<\/p>\n\n\n\n
Po dziesi\u0119ciu latach studi\u00f3w w Pary\u017cu i trzech latach na Uniwersytecie w Padwie, Franciszek Salezy powr\u00f3ci\u0142 do Sabaudii kr\u00f3tko przed pocz\u0105tkiem wiosny 1592 roku. Zwierzy\u0142 si\u0119 swojemu kuzynowi Ludwikowi, \u017ce by\u0142 „coraz bardziej zdeterminowany, aby przyj\u0105\u0107 stan ko\u015bcielny, pomimo oporu swoich rodzic\u00f3w”. Niemniej jednak zgodzi\u0142 si\u0119 uda\u0107 do Chamb\u00e9ry, aby zapisa\u0107 si\u0119 do senatu Sabaudii.
Tak naprawd\u0119 stawk\u0105 by\u0142 ca\u0142y kierunek jego \u017cycia. Z jednej strony, autorytet ojca nakazywa\u0142 mu, jako najstarszemu synowi, rozwa\u017cy\u0107 karier\u0119 w \u015bwiecie; z drugiej strony, jego sk\u0142onno\u015bci i rosn\u0105ca \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce musi pod\u0105\u017ca\u0107 za szczeg\u00f3lnym powo\u0142aniem: „by\u0107 dla Ko\u015bcio\u0142a”. Je\u015bli prawd\u0105 jest, \u017ce „ojcowie robi\u0105 wszystko dla dobra swoich dzieci”, to prawd\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c, \u017ce pogl\u0105dy jednego i drugiego nie zawsze s\u0105 zbie\u017cne. Jego ojciec, Monsieur de Boisy, marzy\u0142 o wspania\u0142ej karierze dla Franciszka: senatora ksi\u0119stwa i (dlaczego nie?) przewodnicz\u0105cego suwerennego Senatu Sabaudii. Franciszek Salezy napisze pewnego dnia, \u017ce ojcowie „nigdy nie s\u0105 usatysfakcjonowani i nigdy nie wiedz\u0105, jak przesta\u0107 rozmawia\u0107 ze swoimi dzie\u0107mi o \u015brodkach, kt\u00f3re mog\u0105 uczyni\u0107 ich wi\u0119kszymi”.
Dla niego pos\u0142usze\u0144stwo by\u0142o fundamentalnym imperatywem, a to, co p\u00f3\u017aniej powie Filotei<\/em>, by\u0142o zasad\u0105 \u017cycia, kt\u00f3rej z pewno\u015bci\u0105 przestrzega\u0142 od dzieci\u0144stwa: „Musisz by\u0107 pokornie pos\u0142uszny swoim prze\u0142o\u017conym ko\u015bcielnym, takim jak papie\u017c i biskup, proboszcz i ich przedstawiciele; musisz by\u0107 pos\u0142uszny swoim prze\u0142o\u017conym politycznym, to znaczy twojemu ksi\u0119ciu i s\u0119dziom, kt\u00f3rych ustanowi\u0142 w twoim kraju; musisz wreszcie by\u0107 pos\u0142uszny prze\u0142o\u017conym twojego domu, to znaczy twojemu ojcu, twojej matce”. Problem wynika\u0142 z niemo\u017cno\u015bci pogodzenia r\u00f3\u017cnych pos\u0142usze\u0144stw. Mi\u0119dzy wol\u0105 ojca a w\u0142asn\u0105 (kt\u00f3r\u0105 coraz bardziej postrzega\u0142 jako Bo\u017c\u0105) sprzeciw stawa\u0142 si\u0119 nieunikniony. Prze\u015bled\u017amy etapy dojrzewania powo\u0142aniowego „s\u0142odkiego buntownika”.
