{"id":30044,"date":"2024-09-23T09:17:31","date_gmt":"2024-09-23T09:17:31","guid":{"rendered":"https:\/\/exciting-knuth.178-32-140-152.plesk.page\/?p=30044"},"modified":"2024-09-23T09:19:22","modified_gmt":"2024-09-23T09:19:22","slug":"franciszek-salezy-jako-katecheta-dzieci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/nasi-swieci\/franciszek-salezy-jako-katecheta-dzieci\/","title":{"rendered":"Franciszek Salezy jako katecheta dzieci"},"content":{"rendered":"\n

            Franciszek Salezy, szkolony w doktrynie chrze\u015bcija\u0144skiej od dzieci\u0144stwa, w \u015brodowisku rodzinnym, nast\u0119pnie w szko\u0142ach, a wreszcie w kontakcie z jezuitami, doskonale przyswoi\u0142 sobie tre\u015b\u0107 i metod\u0119 \u00f3wczesnej katechezy.

Do\u015bwiadczenie katechetyczne w Thonon
<\/strong>            Misjonarz z Chiablese zastanawia\u0142 si\u0119, jak katechizowa\u0107 m\u0142odzie\u017c z Thonon, kt\u00f3ra dorasta\u0142a w kalwinizmie. Autorytarne \u015brodki niekoniecznie by\u0142y najskuteczniejsze. Czy nie lepiej by\u0142o przyci\u0105gn\u0105\u0107 m\u0142odzie\u017c i zainteresowa\u0107 j\u0105? By\u0142a to metoda zwykle stosowana przez proboszcza Salezego podczas jego pobytu jako misjonarza w Chiablese.
            Pr\u00f3bowa\u0142 tak\u017ce eksperymentu, kt\u00f3re zas\u0142uguje na przywo\u0142anie. 16 lipca 1596 r., korzystaj\u0105c z odwiedzin swoich dw\u00f3ch m\u0142odych braci, 18-letniego Jana Franciszka i 13-letniego Bernarda, zorganizowa\u0142 rodzaj publicznej recytacji katechizmu, aby przyci\u0105gn\u0105\u0107 m\u0142odzie\u017c z Thonon. Sam u\u0142o\u017cy\u0142 tekst w formie pyta\u0144 i odpowiedzi na temat podstawowych prawd wiary i zaprosi\u0142 swojego brata Bernarda do udzielenia odpowiedzi.
            Metoda katechety okaza\u0142a si\u0119 interesuj\u0105ca. Czytaj\u0105c ten ma\u0142y katechizm dialogowy, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie jest to tekst pisany, ale dialog przeznaczony do przedstawienia przed publiczno\u015bci\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z m\u0142odych ludzi w formie „ma\u0142ego teatru”. Rzeczywi\u015bcie, to „przedstawienie” odbywa\u0142o si\u0119 na „scenie” lub podium, jak to by\u0142o w zwyczaju jezuit\u00f3w w kolegium w Clermont. Na pocz\u0105tku tekstu znajduj\u0105 si\u0119 wskaz\u00f3wki sceniczne:

Franciszek, przemawiaj\u0105cy jako pierwszy, powie: M\u00f3j bracie, czy jeste\u015b chrze\u015bcijaninem?
Bernard, stoj\u0105cy naprzeciw Franciszka, odpowie: Tak, m\u00f3j bracie, dzi\u0119ki \u0142asce Bo\u017cej.
<\/em>
            Najprawdopodobniej autor przewidzia\u0142 u\u017cycie gest\u00f3w, aby uczyni\u0107 recytacj\u0119 bardziej \u017cyw\u0105. Na pytanie: „Ile rzeczy musisz wiedzie\u0107, aby by\u0107 zbawionym?”, odpowied\u017a brzmi: „Ile palc\u00f3w u r\u0105k!” Wyra\u017cenie to Bernard musia\u0142 pokaza\u0107 gestami, tj. wskazuj\u0105c na pi\u0119\u0107 palc\u00f3w r\u0119ki: kciuk dla wiary, palec wskazuj\u0105cy dla nadziei, palec \u015brodkowy dla mi\u0142o\u015bci, palec serdeczny dla sakrament\u00f3w, ma\u0142y palec dla dobrych uczynk\u00f3w. Podobnie, gdy chodzi o r\u00f3\u017cne namaszczenia chrzcielne, Bernard musia\u0142 najpierw po\u0142o\u017cy\u0107 r\u0119k\u0119 na piersi, aby wskaza\u0107, \u017ce pierwsze namaszczenie polega na „byciu ogarni\u0119tym mi\u0142o\u015bci\u0105 Boga”; nast\u0119pnie na ramionach, poniewa\u017c drugie namaszczenie ma na celu „uczyni\u0107 nas silnymi w d\u017awiganiu ci\u0119\u017caru Bo\u017cych przykaza\u0144 i nakaz\u00f3w”; wreszcie na czole, aby ujawni\u0107, \u017ce celem ostatniego namaszczenia jest „publiczne wyznanie naszej wiary w naszego Pana, bez strachu i bez wstydu” [w czasach Franciszka Salezego podczas chrztu namaszczano dzieci na piersi, ramionach i na czole – przyp. t\u0142um.].
