{"id":19814,"date":"2023-11-10T16:57:48","date_gmt":"2023-11-10T16:57:48","guid":{"rendered":"https:\/\/exciting-knuth.178-32-140-152.plesk.page\/?p=19814"},"modified":"2024-05-02T12:46:42","modified_gmt":"2024-05-02T12:46:42","slug":"cwiczenie-dobrej-smierci-w-doswiadczeniu-wychowawczym-ksiedza-bosko-2-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/ksiadz-bosco\/cwiczenie-dobrej-smierci-w-doswiadczeniu-wychowawczym-ksiedza-bosko-2-5\/","title":{"rendered":"\u0106wiczenie \u201cdobrej \u015bmierci\u201d w do\u015bwiadczeniu wychowawczym ksi\u0119dza Bosko (2\/5)"},"content":{"rendered":"\n

(ci\u0105g dalszy z poprzedniego artyku\u0142u)<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

1. \u0106wiczenie Dobrej \u015amierci w dzie\u0142ach salezja\u0144skich i wielowiekowa tradycja Praeparationes ad mortem<\/em>
<\/strong><\/strong>
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Od samego pocz\u0105tku Oratorium za\u0142o\u017conego na Valdocco (1846-47), ksi\u0105dz Bosko proponowa\u0142 m\u0142odym comiesi\u0119czne \u0106wiczenie Dobrej \u015amierci jako \u015brodek ascetyczny maj\u0105cy na celu stymulowanie – poprzez chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 wizj\u0119 \u015bmierci – sta\u0142ej postawy nawr\u00f3cenia i przezwyci\u0119\u017cania osobistych ogranicze\u0144 oraz zapewnienie, poprzez dobrze odprawion\u0105 spowied\u017a i przyj\u0119cie Komunii, korzystnych warunk\u00f3w duchowych i psychologicznych dla owocnej drogi \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego i budowania cn\u00f3t, w uleg\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z dzia\u0142aniem \u0142aski Bo\u017cej. Praktyka ta mia\u0142a miejsce w wi\u0119kszo\u015bci parafii, instytucji religijnych i wychowawczych. Dla ludzi by\u0142 to odpowiednik miesi\u0119cznego dnia skupienia. W oratoriach salezja\u0144skich odbywa\u0142y si\u0119 one w ostatni\u0105 niedziel\u0119 ka\u017cdego miesi\u0105ca i polega\u0142y, jak czytamy w Regulaminach<\/em>, „polega na solidnym przygotowaniu dobrej spowiedzi i Komunii \u015bw., na uporz\u0105dkowaniu spraw duchowych i doczesnych, jakby\u015bmy znajdowali si\u0119 u kresu \u017cycia”[1]<\/sup><\/a>.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0106wiczenie sta\u0142o si\u0119 powszechn\u0105 praktyk\u0105 we wszystkich salezja\u0144skich instytucjach edukacyjnych. W kolegiach i internatach odbywa\u0142o si\u0119 ostatniego dnia miesi\u0105ca, wsp\u00f3lnie dla wychowawc\u00f3w i ch\u0142opc\u00f3w[2]<\/sup><\/a>. Konstytucje Salezja\u0144skie, ju\u017c od pierwszego projektu, ustanowi\u0142y jego normatywno\u015b\u0107: „W ostatni dzie\u0144 miesi\u0105ca, pozostawiwszy o ile to b\u0119dzie mo\u017cliwe wszystkie sprawy doczesne, ka\u017cdy wsp\u00f3\u0142brat skupi si\u0119 i odprawi \u0107wiczenie dobrej \u015bmierci, tak ustawiaj\u0105c sprawy duchowe i doczesne, jakby musia\u0142 opu\u015bci\u0107 \u015bwiat i przenie\u015b\u0107 si\u0119 do wieczno\u015bci”[3]<\/sup><\/a>.