Spojrzenie retrospektywne
<\/strong> Aby zrozumie\u0107 dramat prze\u017cywany przez Franciszka, konieczne jest spojrzenie w przesz\u0142o\u015b\u0107, poniewa\u017c dramat ten naznaczy\u0142 ca\u0142\u0105 jego m\u0142odo\u015b\u0107 i zosta\u0142 rozwi\u0105zany w 1593 roku. Od oko\u0142o dziesi\u0105tego roku \u017cycia Franciszek kultywowa\u0142 w sobie sw\u00f3j w\u0142asny projekt \u017cycia. \u015awiadczy o tym wi\u0119cej ni\u017c kilka wydarze\u0144, kt\u00f3rych do\u015bwiadczy\u0142 lub kt\u00f3re sprowokowa\u0142. W wieku jedenastu lat, przed wyjazdem do Pary\u017ca, poprosi\u0142 ojca o pozwolenie na przyj\u0119cie tonsury. Ceremonia ta, podczas kt\u00f3rej biskup stawia\u0142 kandydata na pierwszym etapie kariery ko\u015bcielnej, odby\u0142a si\u0119 20 wrze\u015bnia 1578 r. w Clermont-en-Genevois. Jego ojciec, kt\u00f3ry pocz\u0105tkowo by\u0142 temu przeciwny, ostatecznie uleg\u0142, poniewa\u017c uzna\u0142 to za nic wi\u0119cej ni\u017c dziecinn\u0105 zachciank\u0119. Podczas wst\u0119pnego egzaminu, zdumiony dok\u0142adno\u015bci\u0105 odpowiedzi i skromno\u015bci\u0105 kandydata, biskup rzekomo powiedzia\u0142 mu: „M\u00f3j ch\u0142opcze, rozchmurz si\u0119, b\u0119dziesz dobrym s\u0142ug\u0105 Bo\u017cym”. W momencie po\u015bwi\u0119cenia swoich blond w\u0142os\u00f3w Franciszek wyzna\u0142, \u017ce odczuwa pewien \u017cal. Jednak podj\u0119te zobowi\u0105zanie na zawsze pozostanie w jego pami\u0119ci. Pewnego dnia zwierzy\u0142 si\u0119 matce Ang\u00e9lique Arnauld: „Od dwunastego roku \u017cycia by\u0142em tak zdeterminowany, by by\u0107 w Ko\u015bciele, \u017ce nawet dla kr\u00f3lestwa nie zmieni\u0142bym mojego zamiaru”.
Kiedy jego ojciec, kt\u00f3ry nie by\u0142 niewra\u017cliwy, zdecydowa\u0142 si\u0119 wys\u0142a\u0107 go do Pary\u017ca, aby tam uko\u0144czy\u0142 studia, musia\u0142 odczuwa\u0107 sprzeczne uczucia w swojej duszy, opisane w Teotymie<\/em>: „Kiedy ojciec wysy\u0142a syna na dw\u00f3r lub na studia”, napisa\u0142, „nie p\u0142acze, witaj\u0105c go, pokazuj\u0105c, \u017ce chocia\u017c chce to zrobi\u0107 zgodnie z wy\u017csz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105, dla dobra syna, to jednak ten wyjazd powoduje niezadowolenie ni\u017cszej cz\u0119\u015bci, dla kt\u00f3rej nie chcia\u0142by go pu\u015bci\u0107”. Przypomnijmy tak\u017ce wyb\u00f3r kolegium jezuickiego w Pary\u017cu, preferowanego w stosunku do tego w Nawarze, zachowanie Franciszka podczas jego formacji, wp\u0142yw kierownictwa duchowego ojca Possevino w Padwie i wszystkie inne czynniki, kt\u00f3re mog\u0142y sprzyja\u0107 umocnieniu jego powo\u0142ania ko\u015bcielnego.
Ale przed nim sta\u0142a skalista przeszkoda: wola jego ojca, kt\u00f3rej by\u0142 winien nie tylko pokorne poddanie si\u0119, zgodnie z \u00f3wczesnym zwyczajem, ale tak\u017ce co\u015b wi\u0119cej i lepiej, poniewa\u017c „mi\u0142o\u015b\u0107 i szacunek, jakimi syn darzy ojca, sprawiaj\u0105, \u017ce decyduje si\u0119 nie tylko \u017cy\u0107 zgodnie z jego rozkazami, ale tak\u017ce zgodnie z pragnieniami i preferencjami, kt\u00f3re wyra\u017ca”. W Pary\u017cu, pod koniec swojego pobytu, by\u0142 pod wielkim wra\u017ceniem decyzji ksi\u0119cia Joyeuse, starego faworyta Henryka III, kt\u00f3ry zosta\u0142 kapucynem po \u015bmierci swojej \u017cony. Wed\u0142ug jego przyjaciela Jeana Pasqueleta, „gdyby nie ba\u0142 si\u0119 zasmuci\u0107 duszy Monsieur de Boisy, jego ojciec, b\u0119d\u0105c jego najstarszym synem, bez w\u0105tpienia zosta\u0142by kapucynem”.
