczne i szkodliwe”. Studiowanie natomiast ma na celu rozwa\u017canie rzeczy „aby je pozna\u0107, zrozumie\u0107 i dobrze o nich m\u00f3wi\u0107”, w celu „wype\u0142nienia nimi pami\u0119ci”, jak robi\u0105 to chrab\u0105szcze, kt\u00f3re „siadaj\u0105 na r\u00f3\u017cach tylko po to, aby si\u0119 nimi nasyci\u0107 i wype\u0142ni\u0107 nimi brzuch”.
            Franciszek Salezy m\u00f3g\u0142by si\u0119 tu zatrzyma\u0107, ale zna\u0142 i zaleca\u0142 dwie inne, wy\u017csze formy. Podczas gdy studiowanie ma na celu zwi\u0119kszenie wiedzy, medytacja ma na celu „poruszenie uczu\u0107, a w szczeg\u00f3lno\u015bci mi\u0142o\u015bci”: „Skupmy nasz intelekt na tajemnicy, z kt\u00f3rej mamy nadziej\u0119 czerpa\u0107 dobre uczucia”, jak go\u0142\u0105b, kt\u00f3ry „grucha wstrzymuj\u0105c oddech i, poprzez burczenie, kt\u00f3re wytwarza w gardle, nie wypuszczaj\u0105c oddechu, wydaje sw\u00f3j typowy \u015bpiew”.
            Najwy\u017csz\u0105 aktywno\u015bci\u0105 intelektu jest kontemplacja, kt\u00f3ra polega na radowaniu si\u0119 dobrem poznanym poprzez medytacj\u0119 i ukochanym dzi\u0119ki tej wiedzy; tym razem przypominamy ptaszki, kt\u00f3re bawi\u0105 si\u0119 w klatce tylko po to, aby „sprawi\u0107 przyjemno\u015b\u0107 mistrzowi”. W kontemplacji duch ludzki osi\u0105ga sw\u00f3j szczyt; autor Teotyma<\/em> twierdzi, \u017ce rozum „o\u017cywia w ko\u0144cu intelekt kontemplacj\u0105”.
            Wr\u00f3\u0107my do studiowania, aktywno\u015bci intelektualnej, kt\u00f3ra interesuje nas najbardziej. „Istnieje stary aksjomat filozof\u00f3w, zgodnie z kt\u00f3rym ka\u017cdy cz\u0142owiek pragnie poznawa\u0107”. Podejmuj\u0105c z kolei to stwierdzenie Arystotelesa, jak r\u00f3wnie\u017c przyk\u0142ad Platona, Franciszek Salezy zamierza wykaza\u0107, \u017ce stanowi to wielki przywilej. To, co cz\u0142owiek chce pozna\u0107, to prawda. Prawda jest pi\u0119kniejsza od tej „s\u0142ynnej Heleny, dla kt\u00f3rej pi\u0119kna zgin\u0119\u0142o tylu Grek\u00f3w i Trojan”. Duch jest stworzony do poszukiwania prawdy: „Prawda jest przedmiotem naszego intelektu, kt\u00f3ry w konsekwencji, odkrywaj\u0105c i poznaj\u0105c prawd\u0119 rzeczy, czuje si\u0119 w pe\u0142ni usatysfakcjonowany i zadowolony”. Kiedy duch znajduje co\u015b nowego, odczuwa intensywn\u0105 rado\u015b\u0107, a kiedy zaczyna znajdowa\u0107 co\u015b pi\u0119knego, jest sk\u0142onny kontynuowa\u0107 poszukiwania, „jak ci, kt\u00f3rzy znale\u017ali kopalni\u0119 z\u0142ota i posuwaj\u0105 si\u0119 coraz dalej, aby znale\u017a\u0107 jeszcze wi\u0119cej tego cennego metalu”. Zdumienie, kt\u00f3re wywo\u0142uje odkrycie, jest pot\u0119\u017cnym bod\u017acem; „podziw bowiem da\u0142 pocz\u0105tek filozofii i uwa\u017cnemu badaniu rzeczy naturalnych”. Poniewa\u017c B\u00f3g jest prawd\u0105 najwy\u017csz\u0105, poznanie Boga jest nauk\u0105 najwy\u017csz\u0105, kt\u00f3ra wype\u0142nia naszego ducha. To on „da\u0142 nam intelekt, aby\u015bmy go poznali”; poza nim s\u0105 tylko „pr\u00f3\u017cne my\u015bli i bezu\u017cyteczne refleksje!”