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Przebieg by\u0142 prosty. Zgromadzeni w kaplicy ch\u0142opcy wsp\u00f3lnie wypowiadali formu\u0142y zaproponowane w M\u0142odzie\u0144cu zaopatrzonym, <\/em>kt\u00f3re nadawa\u0142y tej praktyce zasadnicze znaczenie duchowe i teologiczne. Przede wszystkim odmawiano modlitw\u0119 papie\u017ca Benedykta XIII ” dla uproszenia u Boga \u0142aski, by nie umrze\u0107 niespodziewan\u0105 \u015bmierci\u0105” i uzyska\u0107, dzi\u0119ki zas\u0142ugom m\u0119ki Chrystusa, aby nie by\u0107 „tak szybko zabranym z tego \u015bwiata”, aby nadal mie\u0107 „czasu do pokuty” i przygotowa\u0107 si\u0119 by \u201eszcz\u0119\u015bliwie zasn\u0105\u0142 w \u0142asce Twojej i ca\u0142ym sercem Ci\u0119 kocha\u0142, chwali\u0142 i b\u0142ogos\u0142awi\u0142 na wieki”. Nast\u0119pnie odczytywano modlitw\u0119 do \u015bw. J\u00f3zefa, aby b\u0142aga\u0107 o „pe\u0142ne przebaczenie” swoich grzech\u00f3w, \u0142ask\u0119 na\u015bladowania jego cn\u00f3t, chodzenia „zawsze drog\u0105, kt\u00f3ra prowadzi do nieba” i obrony przed nieprzyjaci\u00f3\u0142mi ” duszy mojej w ostatniej chwili mego \u017cycia, abym pocieszony nadziej\u0105 za\u017cywania chwa\u0142y niebieskiej, odda\u0142 ducha, wymawiaj\u0105c \u015bwi\u0119te imiona: Jezus, Maryja, J\u00f3zef”. Na koniec lektor odmawia\u0142 litani\u0119 o dobr\u0105 \u015bmier\u0107, na kt\u00f3r\u0105 ka\u017cdy odpowiada\u0142 wezwaniem „Jezu Mi\u0142osierny, zmi\u0142uj si\u0119 nade mn\u0105”[4]<\/sup><\/a>. Po nabo\u017ce\u0144stwie nast\u0119powa\u0142a osobista spowied\u017a i Komunia \u015bwi\u0119ta. „Nadzwyczajni” spowiednicy byli zapraszani na t\u0119 okazj\u0119, aby wszyscy mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 i pe\u0142n\u0105 swobod\u0119 rozstrzygania spraw sumienia.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Salezjanie, opr\u00f3cz modlitw odmawianych wsp\u00f3lnie z uczniami, dokonali bardziej szczeg\u00f3\u0142owego rachunku sumienia. 18 wrze\u015bnia 1876 r. ksi\u0105dz Bosko wyja\u015bnia\u0142, jak uczyni\u0107 go owocnym:

Wiele mo\u017ce uczyni\u0107 jedno por\u00f3wnanie pomi\u0119dzy kolejnymi miesi\u0105cami: czy co\u015b osi\u0105gn\u0105\u0142em w tym miesi\u0105cu? Czy te\u017c by\u0142o we mnie cofni\u0119cie? Potem przej\u015bcie do szczeg\u00f3\u0142\u00f3w: w jednej czy drugiej cnocie, jak post\u0119powa\u0142em? W szczeg\u00f3lno\u015bci zrobi\u0107 nale\u017cy przegl\u0105d tego, co jest przedmiotem \u015blub\u00f3w i praktyk pobo\u017cno\u015bci: w odniesieniu do pos\u0142usze\u0144stwa, jak ja post\u0119powa\u0142em? Czy zrobi\u0142em post\u0119p? \u2013 Czy uczyni\u0142em w\u0142a\u015bciwie, na przyk\u0142ad \u2013 asystencj\u0119, kt\u00f3r\u0105 mi zlecono do wykonywania? Jak to uczyni\u0142em? Jak si\u0119 anga\u017cowa\u0142em w tej szkole? Odno\u015bnie do ub\u00f3stwa, zar\u00f3wno w strojach, w pokarmach, w celach (klasztornych) \u2013 czy nie mam nic, co mog\u0119 da\u0107 biednemu? Czy nie pragn\u0105\u0142em smako\u0142yk\u00f3w? Czy nie skar\u017cy\u0142em si\u0119, kiedy mi brakowa\u0142o jakiej\u015b rzeczy? \u2013 Potem przej\u015bcie do czysto\u015bci: czy nie mia\u0142em w sobie z\u0142ych my\u015bli? Czy oddala\u0142em si\u0119 coraz bardziej od mi\u0142o\u015bci rodzic\u00f3w? Czy umartwia\u0142em si\u0119 w jedzeniu, w spojrzeniach itd.? \u2013 I tak zrobi\u0107 przej\u015bcie przez praktyki pobo\u017cno\u015bci i uwa\u017ca\u0107 szczeg\u00f3lnie na zwyk\u0142\u0105 letnio\u015b\u0107 czy praktyki nie by\u0142y pe\u0142nione bez zapa\u0142u. Ten egzamin, d\u0142u\u017cszy czy kr\u00f3tszy, trzeba by dokonywa\u0107 zawsze. Poniewa\u017c s\u0105 tacy, kt\u00f3rzy maj\u0105 zaj\u0119cia, od kt\u00f3rych nie mog\u0105 by\u0107 zwolnieni w \u017cadnym dniu miesi\u0105ca, to zaj\u0119cie mo\u017cna zrobi\u0107, ale ka\u017cdy w tym dniu niech si\u0119 postara w\u0142asnym [sposobem] wykona\u0107 te rozwa\u017cania i uczyni\u0107 dobre szczeg\u00f3\u0142owe postanowienia[5]<\/sup><\/a>.