            Wielk\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zuje do „znaku krzy\u017ca”, kt\u00f3remu zwykle towarzyszy formu\u0142a \u201eW imi\u0119 Ojca\u201d, od kt\u00f3rej rozpocz\u0105\u0142 katechizm, znak, kt\u00f3ry gestem r\u0119ki pod\u0105\u017ca po cz\u0119\u015bciach cia\u0142a odwr\u00f3con\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 w por\u00f3wnaniu do namaszczenia chrzcielnego: czo\u0142o, klatka piersiowa i dwa ramiona. Znak krzy\u017ca, mia\u0142 powiedzie\u0107 Bernard, jest „prawdziwym znakiem chrze\u015bcijanina”, dodaj\u0105c, \u017ce „chrze\u015bcijanin musi go czyni\u0107 we wszystkich swoich modlitwach i g\u0142\u00f3wnych dzia\u0142aniach”.
            Warto r\u00f3wnie\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce systematyczne u\u017cywanie liczb s\u0142u\u017cy\u0142o jako \u015brodek mnemotechniczny. W ten spos\u00f3b katechizowany dowiadywa\u0142 si\u0119, \u017ce istniej\u0105 trzy przyrzeczenia chrzcielne (wyrzeczenie si\u0119 diab\u0142a, wyznanie wiary i przestrzeganie przykaza\u0144), dwana\u015bcie artyku\u0142\u00f3w Credo, dziesi\u0119\u0107 przykaza\u0144 Bo\u017cych, trzy rodzaje chrze\u015bcijan (heretycy, \u017ali chrze\u015bcijanie i prawdziwi chrze\u015bcijanie), cztery cz\u0119\u015bci cia\u0142a do namaszczenia (pier\u015b, dwa ramiona i czo\u0142o), trzy namaszczenia, pi\u0119\u0107 rzeczy niezb\u0119dnych do zbawienia (wiara, nadzieja, mi\u0142o\u015b\u0107, sakramenty i dobre uczynki), siedem sakrament\u00f3w i trzy dobre uczynki (modlitwa, post i ja\u0142mu\u017cna).
            Je\u015bli uwa\u017cnie przeanalizuje si\u0119 tre\u015b\u0107 tego dialogicznego katechizmu, \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce k\u0142adzie on nacisk na kilka punkt\u00f3w kwestionowanych przez protestant\u00f3w. Mocny ton niekt\u00f3rych stwierdze\u0144 przypomina o blisko\u015bci Thonona z Genew\u0105 i polemicznym zapale tamtych czas\u00f3w.
            Ju\u017c od pocz\u0105tku pojawia si\u0119 wspomnienie „b\u0142ogos\u0142awionej Dziewicy Maryi”. W kwestii przestrzegania Dziesi\u0119ciu Przykaza\u0144 zaznaczono, \u017ce nale\u017cy doda\u0107 jeszcze przykazania „naszej \u015bwi\u0119tej Matki Ko\u015bcio\u0142a”. W trzech rodzajach chrze\u015bcijan heretykami s\u0105 ci, kt\u00f3rzy „nie maj\u0105 nic opr\u00f3cz imienia”, „b\u0119d\u0105c poza Ko\u015bcio\u0142em katolickim, apostolskim i rzymskim”. Sakrament\u00f3w jest siedem. Obrz\u0119dy i ceremonie Ko\u015bcio\u0142a nie s\u0105 tylko symbolicznymi dzia\u0142aniami, ale powoduj\u0105 prawdziw\u0105 zmian\u0119 w duszy wierz\u0105cego dzi\u0119ki skuteczno\u015bci \u0142aski. Zauwa\u017ca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nacisk na „dobre uczynki” w celu zbawienia i praktyk\u0119 „\u015bwi\u0119tego znaku krzy\u017ca”.