Kszta\u0142towa\u0107 swoj\u0105 inteligencj\u0119
            <\/strong>To, co charakteryzuje cz\u0142owieka, to wielkie pragnienie poznania. To to pragnienie \u201esk\u0142oni\u0142o wielkiego Platona do opuszczenia Aten i tak dalekiej podr\u00f3\u017cy\u201d oraz \u201esk\u0142oni\u0142o tych staro\u017cytnych filozof\u00f3w do wyrzeczenia si\u0119 cielesnych wyg\u00f3d\u201d. Niekt\u00f3rzy posuwaj\u0105 si\u0119 nawet do pilnego postu, \u201eaby m\u00f3c lepiej studiowa\u0107\u201d. Nauka bowiem daje przyjemno\u015b\u0107 intelektualn\u0105, wy\u017csz\u0105 od przyjemno\u015bci zmys\u0142owych i trudn\u0105 do powstrzymania: \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 intelektualna, znajduj\u0105c w zjednoczeniu ze swoim przedmiotem niespodziewan\u0105 satysfakcj\u0119, doskonali wiedz\u0119, kontynuuj\u0105c w ten spos\u00f3b jednoczenie si\u0119 z nim i jednocz\u0105c si\u0119 coraz bardziej, nie przestaje tego robi\u0107\u201d.
            Chodzi o \u201edobre o\u015bwietlenie intelektu\u201d, staraj\u0105c si\u0119 go \u201eoczy\u015bci\u0107\u201d z ciemno\u015bci \u201eignorancji\u201d. Pot\u0119pia \u201et\u0119po\u015b\u0107 i lenistwo ducha, kt\u00f3ry nie chce wiedzie\u0107, co jest konieczne\u201d i podkre\u015bla warto\u015b\u0107 nauki i uczenia si\u0119: \u201eStudiujcie zawsze wi\u0119cej, z pilno\u015bci\u0105 i pokor\u0105\u201d \u2013 pisa\u0142 do jednego ze student\u00f3w. Ale nie wystarczy \u201eoczy\u015bci\u0107\u201d intelekt z ignorancji, trzeba go jeszcze \u201eupi\u0119kszy\u0107 i ozdobi\u0107\u201d, \u201eobwiesi\u0107 rozwa\u017caniami\u201d. Aby doskonale pozna\u0107 jak\u0105\u015b rzecz, trzeba si\u0119 dobrze nauczy\u0107, po\u015bwi\u0119ci\u0107 czas na \u201epoddanie\u201d intelektu, czyli skupienie go na jednej rzeczy, zanim przejdzie si\u0119 do nast\u0119pnej.
            M\u0142ody Franciszek Salezy u\u017cywa\u0142 swojej inteligencji nie tylko do studi\u00f3w i zdobycia wiedzy intelektualnej, ale tak\u017ce do pewnych temat\u00f3w istotnych dla \u017cycia cz\u0142owieka na ziemi, a w szczeg\u00f3lno\u015bci do \u201erozwa\u017cania marno\u015bci wielko\u015bci, bogactw, zaszczyt\u00f3w, wyg\u00f3d i zmys\u0142owych przyjemno\u015bci tego \u015bwiata\u201d; do \u201erozwa\u017cania ohydy, pod\u0142o\u015bci i godnej po\u017ca\u0142owania n\u0119dzy obecnych w wyst\u0119pku i grzechu\u201d oraz do \u201epoznania doskona\u0142o\u015bci cnoty\u201d.