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Celem by\u0142o zatem stymulowanie regularnego monitorowania w\u0142asnego \u017cycia na drodze ku doskona\u0142o\u015bci. Ta pierwszorz\u0119dna rola stymulowania i wspierania wzrostu cn\u00f3t wyja\u015bnia, dlaczego ksi\u0105dz Bosko, we wst\u0119pie do Konstytucji, potwierdzi\u0142, \u017ce comiesi\u0119czna praktyka dobrej \u015bmierci, wraz z corocznymi \u0107wiczeniami duchownymi, stanowi „fundamentaln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 praktyk pobo\u017cno\u015bci, t\u0119, kt\u00f3ra w pewien spos\u00f3b obejmuje je wszystkie” i zako\u0144czy\u0142 stwierdzeniem: \u201eUwa\u017cam, \u017ce mo\u017cna by\u0107 spokojnym o zbawienie zakonnika, kt\u00f3ry ka\u017cdego miesi\u0105ca przyst\u0119puje do sakrament\u00f3w \u015bwi\u0119tych i tak porz\u0105dkuje sprawy swojego sumienia, jak gdyby mia\u0142 rzeczywi\u015bcie przej\u015b\u0107 z tego \u015bwiata do wieczno\u015bci”[6]<\/sup><\/a>.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Z biegiem czasu miesi\u0119czne \u0107wiczenia zosta\u0142y udoskonalone, jak czytamy w nocie umieszczonej w Konstytucjach<\/em> promulgowanych przez ks. Micha\u0142a Rua po X Kapitule Generalnej:

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 a. \u0106wiczenie si\u0119 w dobrej \u015bmierci ma by\u0107 wsp\u00f3lne, a opr\u00f3cz tego, co nakazuj\u0105 nasze Konstytucje, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o nast\u0119puj\u0105cych zasadach: I) Opr\u00f3cz zwyk\u0142ej medytacji porannej, nale\u017cy jeszcze raz odprawi\u0107 p\u00f3\u0142godzinn\u0105 medytacj\u0119 wieczorem, a medytacja ta ma by\u0107 po\u015bwi\u0119cona jakiemu\u015b novissimo<\/em>; II) Ma by\u0107 odprawiony comiesi\u0119czny rachunek sumienia, a spowied\u017a tego dnia ma by\u0107 dok\u0142adniejsza ni\u017c zwykle, jakby w rzeczywisto\u015bci by\u0142a ostatni\u0105 w \u017cyciu, i ma by\u0107 przyj\u0119ta Komunia \u015bw. III) Po Mszy \u015bw. i zwyk\u0142ych modlitwach nale\u017cy odm\u00f3wi\u0107 modlitwy wskazane w podr\u0119czniku pobo\u017cno\u015bci; IV) Przynajmniej przez p\u00f3\u0142 godziny nale\u017cy zastanowi\u0107 si\u0119 nad post\u0119pem lub regresem, jaki dokona\u0142 si\u0119 w cnocie w ci\u0105gu ostatniego miesi\u0105ca, zw\u0142aszcza w odniesieniu do intencji podj\u0119tych w \u0107wiczeniach duchowych, przestrzegania Regu\u0142 i podj\u0105\u0107 mocne postanowienia dotycz\u0105ce lepszego \u017cycia; V) W tym dniu nale\u017cy ponownie przeczyta\u0107 wszystkie lub przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 Konstytucji Pobo\u017cnego Towarzystwa; VI) Dobrze b\u0119dzie tak\u017ce wybra\u0107 \u015bwi\u0119tego patrona na rozpoczynaj\u0105cy si\u0119 miesi\u0105c.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 b. Je\u015bli kto\u015b nie jest w stanie, z powodu swoich zaj\u0119\u0107, wykonywa\u0107 \u0107wiczenia dobrej \u015bmierci ani wykonywa\u0107 wszystkich wy\u017cej wymienionych praktyk pobo\u017cno\u015bci, powinien, za zgod\u0105 Dyrektora, wykonywa\u0107 tylko te prace, kt\u00f3re s\u0105 zgodne z jego prac\u0105, odk\u0142adaj\u0105c inne na bardziej dogodny dzie\u0144[7]<\/sup><\/a>.