Studiowa\u0142 z pos\u0142usze\u0144stwa, ale tak\u017ce po to, by sta\u0107 si\u0119 u\u017cytecznym dla bli\u017aniego. „I nadal jest prawd\u0105 – zezna\u0142 ojciec de Quoex – co mi powiedzia\u0142, gdy by\u0142 w Pary\u017cu i Padwie, \u017ce interesowa\u0142 si\u0119 nie tyle tym, co studiowa\u0142, ale raczej tym, czy pewnego dnia b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 godnie s\u0142u\u017cy\u0107 Bogu i pomaga\u0107 bli\u017aniemu poprzez studia, kt\u00f3re odbywa\u0142”. W 1620 r. zwierzy\u0142 si\u0119 Fran\u00e7ois de Ronis: „Kiedy by\u0142em w Padwie, studiowa\u0142em prawo, aby zadowoli\u0107 mojego ojca, a aby zadowoli\u0107 siebie, studiowa\u0142em teologi\u0119”. Podobnie Fran\u00e7ois Bochut o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce „kiedy zosta\u0142 wys\u0142any do Padwy, aby studiowa\u0107 prawo, aby zadowoli\u0107 swoich rodzic\u00f3w, jego sk\u0142onno\u015b\u0107 doprowadzi\u0142a go do przyj\u0119cia stanu ko\u015bcielnego” i \u017ce tam „uko\u0144czy\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 swoich studi\u00f3w teologicznych, po\u015bwi\u0119caj\u0105c im wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego czasu”. To ostatnie stwierdzenie wydaje si\u0119 wyra\u017anie przesadzone: Franciszek Salezy z pewno\u015bci\u0105 musia\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego czasu i energii na studia prawnicze, kt\u00f3re by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 jego „obowi\u0105zku pa\u0144stwowego”. Je\u015bli chodzi o jego ojca, Jean-Pierre Camus relacjonuje to znacz\u0105ce zaufanie: „Mia\u0142em – powiedzia\u0142 mi – najlepszego ojca na \u015bwiecie; ale by\u0142 dobrym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 swoich lat na dworze i na wojnie, wi\u0119c zna\u0142 maksymy lepiej ni\u017c te z teologii”.
Prawdopodobnie to ojciec Possevino sta\u0142 si\u0119 jego najlepszym wsparciem w kierowaniu jego \u017cyciem. Wed\u0142ug jego bratanka Charlesa-Auguste’a, Possevino mia\u0142 mu powiedzie\u0107: „Nie przestawaj my\u015ble\u0107 o boskich rzeczach i studiowa\u0107 teologii”, dodaj\u0105c delikatnie: „Uwierz mi, tw\u00f3j duch nie nadaje si\u0119 do pracy na forum, a twoje oczy nie s\u0105 stworzone do znoszenia jego py\u0142u; droga stulecia jest zbyt \u015bliska, istnieje niebezpiecze\u0144stwo zgubienia si\u0119. Czy\u017c nie ma wi\u0119kszej chwa\u0142y w g\u0142oszeniu s\u0142owa naszego dobrego Pana tysi\u0105com istot ludzkich, z katedr ko\u015bcio\u0142\u00f3w, ni\u017c w rozgrzewaniu r\u0105k poprzez bicie pi\u0119\u015bciami w \u0142awy prokurator\u00f3w w celu rozstrzygania spor\u00f3w”? Niew\u0105tpliwie jego poci\u0105g do tego idea\u0142u pozwoli\u0142 mu oprze\u0107 si\u0119 pewnym manewrom i niesmacznym farsom niekt\u00f3rych towarzyszy, kt\u00f3rzy z pewno\u015bci\u0105 nie byli wzorami cnoty.