            Duch ludzki jest cz\u0119sto rozproszony, zapomina, zadowala si\u0119 wiedz\u0105 niejasn\u0105 lub pr\u00f3\u017cn\u0105. Poprzez medytacj\u0119, nie tylko nad prawdami wiecznymi, ale tak\u017ce nad zjawiskami i wydarzeniami \u015bwiata, jest w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 bardziej realistyczny i g\u0142\u0119bszy obraz rzeczywisto\u015bci. Z tego powodu w Medytacjach<\/em> proponowanych przez autora Filotei<\/em> po\u015bwi\u0119cona jest pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 zatytu\u0142owana Rady<\/em>.
            Rozwa\u017ca\u0107 znaczy przyk\u0142ada\u0107 ducha do konkretnego przedmiotu, uwa\u017cnie bada\u0107 jego r\u00f3\u017cne aspekty. Franciszek Salezy zach\u0119ca Filote\u0119 do \u201emy\u015blenia\u201d, \u201ewidzenia\u201d, do badania r\u00f3\u017cnych \u201epunkt\u00f3w\u201d, z kt\u00f3rych niekt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na rozwa\u017cenie \u201eosobno\u201d. Zach\u0119ca do patrzenia na rzeczy og\u00f3lnie, a nast\u0119pnie do przechodzenia do przypadk\u00f3w szczeg\u00f3\u0142owych. Chce, aby badano zasady, przyczyny i konsekwencje danej prawdy, danej sytuacji, a tak\u017ce okoliczno\u015bci, kt\u00f3re jej towarzysz\u0105. Trzeba tak\u017ce umie\u0107 \u201ewa\u017cy\u0107\u201d pewne s\u0142owa lub zdania, kt\u00f3rych znaczenie mo\u017ce nam umkn\u0105\u0107, rozwa\u017ca\u0107 je jedno po drugim, por\u00f3wnywa\u0107 je ze sob\u0105.
            Jak we wszystkim, tak i w pragnieniu poznania mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 ekscesy i deformacje. Uwa\u017cajcie na pr\u00f3\u017cno\u015b\u0107 fa\u0142szywych m\u0119drc\u00f3w: niekt\u00f3rzy bowiem \u201ez powodu ma\u0142ej wiedzy, kt\u00f3r\u0105 posiadaj\u0105, chc\u0105 by\u0107 honorowani i szanowani przez wszystkich, jakby ka\u017cdy mia\u0142 chodzi\u0107 do ich szko\u0142y i mie\u0107 ich za nauczycieli: dlatego nazywa si\u0119 ich pedantami\u201d. Ot\u00f3\u017c \u201ewiedza nas ha\u0144bi, gdy nas nadyma i degeneruje si\u0119 w pedanteri\u0119\u201d. Jakie\u017c to \u015bmieszne chcie\u0107 poucza\u0107 Minerw\u0119, Minervam docere<\/em>, bogini\u0119 m\u0105dro\u015bci! \u201eZaraz\u0105 wiedzy jest zarozumia\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra nadyma duchy i czyni je wodniakami, jak to zwykle bywa z m\u0119drcami tego \u015bwiata\u201d.
            Kiedy chodzi o problemy, kt\u00f3re nas przerastaj\u0105 i kt\u00f3re wchodz\u0105 w zakres tajemnic wiary, trzeba \u201eoczy\u015bci\u0107 je z wszelkiej ciekawo\u015bci\u201d, trzeba \u201etrzyma\u0107 je dobrze zamkni\u0119te i zakryte przed takimi pr\u00f3\u017cnymi i g\u0142upimi pytaniami i ciekawo\u015bciami\u201d. Jest to \u201eczysto\u015b\u0107 intelektualna\u201d, \u201edruga skromno\u015b\u0107\u201d lub \u201ewewn\u0119trzna skromno\u015b\u0107\u201d. Wreszcie trzeba wiedzie\u0107, \u017ce intelekt mo\u017ce si\u0119 myli\u0107 i \u017ce istnieje \u201egrzech intelektu\u201d, jak ten, kt\u00f3ry Franciszek Salezy wyrzuca\u0142 pani de Chantal, kt\u00f3ra pope\u0142ni\u0142a b\u0142\u0105d, pok\u0142adaj\u0105c przesadny szacunek w swoim kierowniku.