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wskazania te ujawniaj\u0105 znaczn\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 i harmoni\u0119 z wielowiekow\u0105 tradycj\u0105 preparatio ad mortem, <\/em>szeroko udokumentowan\u0105 w publikacjach ksi\u0105\u017ckowych od pocz\u0105tku XVI wieku. Ewangeliczne wezwania do czujnego i aktywnego oczekiwania (por. Mt 24,44; \u0141k 12, 40), aby przygotowa\u0107 si\u0119 na s\u0105d, kt\u00f3ry zadecyduje o naszym wiecznym losie w\u015br\u00f3d „b\u0142ogos\u0142awionych” lub „przekl\u0119tych” (Mt 25, 31-46), wraz z wielkopostnym napomnieniem Memento, homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris<\/em>, przez wieki nieustannie karmi\u0142y rozwa\u017cania duchowych nauczycieli i kaznodziej\u00f3w, inspirowa\u0142y artystyczne przedstawienia, przek\u0142ada\u0142y si\u0119 na rytua\u0142y, pobo\u017cne i pokutne praktyki, sugerowa\u0142y intencje i mi\u0142osne t\u0119sknoty za wieczn\u0105 komuni\u0105 z Bogiem. Wzbudza\u0142y r\u00f3wnie\u017c l\u0119ki, niepokoje, czasem udr\u0119k\u0119, zgodnie z duchow\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 i teologicznymi wizjami r\u00f3\u017cnych epok.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 M\u0105dro\u015bciowe refleksje Erazma i innych humanist\u00f3w zawarte w De praeparatione ad mortem<\/em>[8]<\/sup><\/a>,<\/em> przepojone prawdziwym duchem ewangelicznym, ale tak erudycyjne, \u017ce wydawa\u0142y si\u0119 \u0107wiczeniami z retoryki, stopniowo ust\u0119powa\u0142y mi\u0119dzy XVII a pocz\u0105tkiem XVIII wieku moralnym napomnieniom kaznodziej\u00f3w i medytacyjnym rozwa\u017caniom spirytualist\u00f3w. Broszura kardyna\u0142a Giovanniego Bony potwierdza\u0142a, \u017ce najlepszym przygotowaniem do \u015bmierci jest przygotowanie dalsze, realizowane poprzez cnotliwe \u017cycie, w kt\u00f3rym codziennie praktykuje si\u0119 umieranie dla siebie i uciekanie od wszelkich form grzechu, aby \u017cy\u0107 zgodnie z prawem Bo\u017cym w modlitewnej komunii z Nim[9]<\/sup><\/a>; wzywa\u0142 do nieustannej modlitwy, aby uzyska\u0107 \u0142ask\u0119 szcz\u0119\u015bliwej \u015bmierci; sugerowa\u0142 po\u015bwi\u0119cenie jednego dnia w miesi\u0105cu na przygotowanie si\u0119 do \u015bmierci w ciszy i medytacji, oczyszczaj\u0105c dusz\u0119 „najpilniejsz\u0105 i uczciw\u0105 spowiedzi\u0105”, po dok\u0142adnym zbadaniu swojego stanu, i zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do Komunii per modum Viatici<\/em>, z intensywn\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105[10]<\/sup><\/a>; nast\u0119pnie zaprasza\u0142 czytelnik\u00f3w, aby zako\u0144czyli dzie\u0144, wyobra\u017caj\u0105c sobie siebie na \u0142o\u017cu \u015bmierci, w chwili ich ostatniej chwili:

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Odnowisz bardziej intensywne akty mi\u0142o\u015bci, dzi\u0119kczynienia i pragnienia ogl\u0105dania Boga; b\u0119dziesz prosi\u0142 o przebaczenie wszystkiego; powiesz: 'Panie Jezu Chryste, w tej godzinie mojej \u015bmierci, umie\u015b\u0107 swoj\u0105 m\u0119k\u0119 i \u015bmier\u0107 mi\u0119dzy swoim s\u0105dem a moj\u0105 dusz\u0105. Ojcze, w Twoje r\u0119ce oddaj\u0119 ducha mego. Pom\u00f3\u017ccie mi, \u015bwi\u0119ci Bo\u017cy, pospieszcie si\u0119, anio\u0142owie, aby podtrzyma\u0107 moj\u0105 dusz\u0119 i ofiarowa\u0107 j\u0105 Najwy\u017cszemu” […]. Wtedy wyobrazisz sobie, \u017ce twoja dusza jest prowadzona na straszny s\u0105d Bo\u017cy i \u017ce dzi\u0119ki modlitwom \u015bwi\u0119tych twoje \u017cycie zostanie przed\u0142u\u017cone, aby\u015b m\u00f3g\u0142 czyni\u0107 pokut\u0119: wtedy proponuj\u0105c, aby \u017cy\u0107 bardziej \u015bwi\u0119cie, w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dziesz uwa\u017ca\u0142 siebie i zachowywa\u0142 si\u0119 jako martwy dla \u015bwiata i \u017cyj\u0105cy tylko dla Boga i dla pokuty[11]<\/sup><\/a>.