            Pomimo do\u015b\u0107 wyj\u0105tkowej „inscenizacji” z udzia\u0142em m\u0142odszego brata, ten rodzaj katechezy musia\u0142 by\u0107 powtarzany cz\u0119sto i w podobnych formach. Wiadomo bowiem, \u017ce aposto\u0142 z Chiablese „naucza\u0142 katechizmu tak cz\u0119sto, jak to by\u0142o mo\u017cliwe, publicznie lub w poszczeg\u00f3lnych domach”.

Biskup katechista
<\/strong>            Zostaj\u0105c biskupem Genewy, ale mieszkaj\u0105c w Annecy, Franciszek Salezy osobi\u015bcie naucza\u0142 dzieci katechizmu. Musia\u0142 dawa\u0107 przyk\u0142ad kanonikom i proboszczom, kt\u00f3rzy wahali si\u0119, czy zni\u017cy\u0107 si\u0119 do tego rodzaju pos\u0142ugi: dobrze wiadomo, \u017ce pewnego dnia powie, \u017ce „wielu chce g\u0142osi\u0107 kazania, ale niewielu poprowadzi katechizm”. Wed\u0142ug jednego ze \u015bwiadk\u00f3w, biskup „zada\u0142 sobie trud osobistego nauczania katechizmu przez dwa lata w mie\u015bcie, bez pomocy innych”.
            \u015awiadek opisuje go siedz\u0105cego „na ma\u0142ym teatrze stworzonym w tym celu, a b\u0119d\u0105c tam pyta\u0142, s\u0142ucha\u0142 i naucza\u0142 nie tylko swoj\u0105 ma\u0142\u0105 publiczno\u015b\u0107, ale tak\u017ce tych, kt\u00f3rzy przybywali ze wszystkich stron, witaj\u0105c ich z niesamowit\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 i \u017cyczliwo\u015bci\u0105”. Jego uwaga koncentrowa\u0142a si\u0119 na osobistych relacjach z dzie\u0107mi: przed pytaniem „wo\u0142a\u0142 ich wszystkich po imieniu, jakby mia\u0142 list\u0119 w r\u0119ku”.
            Aby da\u0107 si\u0119 zrozumie\u0107, u\u017cywa\u0142 prostego j\u0119zyka, czasami si\u0119gaj\u0105c po najbardziej nieoczekiwane por\u00f3wnania z \u017cycia codziennego, takie jak to o ma\u0142ym piesku: „Kiedy przychodzimy na \u015bwiat, jak si\u0119 rodzimy? Rodzimy si\u0119 jak ma\u0142e pieski, kt\u00f3re polizane przez matk\u0119 otwieraj\u0105 oczy. Tak wi\u0119c, kiedy si\u0119 rodzimy, nasza \u015bwi\u0119ta matka Ko\u015bci\u00f3\u0142 otwiera nam oczy poprzez chrzest i chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 doktryn\u0119, kt\u00f3rej nas uczy”.
            Z pomoc\u0105 kilku wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w biskup przygotowa\u0142 „bilety”, na kt\u00f3rych wypisane by\u0142y g\u0142\u00f3wne punkty do nauczenia si\u0119 na pami\u0119\u0107 w ci\u0105gu tygodnia, aby m\u00f3c je recytowa\u0107 w niedziele. Ale jak mo\u017cna by\u0142o to zrobi\u0107, skoro dzieci nie umia\u0142y jeszcze czyta\u0107, a ich rodziny r\u00f3wnie\u017c by\u0142y analfabetami? Trzeba by\u0142o liczy\u0107 na pomoc \u017cyczliwych ludzi: ksi\u0119\u017cy proboszcz\u00f3w, wikarych, nauczycieli w szkole, kt\u00f3rzy byliby dost\u0119pni w ci\u0105gu tygodnia, aby powtarza\u0107 z nimi tekst.
