{"id":19670,"date":"2023-11-02T08:35:49","date_gmt":"2023-11-02T08:35:49","guid":{"rendered":"https:\/\/exciting-knuth.178-32-140-152.plesk.page\/?p=19670"},"modified":"2024-05-02T12:46:28","modified_gmt":"2024-05-02T12:46:28","slug":"cwiczenie-dobrej-smierci-w-doswiadczeniu-wychowawczym-ksiedza-bosko-1-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/ksiadz-bosco\/cwiczenie-dobrej-smierci-w-doswiadczeniu-wychowawczym-ksiedza-bosko-1-5\/","title":{"rendered":"\u0106wiczenie „dobrej \u015bmierci” w do\u015bwiadczeniu wychowawczym ksi\u0119dza Bosko (1\/5)"},"content":{"rendered":"\n

Coroczne obchody Wspomnienia Wszystkich Wiernych Zmar\u0142ych stawiaj\u0105 przed naszymi oczami rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3rej nikt nie mo\u017ce zaprzeczy\u0107: koniec naszego ziemskiego \u017cycia. Dla wielu rozmowa o \u015bmierci wydaje si\u0119 czym\u015b strasznym, czego nale\u017cy unika\u0107 za wszelk\u0105 cen\u0119. Nie by\u0142o tak dla Jana Bosko; przez ca\u0142e \u017cycie kultywowa\u0142 on \u0106wiczenie Dobrej \u015amierci, wyznaczaj\u0105c na ten cel ostatni dzie\u0144 miesi\u0105ca. Kto wie, czy nie dlatego Pan zabra\u0142 go ze sob\u0105 ostatniego dnia stycznia 1888 roku, znajduj\u0105c go przygotowanym…
<\/em><\/em>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Jean Delumeau, we wst\u0119pie do swojej pracy Strach na Zachodzie, <\/em>wspomina l\u0119k, jaki odczuwa\u0142 w wieku dwunastu lat, kiedy jako nowy ucze\u0144 w salezja\u0144skiej szkole z internatem po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142 „niepokoj\u0105ce wersy” litanii o dobr\u0105 \u015bmier\u0107, a nast\u0119pnie Ojcze nasz <\/em>i Zdrowa\u015b Maryjo <\/em>„za tego spo\u015br\u00f3d nas, kt\u00f3ry umrze jako pierwszy”. Wychodz\u0105c od tego do\u015bwiadczenia, od swoich dawnych l\u0119k\u00f3w, od trudnych wysi\u0142k\u00f3w oswojenia si\u0119 ze strachem, od m\u0142odzie\u0144czych refleksji nad celami ostatecznymi, od osobistego cierpliwego poszukiwania spokoju i rado\u015bci w akceptacji siebie, francuski historyk opracowa\u0142 projekt historiograficznego poszukiwania skoncentrowanego na roli „poczucia winy” i „duszpasterstwa strachu” w historii Zachodu i wyci\u0105gn\u0105\u0142 klucz interpretacyjny „z bardzo szerokiej panoramy historycznej: dla Ko\u015bcio\u0142a – pisze – cierpienie i (tymczasowe) unicestwienie cia\u0142a s\u0105 mniejszym powodem do strachu ni\u017c grzech i piek\u0142o. Cz\u0142owiek nie mo\u017ce nic zrobi\u0107 przeciwko \u015bmierci, ale – z Bo\u017c\u0105 pomoc\u0105 – mo\u017ce unikn\u0105\u0107 wiecznej kary. Od tego momentu nowy rodzaj strachu – teologiczny – zast\u0105pi\u0142 inny wcze\u015bniejszy, wewn\u0119trzny i spontaniczny: by\u0142 to jakby opatrunek, ale to tylko opatrunek, poniewa\u017c przykrywa\u0142 to, gdzie nie by\u0142o nic poza pustk\u0105; to by\u0142a swego rodzaju lekcja, kt\u00f3r\u0105 pr\u00f3bowali mi da\u0107 zakonnicy odpowiedzialni za moj\u0105 edukacj\u0119”[1]<\/sup><\/a> .
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tak\u017ce Umberto Eco wspomina\u0142 z ironicznym poczuciem \u0106wiczenie Dobrej \u015amierci, kt\u00f3re zaproponowano mu w Oratorium w Nizza Monferrato:

