{"id":28638,"date":"2024-06-10T14:49:47","date_gmt":"2024-06-10T14:49:47","guid":{"rendered":"https:\/\/exciting-knuth.178-32-140-152.plesk.page\/?p=28638"},"modified":"2024-06-10T14:50:57","modified_gmt":"2024-06-10T14:50:57","slug":"ksiadz-bosko-i-jezyk-wloski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/ksiadz-bosco\/ksiadz-bosko-i-jezyk-wloski\/","title":{"rendered":"Ksi\u0105dz Bosko i j\u0119zyk w\u0142oski"},"content":{"rendered":"\n

            Piemont na pocz\u0105tku XIX wieku by\u0142 nadal obszarem peryferyjnym w por\u00f3wnaniu z reszt\u0105 W\u0142och. M\u00f3wiono tam j\u0119zykiem piemonckim. W\u0142oski by\u0142 u\u017cywany tylko w szczeg\u00f3lnych przypadkach, takich jak noszenie garnituru na specjalne okazje. Wy\u017csze klasy u\u017cywa\u0142y raczej francuskiego w pi\u015bmie i ucieka\u0142y si\u0119 do dialektu w rozmowach.
            W 1822 r. kr\u00f3l Karol Feliks zatwierdzi\u0142 rozporz\u0105dzenie dotycz\u0105ce szk\u00f3\u0142 ze specjalnymi przepisami dotycz\u0105cymi nauczania j\u0119zyka w\u0142oskiego. Przepisy te nie by\u0142y jednak zbyt skuteczne, zw\u0142aszcza bior\u0105c pod uwag\u0119 metod\u0119, za pomoc\u0105 kt\u00f3rej zosta\u0142y zastosowane.
            Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce poprawne pos\u0142ugiwanie si\u0119 j\u0119zykiem w\u0142oskim r\u00f3wnie\u017c kosztowa\u0142o ksi\u0119dza Bosko niema\u0142o wysi\u0142ku. Nie bez powodu w r\u0119kopisie jego Wspomnie\u0144<\/em> \u0142atwo jest znale\u017a\u0107 w\u0142oskie s\u0142owa piemonckie lub w\u0142oskie s\u0142owa u\u017cywane w znaczeniu dialektalnym, jak w nast\u0119puj\u0105cych przypadkach:
            „Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce […] pojawia\u0142 si\u0119 sfrosadore<\/em>” (ASC 132 \/ 58A7), gdzie sfrosadore<\/em> (po piemoncku: sfrosador<\/em>) oznacza oszusta, i podobnie: „Ksi\u0105dz Bosko ze swoimi synami<\/em> m\u00f3g\u0142 w ka\u017cdej chwili wznieci\u0107 rewolucj\u0119” (ASC 132 \/ 58E4), gdzie synowie<\/em> (po piemoncku: fieuj<\/em>) oznacza m\u0142odzie\u0144c\u00f3w. I tak dalej.
            Je\u015bli ksi\u0105dz Bosko by\u0142 p\u00f3\u017aniej w stanie pisa\u0107 poprawn\u0105 w\u0142oszczyn\u0105, w po\u0142\u0105czeniu z prostot\u0105 i jasno\u015bci\u0105, wynika to mi\u0119dzy innymi z cierpliwego u\u017cywania s\u0142ownictwa doradzanego mu przez Silvio Pellico (MB III, 314-315).

Korekta
<\/strong>            Znacz\u0105cy przyk\u0142ad mo\u017cna znale\u017a\u0107 w korekcie zdania w pierwszym \u015bnie, kt\u00f3ry opisa\u0142 w swoich Wspomnieniach<\/em>: „Sta\u0144 si\u0119 zdrowym, silnym i krzepkim”.
            Ksi\u0105dz Bosko, poprawiaj\u0105c r\u0119kopis, przeci\u0105gn\u0105\u0142 lini\u0119 nad s\u0142owem „zdrowy” i napisa\u0142 w jego miejsce: „pokorny” (ASC 132 \/ 57A7).