            Jako dobry wychowawca bardzo cz\u0119sto powtarza\u0142 te same pytania z tymi samymi wyja\u015bnieniami. Kiedy dziecko pope\u0142ni\u0142o b\u0142\u0105d w recytacji swoich notatek lub w wymowie trudnych s\u0142\u00f3w, „u\u015bmiecha\u0142 si\u0119 \u017cyczliwie i poprawiaj\u0105c b\u0142\u0105d, przywraca\u0142 pytanego na w\u0142a\u015bciwe tory w tak uroczy spos\u00f3b, \u017ce wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce gdyby nie pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0119du, nie m\u00f3g\u0142by tego tak dobrze wym\u00f3wi\u0107; to podwoi\u0142o odwag\u0119 najm\u0142odszych i zwi\u0119kszy\u0142o satysfakcj\u0119 starszych dzieci”.
            Tradycyjna pedagogika na\u015bladowania i nagradzania mia\u0142a swoje miejsce w interwencjach tego by\u0142ego ucznia jezuit\u00f3w. \u015awiadek relacjonuje pewne przedstawienie: „Maluchy biega\u0142y wok\u00f3\u0142, uradowane, rywalizuj\u0105c ze sob\u0105; by\u0142y dumne, gdy mog\u0142y otrzyma\u0107 z r\u0105k B\u0142ogos\u0142awionego jaki\u015b ma\u0142y prezent, taki jak ma\u0142e obrazki, medaliki, korony i agnus dei<\/em>, kt\u00f3re dawa\u0142 im, gdy dobrze odpowiada\u0142y, a tak\u017ce przytula\u0142 je serdecznie, aby zach\u0119ci\u0107 je do dobrej nauki katechizmu i poprawnej odpowiedzi”.
            Ta katecheza dla dzieci przyci\u0105gn\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c doros\u0142ych, nie tylko rodzic\u00f3w, ale tak\u017ce wielkie osobisto\u015bci, „lekarzy, przewodnicz\u0105cych izb, radnych i mistrz\u00f3w, zakonnik\u00f3w i prze\u0142o\u017conych klasztor\u00f3w”. Reprezentowane by\u0142y wszystkie warstwy spo\u0142eczne, „zar\u00f3wno szlachta, duchowni, jak i ludzie z posp\u00f3lstwa”, a plac by\u0142 tak wype\u0142niony, \u017ce „nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 ruszy\u0107”. Ludzie nap\u0142ywali z miasta i okolic.
            Powsta\u0142 ruch, rodzaj rozszerzaj\u0105cego si\u0119 zjawiska. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych „nie by\u0142 to ju\u017c katechizm dzieci, ale publiczna edukacja ca\u0142ego narodu”. Przychodzi tu spontanicznie na my\u015bl por\u00f3wnanie z ruchem stworzonym w Rzymie p\u00f3\u0142 wieku wcze\u015bniej przez \u017cywe i radosne zgromadzenia \u015bw. Filipa Neri. M\u00f3wi\u0105c s\u0142owami ojca Lajeunie, „Oratorium \u015bwi\u0119tego Filipa zdawa\u0142o si\u0119 odradza\u0107 w Annecy”.
            Biskup nie zadowala\u0142 si\u0119 formu\u0142ami wyuczonymi na pami\u0119\u0107, cho\u0107 daleki by\u0142 od deprecjonowania roli pami\u0119ci. Nalega\u0142, aby dzieci wiedzia\u0142y, w co maj\u0105 wierzy\u0107 i rozumia\u0142y nauczanie.
            Przede wszystkim chcia\u0142, aby teoria wyuczona podczas katechizmu by\u0142a praktyczna w codziennym \u017cyciu. Jak napisa\u0142 jeden z jego biograf\u00f3w, „naucza\u0142 nie tylko tego, w co nale\u017cy wierzy\u0107, ale tak\u017ce przekonywa\u0142 do \u017cycia zgodnie z tym, w co si\u0119 wierzy”. Zach\u0119ca\u0142 swoich s\u0142uchaczy w ka\u017cdym wieku „do cz\u0119stego przyst\u0119powania do sakrament\u00f3w spowiedzi i komunii”, „osobi\u015bcie uczy\u0142 ich, jak odpowiednio si\u0119 przygotowa\u0107” i „wyja\u015bnia\u0142 przykazania Dekalogu i Ko\u015bcio\u0142a, grzechy \u015bmiertelne, u\u017cywaj\u0105c odpowiednich przyk\u0142ad\u00f3w, por\u00f3wna\u0144 i napomnie\u0144 tak ujmuj\u0105cych, \u017ce wszyscy czuli si\u0119 s\u0142odko zmuszeni do wype\u0142niania swoich obowi\u0105zk\u00f3w i przyj\u0119cia nauczanej cnoty”.