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Giovanni Bona zamkn\u0105\u0142 swoje Praeparatio ad mortem <\/em>pobo\u017cn\u0105 aspiracj\u0105 skoncentrowan\u0105 na t\u0119sknocie za rajem przenikni\u0119tym intensywnym mistycznym afektem[12]<\/sup><\/a>. Cysterski kardyna\u0142 by\u0142 uczniem jezuit\u00f3w. Od nich zaczerpn\u0105\u0142 ide\u0119 miesi\u0119cznego dnia przygotowania do \u015bmierci.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Medytacja nad \u015bmierci\u0105 by\u0142a integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u0107wicze\u0144 duchowych i misji ludowych: \u015bmier\u0107 jest pewna, moment jej nadej\u015bcia jest niepewny, musimy by\u0107 gotowi, poniewa\u017c kiedy nadejdzie, Szatan zwielokrotni swoje ataki, aby zrujnowa\u0107 nas na wieczno\u015b\u0107: „Jakie s\u0105 tego konsekwencje? […] Aby dobrze si\u0119 przygotowa\u0107 teraz w \u017cyciu. Nie zadowalajmy si\u0119 jedynie \u017cyciem w \u0142asce Bo\u017cej, ani nie pozostawajmy ani chwili w grzechu; prowad\u017amy takie \u017cycie, poprzez ci\u0105g\u0142e wykonywanie dobrych uczynk\u00f3w, \u017ce w ostatniej chwili diabe\u0142 nie b\u0119dzie mia\u0142 pokusy, by mnie zgubi\u0107 na ca\u0142\u0105 wieczno\u015b\u0107\u201d[13]<\/sup><\/a>.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Pocz\u0105wszy od XVII wieku i przez ca\u0142y wiek XVIII kaznodzieje podkre\u015blali znaczenie tego tematu, moduluj\u0105c swoje refleksje zgodnie z wra\u017cliwo\u015bci\u0105 barokowego smaku, z silnym akcentowaniem aspekt\u00f3w dramatycznych, nie odwracaj\u0105c jednak uwagi s\u0142uchaczy od istoty: pogodnej akceptacji \u015bmierci, wezwania do nawr\u00f3cenia serca, sta\u0142ej czujno\u015bci, gorliwo\u015bci w cnotliwych uczynkach, ofiarowania si\u0119 Bogu i t\u0119sknoty za wieczn\u0105 komuni\u0105 mi\u0142o\u015bci z Nim. Stopniowo \u0107wiczenie dobrej \u015bmierci nabiera\u0142o coraz wi\u0119kszego znaczenia, a\u017c sta\u0142o si\u0119 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych praktyk ascetycznych w katolicyzmie. Model tego, w jaki spos\u00f3b nale\u017cy j\u0105 wykonywa\u0107, znajduje si\u0119 na przyk\u0142ad w XVII-wiecznej broszurze anonimowego jezuity:

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wybierz jeden dzie\u0144 w ka\u017cdym miesi\u0105cu, najbardziej wolny od wszelkich innych spraw, w kt\u00f3rym nale\u017cy ze szczeg\u00f3ln\u0105 pilno\u015bci\u0105 zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 w modlitw\u0119, Spowied\u017a, Komuni\u0119 i Nawiedzenie Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Medytacja tego dnia b\u0119dzie musia\u0142a trwa\u0107 dwie godziny po dwa razy, a jej tematem mo\u017ce by\u0107 to, co b\u0119dziemy wspomina\u0107. W pierwszej godzinie wyobra\u017a sobie tak \u017cywo, jak to tylko mo\u017cliwe, stan, w kt\u00f3rym znajduje si\u0119 ju\u017c umieraj\u0105cy […]. Zastan\u00f3w si\u0119, co chcia\u0142by\u015b zrobi\u0107, gdy umierasz, najpierw wobec Boga, po drugie wobec siebie, po trzecie wobec bli\u017aniego, mieszaj\u0105c w tej medytacji r\u00f3\u017cne \u017carliwe uczucia, skruch\u0119, intencje i pro\u015bby do Pana, aby b\u0142aga\u0107 Go o cnot\u0119 przemiany siebie. Druga medytacja b\u0119dzie mia\u0142a za przedmiot najwa\u017cniejsze motywy, jakie mo\u017cna znale\u017a\u0107, aby dobrowolnie przyj\u0105\u0107 \u015bmier\u0107 od Boga […]. Uczucia tej medytacji niech b\u0119d\u0105 ofiarowaniem w\u0142asnego \u017cycia Panu, wyra\u017ceniem, \u017ce gdyby\u015bmy mogli je przed\u0142u\u017cy\u0107 poza Jego najbardziej boskie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, nie zrobiliby\u015bmy tego; pro\u015bba, aby z\u0142o\u017cy\u0107 t\u0119 ofiar\u0119 w duchu mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra wymaga szacunku nale\u017cnego Jego najbardziej kochaj\u0105cej Opatrzno\u015bci i usposobieniu.