Pami\u0119\u0107 i jej \u201emagazyny\u201d
            <\/strong>Podobnie jak intelekt, tak i pami\u0119\u0107 jest zdolno\u015bci\u0105 ducha, kt\u00f3ra budzi podziw. Franciszek Salezy por\u00f3wnuje j\u0105 do magazynu, \u201ekt\u00f3ry jest wi\u0119cej wart ni\u017c te w Antwerpii czy Wenecji\u201d. Czy\u017c nie m\u00f3wi si\u0119 \u201emagazynowa\u0107\u201d w pami\u0119ci? Pami\u0119\u0107 jest \u017co\u0142nierzem, kt\u00f3rego wierno\u015b\u0107 jest nam bardzo przydatna. Jest to dar od Boga, o\u015bwiadcza autor Wprowadzenia do \u017cycia pobo\u017cnego<\/em>: B\u00f3g da\u0142 wam j\u0105 \u201epo to, aby\u015bcie o nim pami\u0119tali\u201d \u2013 m\u00f3wi do Filotei, zach\u0119caj\u0105c j\u0105 do uciekania od \u201ewspomnie\u0144 ohydnych i frywolnych\u201d.
            Ta zdolno\u015b\u0107 ducha ludzkiego wymaga \u0107wicze\u0144. Kiedy m\u0142ody Franciszek by\u0142 studentem w Padwie, \u0107wiczy\u0142 swoj\u0105 pami\u0119\u0107 nie tylko w studiach, ale tak\u017ce w \u017cyciu duchowym, w kt\u00f3rym pami\u0119\u0107 o otrzymanych dobrodziejstwach jest elementem fundamentalnym:

Przede wszystkim po\u015bwi\u0119c\u0119 si\u0119 od\u015bwie\u017ceniu mojej pami\u0119ci wszystkimi dobrymi poruszeniami, pragnieniami, uczuciami, postanowieniami, projektami, odczuciami i s\u0142odyczami, kt\u00f3re w przesz\u0142o\u015bci Boski Majestat mi natchn\u0105\u0142 i da\u0142 mi do\u015bwiadczy\u0107, rozwa\u017caj\u0105c jego \u015bwi\u0119te tajemnice, pi\u0119kno cnoty, szlachetno\u015b\u0107 jego s\u0142u\u017cby i niesko\u0144czono\u015b\u0107 dobrodziejstw, kt\u00f3re mi swobodnie udzieli\u0142; uporz\u0105dkuj\u0119 r\u00f3wnie\u017c moje wspomnienia dotycz\u0105ce zobowi\u0105za\u0144, kt\u00f3re mam wobec niego z tego powodu, \u017ce z jego \u015bwi\u0119tej \u0142aski czasami os\u0142abia\u0142 moje zmys\u0142y, zsy\u0142aj\u0105c mi pewne choroby i niedomagania, z kt\u00f3rych wyci\u0105gn\u0105\u0142em wielki po\u017cytek.
<\/em><\/em>
            W trudno\u015bciach i l\u0119kach niezb\u0119dne jest pos\u0142ugiwanie si\u0119 ni\u0105 \u201eaby przypomnie\u0107 sobie obietnice\u201d i \u201epozosta\u0107 niezachwianym, ufaj\u0105c, \u017ce wszystko przeminie, zanim obietnice si\u0119 nie spe\u0142ni\u0105\u201d. Jednak pami\u0119\u0107 o przesz\u0142o\u015bci nie zawsze jest dobra, poniewa\u017c mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 smutek, jak to si\u0119 przydarzy\u0142o uczniowi \u015bw. Bernarda, kt\u00f3ry zosta\u0142 napadni\u0119ty przez brzydk\u0105 pokus\u0119, kiedy zacz\u0105\u0142 \u201ewspomina\u0107 przyjaci\u00f3\u0142 ze \u015bwiata, krewnych, dobra, kt\u00f3re porzuci\u0142\u201d. W pewnych wyj\u0105tkowych okoliczno\u015bciach \u017cycia duchowego \u201ekonieczne jest oczyszczenie jej z pami\u0119ci o rzeczach przemijaj\u0105cych i sprawach \u015bwiatowych oraz zapomnienie na pewien czas o rzeczach materialnych i doczesnych, cho\u0107 dobrych i u\u017cytecznych\u201d. W dziedzinie moralnej, aby \u0107wiczy\u0107 cnot\u0119, osoba, kt\u00f3ra poczu\u0142a si\u0119 obra\u017cona, podejmie radykalny krok: \u201eZbyt dobrze pami\u0119tam strza\u0142y i obelgi, od teraz strac\u0119 pami\u0119\u0107\u201d.