            W ka\u017cdym razie biskup-katecheta by\u0142 zachwycony tym, co robi\u0142. Kiedy znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d dzieci, m\u00f3wi jeden ze \u015bwiadk\u00f3w, wydawa\u0142 si\u0119 „by\u0107 w\u015br\u00f3d swoich rozkoszy”. Opuszczaj\u0105c jedn\u0105 z tych szk\u00f3\u0142 katechizmu, w czasie karnawa\u0142u, wzi\u0105\u0142 pi\u00f3ro, aby opisa\u0107 to Joannie de Chantal:

W\u0142a\u015bnie sko\u0144czy\u0142em szko\u0142\u0119 katechizmu, gdzie odda\u0142em si\u0119 troch\u0119 weso\u0142o\u015bci, wy\u015bmiewaj\u0105c maski i ta\u0144ce, aby roz\u015bmieszy\u0107 publiczno\u015b\u0107; by\u0142em w dobrym humorze, a liczna publiczno\u015b\u0107 zaprosi\u0142a mnie swoimi oklaskami, abym nadal by\u0142 dzieckiem z dzie\u0107mi. M\u00f3wi\u0105 mi, \u017ce mi si\u0119 to udaje, a ja w to wierz\u0119!
<\/em>
            Lubi\u0142 opowiada\u0107 o pi\u0119knych wyrazach twarzy dzieci, czasami zadziwiaj\u0105cych swoj\u0105 g\u0142\u0119bi\u0105. W cytowanym li\u015bcie opowiedzia\u0142 baronowej odpowied\u017a, jak\u0105 w\u0142a\u015bnie otrzyma\u0142 na pytanie: Czy Jezus Chrystus jest nasz? „Nie nale\u017cy w to w\u0105tpi\u0107 w najmniejszym stopniu: Jezus Chrystus jest nasz”, odpowiedzia\u0142a mu ma\u0142a dziewczynka, kt\u00f3ra doda\u0142a: „Tak, jest bardziej m\u00f3j ni\u017c ja jestem jego i bardziej ni\u017c ja sama jestem sob\u0105”.

Franciszek Salezy i jego „ma\u0142y \u015bwiat\u201d
<\/strong>            Rodzinna, serdeczna i radosna atmosfera, kt\u00f3ra panowa\u0142a na katechezie, by\u0142a wa\u017cnym czynnikiem sukcesu, kt\u00f3remu sprzyja\u0142a naturalna harmonia istniej\u0105ca mi\u0119dzy czyst\u0105, kochaj\u0105c\u0105 dusz\u0105 Franciszka a dzie\u0107mi, kt\u00f3re nazywa\u0142 swoim „ma\u0142ym \u015bwiatem”, poniewa\u017c uda\u0142o mu si\u0119 „zdoby\u0107 ich serca”.
            Kiedy szed\u0142 ulicami, dzieci bieg\u0142y przed nim; czasami widziano go tak bardzo otoczonego przez nie, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 i\u015b\u0107 dalej. Daleki od irytacji, przytula\u0142 je, bawi\u0142 si\u0119 z nimi, pytaj\u0105c: „Czyim jeste\u015b synem? Jak masz na imi\u0119?”.
            Wed\u0142ug jego biografa, pewnego dnia mia\u0142 powiedzie\u0107, \u017ce „chcia\u0142by mie\u0107 przyjemno\u015b\u0107 ogl\u0105dania i zastanawiania si\u0119 nad tym, jak duch dziecka stopniowo otwiera si\u0119 i rozwija”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

            Franciszek Salezy, szkolony w doktrynie chrze\u015bcija\u0144skiej od dzieci\u0144stwa, w \u015brodowisku rodzinnym, nast\u0119pnie w szko\u0142ach,…<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":30038,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":6,"footnotes":""},"categories":[153],"tags":[2556,1718,2047,1736,1742,1820,1748,1970],"class_list":["post-30044","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nasi-swieci","tag-bog","tag-charyzmat-salezjanski","tag-chlopaki","tag-katecheza","tag-kosciol","tag-laska","tag-rady","tag-swieci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30044","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30044"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30044\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30038"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30044"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30044"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30044"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}