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Staro\u017cytne religie, mity, rytua\u0142y sprawi\u0142y, \u017ce \u015bmier\u0107, cho\u0107 zawsze przera\u017caj\u0105ca, sta\u0142a si\u0119 nam znajoma. Przyzwyczai\u0142y nas do niej wielkie uroczysto\u015bci pogrzebowe, \u015bpiewy prefacji, wielkie Msze Requiem<\/em>. Do \u015bmierci przygotowywa\u0142y nas kazania o piekle, a w dzieci\u0144stwie by\u0142em nawet zapraszany do czytania stron o \u015bmierci z M\u0142odzie\u0144ca zaopatrzonego <\/em>ksi\u0119dza Bosko, kt\u00f3ry by\u0142 nie tylko weso\u0142ym ksi\u0119dzem, kt\u00f3ry sprawia\u0142, \u017ce dzieci si\u0119 bawi\u0142y, ale mia\u0142 wizjonersk\u0105 i ekstrawaganck\u0105 wyobra\u017ani\u0119. Przypomnia\u0142 nam, \u017ce nie wiemy, gdzie \u015bmier\u0107 nas zaskoczy – w \u0142\u00f3\u017cku, w pracy czy na ulicy, z powodu p\u0119kni\u0119tej \u017cy\u0142y, kataru, przyp\u0142ywu krwi, gor\u0105czki, b\u00f3lu, trz\u0119sienia ziemi, uderzenia pioruna, „by\u0107 mo\u017ce zaraz po tym, jak sko\u0144czymy czyta\u0107 to rozwa\u017canie. W tym momencie poczujemy, \u017ce nasza g\u0142owa jest zaciemniona, nasze oczy cierpi\u0105, nasze j\u0119zyki s\u0105 spieczone, nasze szcz\u0119ki zamkni\u0119te, nasze klatki piersiowe s\u0105 uciskane, nasza krew zamarzni\u0119ta, nasze cia\u0142o poch\u0142oni\u0119te, nasze serca przebite”. St\u0105d potrzeba praktykowania \u0106wicze\u0144 Dobrej \u015amierci […]. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to czysty sadyzm. Ale czego uczymy dzi\u015b ludzi wsp\u00f3\u0142czesnych? \u017be \u015bmier\u0107 jest konsumowana daleko od nas w szpitalu, \u017ce nie pod\u0105\u017camy ju\u017c zwykle za trumn\u0105 na cmentarz, \u017ce nie widzimy ju\u017c zmar\u0142ych […]. Tak wi\u0119c znikni\u0119cie \u015bmierci z naszego horyzontu bezpo\u015bredniego do\u015bwiadczenia sprawi, \u017ce b\u0119dziemy o wiele bardziej przera\u017ceni, gdy nadejdzie chwila, kiedy staniemy w obliczu tego wydarzenia, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy do nas od urodzenia – i z kt\u00f3rym m\u0105dry cz\u0142owiek godzi si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie[2]<\/sup><\/a>.