\u201eMusimy mie\u0107 ducha sprawiedliwego i rozs\u0105dnego\u201d
            <\/strong>Zdolno\u015bci ducha ludzkiego, w szczeg\u00f3lno\u015bci intelektu i pami\u0119ci, nie s\u0105 przeznaczone tylko do chwalebnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 intelektualnych, ale tak\u017ce i przede wszystkim do prowadzenia \u017cycia. Stara\u0107 si\u0119 pozna\u0107 cz\u0142owieka, zrozumie\u0107 \u017cycie i zdefiniowa\u0107 normy dotycz\u0105ce zachowa\u0144 zgodnych z rozumem, to powinny by\u0107 podstawowe zadania ducha ludzkiego i jego edukacji. Centralna cz\u0119\u015b\u0107 Filotei<\/em>, kt\u00f3ra traktuje o \u201e\u0107wiczeniu cn\u00f3t\u201d, zawiera pod koniec rozdzia\u0142, kt\u00f3ry w pewien spos\u00f3b podsumowuje nauczanie Franciszka Salezego o cnotach: \u201eMusimy mie\u0107 ducha sprawiedliwego i rozs\u0105dnego\u201d.
            Z finezj\u0105 i odrobin\u0105 humoru autor pot\u0119pia liczne zachowania dziwaczne, szalone lub po prostu niesprawiedliwe: \u201eOskar\u017camy bli\u017aniego za ma\u0142o, a usprawiedliwiamy siebie za o wiele wi\u0119cej\u201d; \u201echcemy sprzedawa\u0107 po wysokiej cenie i kupowa\u0107 tanio\u201d; \u201eto, co robimy dla innych, zawsze wydaje nam si\u0119 du\u017co, a to, co robi\u0105 inni dla nas, jest niczym\u201d; \u201emamy serce s\u0142odkie, wdzi\u0119czne i uprzejme dla siebie, a serce twarde, surowe i rygorystyczne dla bli\u017aniego\u201d; \u201emamy dwie wagi: jedn\u0105 do wa\u017cenia naszych wyg\u00f3d z jak najwi\u0119ksz\u0105 korzy\u015bci\u0105 dla nas, drug\u0105 do wa\u017cenia wyg\u00f3d bli\u017aniego z jak najwi\u0119ksz\u0105 szkod\u0105, jak\u0105 mo\u017cna\u201d. Aby dobrze os\u0105dza\u0107, radzi Filotei, zawsze trzeba postawi\u0107 si\u0119 na miejscu bli\u017aniego: \u201eB\u0105d\u017acie sprzedawc\u0105 przy kupowaniu i kupuj\u0105cym przy sprzedawaniu\u201d. Nic si\u0119 nie traci, \u017cyj\u0105c jak osoby \u201ehojne, szlachetne, uprzejme, z sercem kr\u00f3lewskim, sta\u0142ym i rozs\u0105dnym\u201d.