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Spowied\u017a musi by\u0107 czyniona wi\u0119ksz\u0105 staranno\u015bci\u0105 i tak, jakby to by\u0142 ostatni raz, kiedy idziemy zanurzy\u0107 si\u0119 w najdro\u017cszej krwi Jezusa Chrystusa […].
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Komunia r\u00f3wnie\u017c musi by\u0107 przyj\u0119ta z nadzwyczajnym przygotowaniem i tak, jakby\u015b przyjmowa\u0142 Komuni\u0119 in Viaticum<\/em>, adoruj\u0105c Pana, kt\u00f3rego masz nadziej\u0119 adorowa\u0107 przez ca\u0142\u0105 wieczno\u015b\u0107; dzi\u0119kuj\u0105c Mu za \u017cycie, kt\u00f3re ci da\u0142, prosz\u0105c Go o przebaczenie za to, \u017ce tak \u017ale je sp\u0119dzi\u0142e\u015b; ofiarowuj\u0105c si\u0119 gotowym do jego zako\u0144czenia, poniewa\u017c On tego chce, i wreszcie prosz\u0105c Go o \u0142ask\u0119, aby pom\u00f3g\u0142 ci w tym wielkim kroku, aby twoja dusza, opieraj\u0105c si\u0119 na Jego Umi\u0142owanym, mog\u0142a bezpiecznie przej\u015b\u0107 z tej pustyni do Kr\u00f3lestwa[14]<\/sup><\/a>.

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Zaanga\u017cowanie w szerzenie praktyki dobrej \u015bmierci nie ogranicza\u0142o rozwa\u017ca\u0144 kaznodziej\u00f3w i kierownik\u00f3w duchowych do tematu novissimi <\/em>[tematy eschatologiczne \u2013 przyp. t\u0142um.], tak jakby chcieli oprze\u0107 duchowy gmach wy\u0142\u0105cznie na strachu przed wiecznym pot\u0119pieniem. Autorzy ci zdawali sobie spraw\u0119 z psychologicznych i duchowych szk\u00f3d, jakie niepok\u00f3j i udr\u0119ka o w\u0142asne zbawienie wyrz\u0105dza\u0142y najbardziej wra\u017cliwym duszom. Zbiory medytacji powsta\u0142e mi\u0119dzy ko\u0144cem XVII wieku a po\u0142ow\u0105 XVIII wieku nie tylko k\u0142ad\u0142y nacisk na Bo\u017ce mi\u0142osierdzie i na zawierzenie w Nim, aby doprowadzi\u0107 wiernych do trwa\u0142ego stanu duchowego spokoju, kt\u00f3ry jest w\u0142a\u015bciwy tym, kt\u00f3rzy zintegrowali \u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnej doczesnej sko\u0144czono\u015bci z mocn\u0105 wizj\u0105 wiary, ale obejmowa\u0142y wszystkie tematy chrze\u015bcija\u0144skiej doktryny i praktyki, moralno\u015bci prywatnej i publicznej: prawdy wiary i tematy ewangeliczne, wady i cnoty, sakramenty i modlitw\u0119, duchowe i materialne dzie\u0142a mi\u0142osierdzia, ascez\u0119 i mistycyzm. Rozwa\u017canie wiecznego przeznaczenia cz\u0142owieka rozszerzy\u0142o si\u0119 na propozycj\u0119 przyk\u0142adnego i \u017carliwego \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego, co prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na duchowe \u015bcie\u017cki zorientowane na osobiste u\u015bwi\u0119cenie i udoskonalenie \u017cycia codziennego i spo\u0142ecznego, na tle istotnej teologii i wyrafinowanej antropologii chrze\u015bcija\u0144skiej.