Bardzo trudne rozeznanie i wyb\u00f3r
<\/strong> W drodze powrotnej z Padwy Franciszek Salezy zabra\u0142 ze sob\u0105 list od swojego starego profesora Panciroli zaadresowany do jego ojca, radz\u0105cy mu wys\u0142a\u0107 syna do Senatu. Monsieur de Boisy nie chcia\u0142 niczego wi\u0119cej i w tym celu przygotowa\u0142 bogat\u0105 bibliotek\u0119 prawa dla Franciszka, zapewni\u0142 mu ziemi\u0119 i tytu\u0142 oraz wyznaczy\u0142 go na pana w Villaroget. Na koniec poprosi\u0142 go o spotkanie z Fran\u00e7oise Suchet, dorastaj\u0105c\u0105 czternastolatk\u0105, „jedynaczk\u0105 i bardzo pi\u0119kn\u0105”, jak zauwa\u017cy\u0142 Charles-Auguste, aby dokona\u0107 „wst\u0119pnych ustale\u0144 ma\u0142\u017ce\u0144skich”. Fran\u00e7oise mia\u0142a dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat, w \u00f3wczesnej mentalno\u015bci by\u0142a pe\u0142noletnia i nadawa\u0142a si\u0119 do ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Jego wyb\u00f3r zosta\u0142 dokonany dawno temu, ale nie chcia\u0142 tworzy\u0107 \u017cadnych roz\u0142am\u00f3w, wol\u0105c przygotowa\u0107 ojca na sprzyjaj\u0105cy moment.
Kilkakrotnie spotka\u0142 si\u0119 z m\u0142od\u0105 dam\u0105, kt\u00f3rej jednak da\u0142 jasno do zrozumienia, \u017ce ma inne zamiary. „Aby zadowoli\u0107 ojca”, o\u015bwiadczy\u0142 Fran\u00e7ois Favre podczas procesu beatyfikacyjnego, „odwiedzi\u0142 m\u0142od\u0105 dam\u0119, kt\u00f3rej cnoty podziwia\u0142”, ale „nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 przekonany do zaakceptowania takiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, pomimo wszystkich wysi\u0142k\u00f3w ojca w tym zakresie”. Franciszek wyjawi\u0142 r\u00f3wnie\u017c Am\u00e9 Bouvardowi, swojemu powiernikowi: „W pos\u0142usze\u0144stwie mojemu ojcu widzia\u0142em m\u0142od\u0105 dam\u0119, do kt\u00f3rej z ca\u0142ego serca mnie przeznaczy\u0142, podziwia\u0142em jej cnot\u0119”, dodaj\u0105c bez ogr\u00f3dek i z przekonaniem: „Uwierz mi, m\u00f3wi\u0119 ci prawd\u0119: moim jedynym pragnieniem zawsze by\u0142o podj\u0119cie \u017cycia ko\u015bcielnego”. Claude de Blonay twierdzi\u0142, \u017ce s\u0142ysza\u0142 z ust samego Franciszka, \u017ce „odm\u00f3wi\u0142 tak pi\u0119knego przymierza, nie z pogardy dla ma\u0142\u017ce\u0144stwa, kt\u00f3re bardzo szanowa\u0142 jako sakrament, ale raczej z pewnej \u017carliwo\u015bci, intymnej i duchowej, kt\u00f3ra sk\u0142ania\u0142a go do ca\u0142kowitego oddania si\u0119 na s\u0142u\u017cb\u0119 Ko\u015bcio\u0142owi i bycia ca\u0142ym Bogiem, z niepodzielnym sercem”.