            Rozum le\u017cy u podstaw budynku wychowania. Niekt\u00f3rzy rodzice nie maj\u0105 w\u0142a\u015bciwego nastawienia umys\u0142owego; bowiem \u201es\u0105 ch\u0142opcy cnotliwi, kt\u00f3rych ojcowie i matki prawie nie mog\u0105 znie\u015b\u0107 tego, \u017ce maj\u0105 t\u0119 lub inn\u0105 wad\u0119 w ciele; s\u0105 natomiast ch\u0142opcy wyst\u0119pni, ci\u0105gle rozpieszczani, poniewa\u017c maj\u0105 ten lub inny pi\u0119kny dar fizyczny\u201d. S\u0105 wychowawcy i osoby odpowiedzialne, kt\u00f3re ulegaj\u0105 preferencjom. \u201eTrzymajcie wag\u0119 dobrze prosto mi\u0119dzy waszymi c\u00f3rkami\u201d \u2013 zaleca\u0142 prze\u0142o\u017conej wizytek, aby \u201edary naturalne nie sprawi\u0142y, \u017ce b\u0119dziecie niesprawiedliwie rozdziela\u0107 uczucia i wzgl\u0119dy\u201d. I dodawa\u0142: \u201ePi\u0119kno, dobra gracja i mi\u0142e s\u0142owo cz\u0119sto nadaj\u0105 wielk\u0105 si\u0142\u0119 przyci\u0105gania osobom, kt\u00f3re \u017cyj\u0105 zgodnie ze swoimi naturalnymi sk\u0142onno\u015bciami; mi\u0142o\u015b\u0107 ma za przedmiot prawdziw\u0105 cnot\u0119 i pi\u0119kno serca i rozci\u0105ga si\u0119 na wszystkich bez partykularyzm\u00f3w\u201d.
            Ale to przede wszystkim m\u0142odzie\u017c ponosi najwi\u0119ksze ryzyko, poniewa\u017c je\u015bli \u201emi\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asna zwykle oddala nas od rozumu\u201d, to dzieje si\u0119 tak by\u0107 mo\u017ce jeszcze bardziej u m\u0142odych ludzi kuszonych pr\u00f3\u017cno\u015bci\u0105 i ambicj\u0105. Rozum m\u0142odego cz\u0142owieka ryzykuje utrat\u0119 przede wszystkim wtedy, gdy pozwala si\u0119 \u201eponie\u015b\u0107 zakochanym\u201d. Uwa\u017cajcie wi\u0119c \u2013 pisze biskup do m\u0142odego cz\u0142owieka \u2013 \u201eaby nie pozwoli\u0107 waszym uczuciom uprzedza\u0107 os\u0105du i rozumu w wyborze os\u00f3b, kt\u00f3re macie kocha\u0107; poniewa\u017c, gdy ju\u017c si\u0119 rozp\u0119dzi, uczucie poci\u0105gnie za sob\u0105 os\u0105d, jak poci\u0105gn\u0119\u0142oby niewolnika, do wybor\u00f3w bardzo godnych po\u017ca\u0142owania, kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142by bardzo szybko \u017ca\u0142owa\u0107\u201d. Wyja\u015bnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c wizytkom, \u017ce \u201enasze my\u015bli s\u0105 zwykle pe\u0142ne racji, opinii i rozwa\u017ca\u0144 sugerowanych przez mi\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105, kt\u00f3ra powoduje wielkie konflikty w duszy\u201d.

Rozum, \u017ar\u00f3d\u0142o czterech cn\u00f3t kardynalnych
            <\/strong>Rozum przypomina rzek\u0119 raju, \u201ekt\u00f3rej B\u00f3g ka\u017ce p\u0142yn\u0105\u0107, aby nawadnia\u0107 ca\u0142ego cz\u0142owieka we wszystkich jego zdolno\u015bciach i dzia\u0142aniach\u201d; dzieli si\u0119 ona na cztery odnogi odpowiadaj\u0105ce czterem cnotom, kt\u00f3re tradycja filozoficzna nazywa cnotami kardynalnymi: roztropno\u015b\u0107, sprawiedliwo\u015b\u0107, m\u0119stwo i umiarkowanie.