            Co ksi\u0105dz Bosko naprawd\u0119 us\u0142ysza\u0142 we \u015bnie i dlaczego zmieni\u0142 to s\u0142owo? M\u00f3wi si\u0119 o zmianie znaczenia dokonanej w celach dydaktycznych, co wydaje si\u0119 by\u0107 zwyczajem ksi\u0119dza Bosko w opowiadaniu i zapisywaniu swoich sn\u00f3w. Ale czy nie mog\u0142o to by\u0107 proste wyja\u015bnienie pierwotnego znaczenia tego s\u0142owa?
            W wieku 9 lat Janek Bosko m\u00f3wi\u0142 i s\u0142ysza\u0142 tylko w j\u0119zyku piemonckim. W\u0142a\u015bnie rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 „Element\u00f3w czytania i pisania” w szkole ks. Lacqua w Capriglio. W domu i w wiosce u\u017cywano tylko dialektu. W ko\u015bciele Janek s\u0142ysza\u0142, jak proboszcz lub kapelan czyta\u0142 Ewangeli\u0119 po \u0142acinie i wyja\u015bnia\u0142 j\u0105 w j\u0119zyku piemonckim.
            Jest zatem wi\u0119cej ni\u017c rozs\u0105dne, aby za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce we \u015bnie Janek s\u0142ysza\u0142 zar\u00f3wno „Czcigodnego M\u0119\u017cczyzn\u0119”, jak i „Kobiet\u0119 o majestatycznym wygl\u0105dzie” wyra\u017caj\u0105cych si\u0119 w dialekcie. S\u0142owa, kt\u00f3re us\u0142ysza\u0142 we \u015bnie, musz\u0105 by\u0107 nast\u0119pnie przywo\u0142ane w dialekcie. Nie: „skromny, silny, krzepki”, ale raczej: „san, f\u00f2rt e robust<\/em>” w charakterystycznym lokalnym akcencie.
            W takich okoliczno\u015bciach przymiotniki te nie mog\u0142y mie\u0107 znaczenia czysto dos\u0142ownego, ale przeno\u015bnego. Teraz „san<\/em>„, w sensie przeno\u015bnym, oznacza: bez niegodziwo\u015bci, uczciwy w moralnym post\u0119powaniu, tj. dobry (C. ZALLI, Dizionario Piemontese-Italiano<\/em>, Carmagnola, Tip. di P. Barbi\u00e9, 2 a ed, 1830, vol. II, s. 330, s\u0142ownik u\u017cywany przez ksi\u0119dza Bosko); „f\u00f2rt e robust<\/em>” oznacza gibki i obdarzony wytrzyma\u0142o\u015bci\u0105 w sensie fizycznym i moralnym (C. ZALLI, o. c., t. I, 360; t. II, 309).
            Ksi\u0105dz Bosko nigdy ju\u017c nie zapomni tych trzech przymiotnik\u00f3w „san, f\u00f2rt e robust” i kiedy pisa\u0142 swoje Wspomnienia<\/em>, podczas gdy na pierwszy rzut oka przet\u0142umaczy\u0142 je dos\u0142ownie, my\u015bl\u0105c o tym p\u00f3\u017aniej, uzna\u0142 za bardziej odpowiednie, aby lepiej okre\u015bli\u0107 znaczenie pierwszego s\u0142owa. \u017be san<\/em> (= dobry) dla 9-letniego ch\u0142opca oznacza\u0142 pos\u0142uszny, potulny, nie kapry\u015bny, nie wynios\u0142y, jednym s\u0142owem: „pokorny”!
            By\u0142oby to zatem wyja\u015bnienie, a nie zmiana znaczenia.

Potwierdzenie tej interpretacji
<\/strong>            Ksi\u0105dz Bosko, pisz\u0105c swoje Wspomnienia<\/em>, szczerze podkre\u015bli\u0142 wady swojego wieku dzieci\u0119cego. Potwierdzaj\u0105 to dwa fragmenty zaczerpni\u0119te z tych samych Wspomnie\u0144<\/em>.