W mi\u0119dzyczasie, 24 listopada 1592 r., podczas sesji, na kt\u00f3rej da\u0142 godny pochwa\u0142y dow\u00f3d swoich umiej\u0119tno\u015bci, zosta\u0142 przyj\u0119ty jako prawnik w Chamb\u00e9ry Bar. Po powrocie z Chamb\u00e9ry zobaczy\u0142 niebia\u0144ski znak w incydencie opisanym przez Michela Favre’a: „Ko\u0144 upad\u0142 pod nim, a miecz z pochwy spocz\u0105\u0142 na ziemi z czubkiem skierowanym na niego, [wi\u0119c] z tego wyci\u0105gn\u0105\u0142 kolejny przekonuj\u0105cy dow\u00f3d, \u017ce B\u00f3g chcia\u0142 go w swojej s\u0142u\u017cbie, wraz z nadziej\u0105, \u017ce zapewni mu \u015brodki”. Wed\u0142ug Charlesa-Auguste’a miecz „z pochwy wyrysowa\u0142 co\u015b w rodzaju krzy\u017ca”. To, co wydaje si\u0119 pewne, to fakt, \u017ce perspektywa zawodu prawnika nie powinna go ekscytowa\u0107, je\u015bli wierzy\u0107 temu, co napisze p\u00f3\u017aniej:
[Wed\u0142ug niekt\u00f3rych] gdy kameleon puchnie, zmienia kolor; dzieje si\u0119 tak ze strachu i obawy, m\u00f3wi\u0105 inni. Demokryt twierdzi, \u017ce wyrwany j\u0119zyk, kt\u00f3ry \u017cy\u0142, sprawia\u0142, \u017ce ci, kt\u00f3rzy mieli go w ustach, wygrywali procesy; odnosi si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c do j\u0119zyk\u00f3w prawnik\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 prawdziwymi kameleonami.
Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej otrzyma\u0142 licencj\u0119 senatora z Turynu. By\u0142 to niezwyk\u0142y zaszczyt dla jego epoki, poniewa\u017c je\u015bli „prawnicy spieraj\u0105 si\u0119 w s\u0105dzie, u\u017cywaj\u0105c wielu s\u0142\u00f3w na temat fakt\u00f3w i praw stron”, „parlament lub senat rozwi\u0105zuje wszystkie trudno\u015bci dekretem z g\u00f3ry”. Franciszek nie chcia\u0142 przyj\u0105\u0107 tak wysokiego urz\u0119du, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by ponownie zak\u0142\u00f3ci\u0107 wszystkie fakty w tej sprawie. Pomimo zdumienia ojca i nacisk\u00f3w ze strony najlepszych przyjaci\u00f3\u0142, stanowczo podtrzyma\u0142 swoj\u0105 odmow\u0119. I nawet kiedy pokazano mu, \u017ce kumulacja urz\u0119d\u00f3w cywilnych i ko\u015bcielnych jest dozwolona, odpowiedzia\u0142, \u017ce „nie nale\u017cy miesza\u0107 rzeczy \u015bwi\u0119tych i \u015bwieckich”.
W ko\u0144cu nadszed\u0142 dzie\u0144, w kt\u00f3rym dzi\u0119ki szcz\u0119\u015bliwemu splotowi okoliczno\u015bci uda\u0142o mu si\u0119 rozwik\u0142a\u0107 skomplikowan\u0105 sytuacj\u0119, kt\u00f3ra mog\u0142a przerodzi\u0107 si\u0119 w bolesne zerwanie z rodzin\u0105. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, a dok\u0142adnie po \u015bmierci proboszcza katedry w pa\u017adzierniku 1592 r., niekt\u00f3rzy powiernicy bez jego wiedzy z\u0142o\u017cyli wniosek do Rzymu o to stanowisko, co uczyni\u0142o go pierwsz\u0105 osob\u0105 w diecezji po biskupie. W dniu 7 maja 1593 r. nadesz\u0142a rzymska nominacja. Dwa dni p\u00f3\u017aniej dosz\u0142o do spotkania, kt\u00f3re mia\u0142o stanowi\u0107 punkt zwrotny w jego \u017cyciu. Przy wsparciu matki Franciszek zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do swojego starego ojca z pro\u015bb\u0105, kt\u00f3rej nigdy nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 wypowiedzie\u0107: „Miej uprzejmo\u015b\u0107, m\u00f3j ojcze, […] pozwoli\u0107 mi by\u0107 dla Ko\u015bcio\u0142a”.