            Roztropno\u015b\u0107 \u201esk\u0142ania nasz intelekt do prawdziwego rozeznawania z\u0142a, kt\u00f3rego nale\u017cy unika\u0107, i dobra, kt\u00f3re nale\u017cy czyni\u0107\u201d. Polega ona na \u201erozeznawaniu, jakie s\u0105 najbardziej odpowiednie \u015brodki do osi\u0105gni\u0119cia dobra i cnoty\u201d. Uwaga na nami\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re ryzykuj\u0105 zniekszta\u0142cenie naszego os\u0105du i spowodowanie ruiny roztropno\u015bci! Roztropno\u015b\u0107 nie sprzeciwia si\u0119 prostocie: b\u0119dziemy, \u0142\u0105cznie, \u201eroztropni jak w\u0119\u017ce, aby nie da\u0107 si\u0119 oszuka\u0107; pro\u015bci jak go\u0142\u0119bie, aby nikogo nie oszuka\u0107\u201d.
            Sprawiedliwo\u015b\u0107 polega na \u201eoddawaniu Bogu, bli\u017aniemu i sobie samemu tego, co si\u0119 nale\u017cy\u201d. Franciszek Salezy zaczyna od sprawiedliwo\u015bci wobec Boga, zwi\u0105zanej z cnot\u0105 religijno\u015bci, \u201eza pomoc\u0105 kt\u00f3rej oddajemy Bogu szacunek, cze\u015b\u0107, ho\u0142d i poddanie mu nale\u017cne jako naszemu suwerennemu Panu i pierwszej zasadzie\u201d. Sprawiedliwo\u015b\u0107 wobec rodzic\u00f3w poci\u0105ga za sob\u0105 obowi\u0105zek pobo\u017cno\u015bci, kt\u00f3ra \u201erozci\u0105ga si\u0119 na wszystkie urz\u0119dy, kt\u00f3re mo\u017cna im zgodnie z prawem oddawa\u0107, zar\u00f3wno w czci, jak i w s\u0142u\u017cbie\u201d.
            Cnota m\u0119stwa pomaga \u201epokonywa\u0107 trudno\u015bci, kt\u00f3re napotyka si\u0119 w czynieniu dobra i odrzucaniu z\u0142a\u201d. Jest ona bardzo potrzebna, poniewa\u017c apetyt zmys\u0142owy jest \u201enaprawd\u0119 podmiotem buntowniczym, wywrotowym, burzliwym\u201d. Kiedy rozum dominuje nad nami\u0119tno\u015bciami, gniew ust\u0119puje miejsca s\u0142odyczy, wielkiemu sojusznikowi rozumu. M\u0119stwu cz\u0119sto towarzyszy wielkoduszno\u015b\u0107, \u201ecnota, kt\u00f3ra nas popycha i sk\u0142ania do dokonywania czyn\u00f3w o wielkim znaczeniu\u201d.
            Wreszcie umiarkowanie jest niezb\u0119dne \u201edo t\u0142umienia nieuporz\u0105dkowanych sk\u0142onno\u015bci zmys\u0142owo\u015bci\u201d, do \u201erz\u0105dzenia apetytem chciwo\u015bci\u201d i \u201epowstrzymywania zwi\u0105zanych z ni\u0105 nami\u0119tno\u015bci\u201d. W efekcie, je\u015bli dusza zbytnio pasjonuje si\u0119 przyjemno\u015bci\u0105 i rado\u015bci\u0105 zmys\u0142ow\u0105, degraduje si\u0119, staj\u0105c si\u0119 niezdoln\u0105 do rado\u015bci wy\u017cszych.
            Podsumowuj\u0105c, cztery cnoty kardynalne s\u0105 jak manifestacje tego naturalnego \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3re daje nam rozum. Praktykuj\u0105c te cnoty, rozum sprawuje \u201eswoj\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 i w\u0142adz\u0119, jak\u0105 ma do regulowania apetyt\u00f3w zmys\u0142owych\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015awi\u0119ty Franciszek Salezy przedstawia ducha jako najwy\u017csz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 duszy, kierowan\u0105 przez intelekt, pami\u0119\u0107 i wol\u0119….<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":36443,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":3,"footnotes":""},"categories":[153],"tags":[2556,2024,2196,2223,1748,1970,2030],"class_list":["post-36450","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nasi-swieci","tag-bog","tag-cnoty","tag-edukacja","tag-formacja","tag-rady","tag-swieci","tag-zycie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36450","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36450"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36450\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36450"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36450"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36450"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}