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Jednym z najbardziej wymownych przyk\u0142ad\u00f3w s\u0105 trzy tomy jezuity Giuseppe Antonio Bordoniego, kt\u00f3re zbieraj\u0105 medytacje oferowane co tydzie\u0144 przez ponad dwadzie\u015bcia lat braciom z Compagnia della buona morte<\/em>, kt\u00f3r\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142 w ko\u015bciele Santi Martiri w Turynie (1719). Dzie\u0142o to, cenione za teologiczn\u0105 solidno\u015b\u0107, pozbawion\u0105 retorycznych ozdobnik\u00f3w form\u0119 i bogactwo konkretnych przyk\u0142ad\u00f3w, by\u0142o wielokrotnie wznawiane a\u017c do progu XX wieku[15]<\/sup><\/a>. Z tury\u0144skim \u015brodowiskiem religijnym zwi\u0105zane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c Discorsi sacri e morali per l’esercizio della buona morte <\/em>– bardziej naznaczone \u00f3wczesnym gustem, ale r\u00f3wnie solidne – g\u0142oszone w drugiej po\u0142owie XVIII wieku przez ksi\u0119dza Giorgio Mari\u0119 Rulfo, kierownika duchowego Compagnia dell’Umilt\u00e0<\/em> utworzonej przez panie ze szlachty sabaudzkiej[16]<\/sup><\/a>.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Praktyka zaproponowana przez \u015bw. Jana Bosko wychowankom Oratorium i salezja\u0144skich instytucji wychowawczych mia\u0142a zatem solidn\u0105 duchow\u0105 tradycj\u0119, do kt\u00f3rej si\u0119 odnoszono.<\/p>\n\n\n\n

(ci\u0105g dalszy nast\u0105pi)<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/sup><\/a> Jan Bosko, Regulamin Oratorium \u015bw. Franciszka Salezego dla eksternist\u00f3w,<\/em>w: \u0179rod\u0142a Salezja\u0144skie. 1. Ksiadz Bosko i jego dzie\u0142o<\/em>, Krak\u00f3w, 2016, 664.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/sup><\/a> Por. Ten\u017ce, Regulamin dla dom\u00f3w Towarzystwa \u015bw. Franciszka Salezego<\/em>, w: \u0179r\u00f3d\u0142a Salezja\u0144skie<\/em>, 699 (cz\u0119\u015b\u0107 II, rozdzia\u0142 III, art. 4): „[…]  Raz na miesi\u0105c przeprowadzi si\u0119 dla wszystkich \u0107wiczenie dobrej \u015bmierci, przygotowuj\u0105c si\u0119 na ni\u0105 przez jakie\u015b rozwa\u017canie lub inn\u0105 praktyk\u0119 pobo\u017cn\u0105”.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/sup><\/a> Ten\u017ce, Regu\u0142y lub Konstytucje Towarzystwa \u015awi\u0119tego Franciszka Salezego<\/em> (1874\/1875), w: \u0179r\u00f3d\u0142a Salezja\u0144skie<\/em>, 648. To samo zosta\u0142o ustalone w Konstytucjach C\u00f3rek Maryi Wspomo\u017cycielki, z bardzo podobnym sformu\u0142owaniem: „Pierwsza niedziela lub pierwszy czwartek miesi\u0105ca b\u0119dzie dniem skupienia duchowego, w kt\u00f3rym, pozostawiwszy \u2013 na ile to jest mo\u017cliwe \u2013 sprawy doczesne, ka\u017cda skupi si\u0119 w sobie, odprawi \u0107wiczenie dobrej \u015bmierci, rozporz\u0105dzaj\u0105c swoimi sprawami duchowymi i doczesnymi, jakby mia\u0142a opu\u015bci\u0107 \u015bwiat i skierowa\u0107 si\u0119 ku wieczno\u015bci. Stosowne by\u0142oby przeczytanie jakiej\u015b lektury wed\u0142ug potrzeby, a tam gdzie to jest mo\u017cliwe, prze\u0142o\u017cona postara si\u0119 u dyrektora o kazanie lub konferencj\u0119 z tej okazji”: Regu\u0142y lub Konstytucje dla Zgromadzenia C\u00f3rek Maryi Wspomo\u017cycielki <\/em>(1885), w: \u0179r\u00f3d\u0142a Salezja\u0144skie<\/em>, 974.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/sup><\/a> Ten\u017ce, M\u0142odzieniec zaopatrzony w pod\u0105\u017caniu drog\u0105 wierno\u015bci swoim zobowi\u0105zaniom pobo\u017cno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej<\/em>, w: \u0179r\u00f3d\u0142a Salezja\u0144skie<\/em>, 807-810.<\/em><\/p>\n\n\n\n

[5]<\/sup><\/a> Ten\u017ce, Cierpliwo\u015b\u0107, nadzieja, pos\u0142usze\u0144stwo <\/em>(Lanzo Torinese, 18 wrze\u015bnia 1876 r.), w: \u0179r\u00f3d\u0142a Salezja\u0144skie<\/em>, 1041-1042.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