            Pierwszy dotyczy roku jego pierwszej spowiedzi i Komunii, do kt\u00f3rych mama Ma\u0142gorzata przygotowa\u0142a swojego Janka. Ksi\u0105dz Bosko napisa\u0142: Rozwa\u017ca\u0142em i stara\u0142em si\u0119 praktykowa\u0107 rady mojej pobo\u017cnej matki; i wydaje mi si\u0119, \u017ce od tego dnia nast\u0105pi\u0142a pewna poprawa w moim \u017cyciu, zw\u0142aszcza w pos\u0142usze\u0144stwie i uleg\u0142o\u015bci wobec innych, do kt\u00f3rych wcze\u015bniej czu\u0142em wielk\u0105 odraz\u0119, zawsze chc\u0105c wykonywa\u0107 moje dziecinne odruchy wobec tych, kt\u00f3rzy mi rozkazywali lub dawali mi dobre rady<\/em> (ASC 132 \/ 60B5).
            Drugi mo\u017cna znale\u017a\u0107 nieco dalej, gdzie ksi\u0105dz Bosko m\u00f3wi o trudno\u015bciach, jakie napotka\u0142 w stosunku do swojego przyrodniego brata Antoniego, oddaj\u0105c si\u0119 nauce. Jest to dla nas zabawny szczeg\u00f3\u0142, ale taki, kt\u00f3ry zdradza temperament Antoniego i Janka. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce Antonio powiedzia\u0142 do niego pewnego dnia, widz\u0105c go w kuchni, siedz\u0105cego przy stole, ca\u0142ego skupionego na swoich ksi\u0105\u017ckach: Czas sko\u0144czy\u0107 z t\u0105 gramatyk\u0105. Sta\u0142em si\u0119 pe\u0142noletni i nigdy nie widzia\u0142em tych ksi\u0105\u017cek<\/em>. Ksi\u0105dz Bosko dodaje: Zdominowany w tym momencie przez strapienie i gniew, odpowiedzia\u0142em to, czego nie powinienem. „M\u00f3wisz \u017ale”, powiedzia\u0142em mu. \u201eCzy nie wiesz, \u017ce nasz osio\u0142 jest wi\u0119kszy od ciebie i nigdy nie chodzi\u0142 do szko\u0142y? Czy chcesz sta\u0107 si\u0119 taki jak on?” Na te s\u0142owa wpad\u0142 w furi\u0119 i tylko dzi\u0119ki moim nogom, kt\u00f3re bardzo dobrze mi s\u0142u\u017cy\u0142y, uda\u0142o mi si\u0119 uciec i unikn\u0105\u0107 deszczu cios\u00f3w i policzk\u00f3w<\/em> (ASC 132 \/ 57B5).
            Te szczeg\u00f3\u0142y pozwalaj\u0105 lepiej zrozumie\u0107 ostrze\u017cenie ze snu, a jednocze\u015bnie mog\u0105 zrozumie\u0107 przyczyn\u0119 wspomnianego powy\u017cej „wyja\u015bnienia” j\u0119zykowego.
            W interpretacji r\u0119kopis\u00f3w ksi\u0119dza Bosko nie nale\u017cy zapomina\u0107 o problemie j\u0119zykowym, poniewa\u017c ksi\u0105dz Bosko m\u00f3wi\u0142 i pisa\u0142 poprawnie po w\u0142osku, ale jego j\u0119zykiem ojczystym by\u0142 ten, w kt\u00f3rym my\u015bla\u0142.
            W Rzymie 8 maja 1887 r., na przyj\u0119ciu wydanym na jego cze\u015b\u0107, zapytany, kt\u00f3ry j\u0119zyk lubi najbardziej, odpowiedzia\u0142: Najbardziej lubi\u0119 j\u0119zyk, kt\u00f3rego nauczy\u0142a mnie moja matka, poniewa\u017c nauczenie si\u0119 go kosztowa\u0142o mnie niewiele wysi\u0142ku i \u0142atwiej mi w nim wyra\u017ca\u0107 moje my\u015bli, a potem nie zapominam go tak \u0142atwo jak inne j\u0119zyki! <\/em>(<\/em>MB XVIII, 325).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

            Piemont na pocz\u0105tku XIX wieku by\u0142 nadal obszarem peryferyjnym w por\u00f3wnaniu z reszt\u0105 W\u0142och….<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":28631,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":14,"footnotes":""},"categories":[159],"tags":[1718,2576,1982,1970],"class_list":["post-28638","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ksiadz-bosco","tag-charyzmat-salezjanski","tag-ksiadz-bosko","tag-marzenia","tag-swieci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28638","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28638"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28638\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28631"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28638"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28638"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28638"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}