To by\u0142 straszny cios dla Monsieur de Boisy, kt\u00f3ry nagle zobaczy\u0142, jak jego plany si\u0119 rozpadaj\u0105. By\u0142 „zszokowany”, poniewa\u017c nie spodziewa\u0142 si\u0119 takiej pro\u015bby. Charles-Auguste dodaje, \u017ce „jego dama by\u0142a nie mniej zszokowana”, poniewa\u017c by\u0142a obecna przy tym wydarzeniu. Dla ojca pragnienie jego syna, by zosta\u0107 ksi\u0119dzem, by\u0142o „nastrojem”, kt\u00f3ry kto\u015b w\u0142o\u017cy\u0142 mu do g\u0142owy lub „doradzi\u0142” mu.
Mia\u0142em nadziej\u0119 – powiedzia\u0142 mu – \u017ce b\u0119dziesz podpor\u0105 dla mojej staro\u015bci, a zamiast tego odwr\u00f3ci\u0142e\u015b si\u0119 ode mnie przed swoim czasem. Uwa\u017caj na to, co robisz. By\u0107 mo\u017ce musisz jeszcze dojrze\u0107 do swojej decyzji. Twoja g\u0142owa jest stworzona do bardziej majestatycznego beretu. Po\u015bwi\u0119ci\u0142e\u015b tyle lat na studiowanie prawa: prawo nie przyda ci si\u0119 pod sutann\u0105 kap\u0142ana. Masz braci, dla kt\u00f3rych musisz by\u0107 ojcem, gdy ich zabraknie.
Dla Franciszka by\u0142a to wewn\u0119trzna potrzeba, „powo\u0142anie”, kt\u00f3re anga\u017cowa\u0142o ca\u0142\u0105 jego osob\u0119 i ca\u0142e jego \u017cycie. Jego ojciec szanowa\u0142 kap\u0142a\u0144stwo, ale nadal uwa\u017ca\u0142 je za prost\u0105 funkcj\u0119, zaw\u00f3d. Teraz reforma katolicka mia\u0142a na celu nadanie kap\u0142a\u0144stwu odnowionej, wy\u017cszej i bardziej wymagaj\u0105cej konfiguracji, to znaczy uznanie go za wezwanie od Boga usankcjonowane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. Obowi\u0105zek odpowiedzi na to Bo\u017ce wezwanie by\u0107 mo\u017ce odpowiada\u0142 r\u00f3wnie\u017c nowemu prawu osoby ludzkiej, kt\u00f3rego Franciszek broni\u0142 w obliczu „jednostronnej” decyzji swojego ojca. Ten ostatni, po przedstawieniu wszystkich swoich dobrych powod\u00f3w przeciwko takiemu projektowi, wiedz\u0105c, \u017ce jego syn zajmie bardzo zaszczytne stanowisko, ostatecznie ust\u0105pi\u0142: „Na mi\u0142o\u015b\u0107 bosk\u0105, r\u00f3b to, w co wierzysz”.
W dziele, kt\u00f3re ukaza\u0142o si\u0119 w 1669 roku, Nicolas de Hauteville skomentowa\u0142 ten epizod, por\u00f3wnuj\u0105c dramat Monsieur de Boisy do dramatu Abrahama, kt\u00f3remu B\u00f3g nakaza\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 syna. Ale z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce to Franciszek narzuci\u0142 ofiar\u0119 swojemu ojcu. W rzeczywisto\u015bci, pisa\u0142 staro\u017cytny kronikarz, „ca\u0142y okres dorastania i m\u0142odo\u015bci [Franciszka] by\u0142 czasem rado\u015bci, nadziei i pociechy, co by\u0142o bardzo satysfakcjonuj\u0105ce dla jego dobrego ojca, ale w ko\u0144cu trzeba przyzna\u0107, \u017ce ten [nowy] Izaak by\u0142 dla niego ch\u0142opcem powoduj\u0105cym zmartwienia, gorycz i b\u00f3l”. I doda\u0142, \u017ce „walka, kt\u00f3ra si\u0119 w nim rozp\u0119ta\u0142a, sprawi\u0142a, \u017ce powa\u017cnie zachorowa\u0142, z trudem pozwalaj\u0105c temu ukochanemu synowi po\u015blubi\u0107 brewiarz zamiast przystojnej i bogatej m\u0142odej damy, dziedziczki bardzo szlachetnego i staro\u017cytnego domu Sabaudii”.<\/p>\n\n\n\n