[6]<\/sup><\/a> Ten\u017ce, Do wsp\u00f3\u0142braci salezjan\u00f3w,<\/em> w: \u0179r\u00f3d\u0142a Salezja\u0144skie<\/em>, 913.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/sup><\/a> Konstytucje Towarzystwa \u015bw. Franciszka Salezego poprzedzone wst\u0119pem napisanym przez Za\u0142o\u017cyciela \u015bw. <\/em>Jana Bosko, <\/em>Turyn, Tipografia Salesiana, 1907, 227-231 [t\u0142um. w\u0142asne].<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/sup><\/a> Des. Erasmi Roterodami liber cum primis pius, de praeparatione ad mortem, nunc primum et conscriptus et aeditus…, Basileae<\/em>, in officina Frobeniana per Hieronymum Frobenium & Nicolaum Episcopium 1533, 3-80 (Quomodo se quisque debeat praeparare ad mortem). Por. tak\u017ce Pro salutari hominis ad felicem mortem praeparatione, hinc inde ex Scriptura sacra, et sanctis, doctis, et christianissimis doctoribus, ad cujusdam petitionem, et <\/em>aliorum etiam utilitatem, a Sacrarum literarum professor Ludovico Bero conscripta et nunc primum edita<\/em>, Basileae, per Joan. Oporinum, 1549.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/sup><\/a> Por. Giovanni Bona, De praeparatione ad mortem…<\/em>, Roma, in Typographia S. Michaelis ad Ripam per Hieronimum Maynardi, 1736, 11-13.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/sup><\/a> Tam\u017ce<\/em>, 67-73 [t\u0142um. w\u0142asne].<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/sup><\/a> Tam\u017ce<\/em>, 74-75 [t\u0142um. w\u0142asne].<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/sup><\/a> <\/em>Por. Tam\u017ce<\/em>, 126-132: „Affectus animae suspirantis ad Paradisum”.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/sup><\/a> Carlo Ambrogio Cattaneo, \u0106wiczenia duchowe \u015bwi\u0119tego Ignacego, <\/em>Trydent, dla Gianbatista Monauni, 1744, 74  [t\u0142um. w\u0142asne].<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/sup><\/a> Esercizio di preparazione alla morte proposto da un religioso della Compagnia di Ges\u00f9 per indirizzo di chi desidera far bene un tale passo<\/em>, Roma, per gl’Eredi del Corbelletti [1650], ff. 3v-6v [t\u0142um. w\u0142asne].<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/sup><\/a> Zob. Giuseppe Antonio Bordoni, Discorsi per l’esercizio della buona morte, <\/em>Wenecja, w drukarni Andrea Poletti, 1749-1751, 3 tomy; najnowsze wydanie to wydanie tury\u0144skie Pietro Marietti w 6 tomach (1904-1905).<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/sup><\/a> Zob. Giorgio Maria Rulfo, Discorsi sacri, e morali per l’esercizio della buona morte, <\/em>Turin, presso i librai B.A. Re e G. Rameletti, 1783-1784, 5 vols.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(ci\u0105g dalszy z poprzedniego artyku\u0142u) 1. \u0106wiczenie Dobrej \u015amierci w dzie\u0142ach salezja\u0144skich i wielowiekowa tradycja…<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":19808,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":108,"footnotes":""},"categories":[159,470],"tags":[2556,2188,2576,1820,1724,2048,2624,1748,2618],"class_list":["post-19814","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ksiadz-bosco","category-refleksje","tag-bog","tag-jezus","tag-ksiadz-bosko","tag-laska","tag-milosc-blizniego","tag-mlodziez","tag-powolania","tag-rady","tag-swiadkowie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19814"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19814\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19808"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19814"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}