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W domach salezja\u0144skich comiesi\u0119czna praktyka dobrej \u015bmierci, z recytacj\u0105 litanii zawartych przez ksi\u0119dza Bosko w M\u0142odzie\u0144cu zaopatrzonym<\/em>, odbywa\u0142a si\u0119 od 1847 r. a\u017c do progu Soboru[3]<\/sup><\/a>. Delumeau wspomina, \u017ce za ka\u017cdym razem, gdy zdarzy\u0142o mu si\u0119 czyta\u0107 t\u0119 litani\u0119 swoim studentom w Coll\u00e8ge de France, zauwa\u017cy\u0142, jak byli zdumieni: „Jest to dow\u00f3d”, pisze, „szybkiej i g\u0142\u0119bokiej zmiany mentalno\u015bci z pokolenia na pokolenie”. Modlitwa o dobr\u0105 \u015bmier\u0107, po tak d\u0142ugim okresie aktualno\u015bci, szybko si\u0119 zestarza\u0142a i sta\u0142a si\u0119 dokumentem historii, poniewa\u017c odzwierciedla d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119 pedagogiki religijnej”[4]<\/sup><\/a>. Badacz mentalno\u015bci uczy nas, jak zjawiska historyczne, aby unikn\u0105\u0107 wprowadzaj\u0105cych w b\u0142\u0105d anachronizm\u00f3w, musz\u0105 by\u0107 zawsze traktowane w odniesieniu do ich wewn\u0119trznej sp\u00f3jno\u015bci i z szacunkiem dla kulturowej odmienno\u015bci, wobec kt\u00f3rej nale\u017cy prze\u015bledzi\u0107 ka\u017cd\u0105 zbiorow\u0105 reprezentacj\u0119 umys\u0142ow\u0105, ka\u017cde przekonanie i praktyk\u0119 kulturow\u0105 lub kultow\u0105 staro\u017cytnych spo\u0142ecze\u0144stw. Poza tymi antropologicznymi ramami, zestawem wiedzy i warto\u015bci, sposobami my\u015blenia i odczuwania, nawykami i modelami zachowa\u0144 dominuj\u0105cych w danym kontek\u015bcie kulturowym, kt\u00f3re kszta\u0142tuj\u0105 zbiorowy spos\u00f3b my\u015blenia, niemo\u017cliwe jest implikacja prawid\u0142owego podej\u015bcia krytycznego.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Je\u015bli chodzi o nas, relacja Delumeau jest dokumentem tego, jak anachronizm zwodzi nie tylko historyka. Nawet duszpasterz i wychowawca nara\u017caj\u0105 si\u0119 na ryzyko utrwalania praktyk i formu\u0142 poza kulturow\u0105 i duchow\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, kt\u00f3ra je stworzy\u0142a: w ten spos\u00f3b, opr\u00f3cz tego, \u017ce wydaj\u0105 si\u0119 one co najmniej dziwne dla m\u0142odszych pokole\u0144, mog\u0105 nawet przynie\u015b\u0107 efekt przeciwny do zamierzonego, trac\u0105c og\u00f3lny horyzont ich znaczenia oraz „mentalnego i duchowego wyposa\u017cenia”, kt\u00f3re nada\u0142o im znaczenie. Taki by\u0142 los modlitwy o dobr\u0105 \u015bmier\u0107, proponowanej przez ponad sto lat uczniom dzie\u0142 salezja\u0144skich na ca\u0142ym \u015bwiecie, a nast\u0119pnie – oko\u0142o 1965 r. – ca\u0142kowicie porzuconej, bez \u017cadnej formy zast\u0105pienia, kt\u00f3ra chroni\u0142aby jej pozytywne aspekty. Porzucenie nie wynika\u0142o jedynie z jej przestarza\u0142o\u015bci. By\u0142 to r\u00f3wnie\u017c symptom trwaj\u0105cego procesu za\u0107mienia \u015bmierci w kulturze zachodniej, rodzaj „interdyktu” i „zakazu”, obecnie mocno pot\u0119pianego przez naukowc\u00f3w i duszpasterzy[5]<\/sup><\/a>.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nasz wk\u0142ad ma na celu zbadanie znaczenia i warto\u015bci wychowawczej \u0106wiczenia Dobrej \u015amierci w praktyce ksi\u0119dza Bosko i pierwszych pokole\u0144 salezja\u0144skich, odnosz\u0105c j\u0105 do owocnej tradycji \u015bwieckiej, a nast\u0119pnie identyfikuj\u0105c jej duchow\u0105 specyfik\u0119 poprzez \u015bwiadectwa narracyjne pozostawione przez \u015awi\u0119tego.

(ci\u0105g dalszy nast\u0105pi)<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/sup><\/a> Jean Delumeau, Strach na Zachodzie <\/em>(XIV-XVIII wiek). Obl\u0119\u017cone miasto, <\/em>Turyn, SEI, 1979, 42-44.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/sup><\/a> Umberto Eco, „La bustina di Minerva: Dov’\u00e8 andata la morte?”, w L’Espresso<\/em>, 29 listopada 2012.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/sup><\/a> „Modlitwy o dobr\u0105 \u015bmier\u0107” nadal mo\u017cna znale\u017a\u0107, z kilkoma znacz\u0105cymi zmianami, w poprawionym Podr\u0119czniku modlitwy dla Szlezja\u0144skich Dzie\u0142 Wychowawczych we W\u0142oszech, kt\u00f3ry ostatecznie zast\u0105pi\u0142  M\u0142odzienca zaopatrzonego<\/em>, u\u017cywanego do tego czasu: Centro Compagnie Giovent\u00f9 Salesiana, In preghiera. <\/em>Manuale di piet\u00e0 ispirato al Giovane Provveduto di san Giovanni Bosco, <\/em>Turyn, Opere Don Bosco, 1959, 360-362.<\/em><\/p>\n\n\n\n

[4]<\/sup><\/a> Delumeau, Strach na Zachodzie<\/em>, 43.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/sup><\/a> Por. Philippe Ari\u00e9s, Historia \u015bmierci na Zachodzie<\/em>, Mediolan, BUR, 2009; Jean-Marie R. Tillard, \u015amier\u0107: zagadka czy tajemnica?<\/em> Magnano (BI), Edizioni Qiqajon, 1998.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Coroczne obchody Wspomnienia Wszystkich Wiernych Zmar\u0142ych stawiaj\u0105 przed naszymi oczami rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3rej nikt nie mo\u017ce…<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":19663,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":17,"footnotes":""},"categories":[159,470],"tags":[1718,2024,2223,1736,2576,1994,1748,1958,1964],"class_list":["post-19670","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ksiadz-bosco","category-refleksje","tag-charyzmat-salezjanski","tag-cnoty","tag-formacja","tag-katecheza","tag-ksiadz-bosko","tag-nadzieja","tag-rady","tag-salezjanie","tag-zbawienie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19670","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19670"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19670\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19663"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19670"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19670"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.donbosco.press\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19670"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}