Rachunek sumienia według 10 przykazań
Jest to w praktyce rachunek sumienia z miłości: pierwsze trzy przykazania dotyczą miłości do Boga, a następne siedem – miłości do innych i do nas samych.
Ważna uwaga do rachunku sumienia
Ten rachunek sumienia jest narzędziem pomocniczym, a nie wyczerpującą listą. Czytaj go powoli, w modlitwie, przed Bogiem. Pozwól, aby Duch Święty oświecił twoje sumienie. Pamiętaj: celem nie jest niepokój, ale spotkanie z miłosierdziem Bożym w sakramencie spowiedzi. Nie chodzi o dręczenie duszy, nawet jeśli zbłądziła, ale o jej uwolnienie.
Przykazanie 1. „Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną”
Ja jestem Pan, twój Bóg, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli. Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie! Nie będziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko, ani tego, co jest na ziemi nisko, ani tego, co jest w wodach pod ziemią! Nie będziesz oddawał im pokłonu i nie będziesz im służył. (Wj 20, 2-5; Pwt 5, 6-9)
Słuchaj, Izraelu, Pan jest naszym Bogiem – Panem jedynym. Będziesz miłował Pana, Boga twojego, z całego swego serca, z całej duszy swojej, ze wszystkich swych sił. (Pwt 6, 4-5)
Napisane jest bowiem: Panu, Bogu swemu, będziesz oddawał pokłon i Jemu samemu służyć będziesz. (Mt 4, 10)
Będziesz miłował Pana Boga swego całym swoim sercem, całą swoją duszą i całym swoim umysłem. To jest największe i pierwsze przykazanie. (Mt 22, 38-39)
W skrócie, pierwsze przykazanie wymaga uznania Boga za jedynego Pana i oddawania czci tylko Jemu, odrzucając wszelkie formy bałwochwalstwa, zabobonów i praktycznego ateizmu. Wymaga postawienia Boga na pierwszym miejscu w swoim życiu, pielęgnowania wiary, nadziei i miłości do Niego oraz unikania wszelkich praktyk, stworzeń, wartości czy ideologii, które zastępują lub umniejszają cześć należną jedynemu prawdziwemu Bogu.
1.1. Wiara i miłość do Boga
Sercem życia chrześcijańskiego jest osobista relacja z Bogiem. Te pytania pomagają mi sprawdzić, czy Bóg jest naprawdę na pierwszym miejscu w moim życiu.
1. Czy naprawdę uznaję Boga za mojego Pana i Ojca? Czy kocham Go całym sercem, całą duszą, całym umysłem i ze wszystkich sił?
2. Czy zaniedbałem lepsze poznanie mojej wiary, Katechizmu, Składu Apostolskiego, Dziesięciu Przykazań, Sakramentów, Modlitwy Pańskiej?
3. Czy świadomie wątpiłem lub zaprzeczałem którejś z nauk Kościoła katolickiego?
4. Czy byłem obojętny na swoją wiarę, myśląc, że wszystkie religie są takie same lub że można się zbawić w każdej religii?
5. Czy nienawidziłem Boga lub sprzeciwiałem Mu się w jakikolwiek sposób?
6. Czy kusiłem Boga, mówiąc na przykład: „Jeśli mi pomożesz, uwierzę w Ciebie”?
7. Czy zakładałem, że Bóg i tak mnie zbawi, nawet bez nawrócenia i zmiany życia?
8. Czy rozpaczałem o miłosierdziu Bożym, myśląc, że jestem zbyt grzeszny, by otrzymać przebaczenie?
9. Czy nadużywałem miłosierdzia Bożego, trwając w grzechu i licząc na Jego przebaczenie?
1.2. Kult, modlitwa i praktyki religijne
Wiara bez uczynków jest martwa. Relacja z Bogiem wyraża się konkretnie w modlitwie, sakramentach i uczestnictwie w życiu Kościoła.
10. Czy modliłem się regularnie? Czy pielęgnowałem relację z Bogiem poprzez osobistą modlitwę, adorację i ofiarę?
11. Czy zaniedbywałem swoje obowiązki i praktyki religijne z obawy przed opinią innych lub ze względu na ludzki wzgląd?
12. Czy z szacunkiem uczestniczyłem w liturgii Kościoła, oddając cześć Bogu?
13. Czy czciłem świętych, a w szczególności Najświętszą Maryję Pannę?
14. Czy przyjmowałem sakramenty w sposób niegodny lub bez szacunku? (np. Komunię w stanie grzechu ciężkiego lub źle odprawiałem spowiedź)
15. Czy popełniłem świętokradztwo, czyli znieważyłem osoby lub rzeczy poświęcone Bogu? (Sakramenty, kościoły, krzyże, cmentarze, osoby konsekrowane)
16. Czy profanowałem przedmioty religijne, święte?
17. Czy kupowałem lub sprzedawałem poświęcone przedmioty religijne?
18. Czy świadomie czytałem literaturę heretycką, bluźnierczą lub antykatolicką?
19. Czy uczestniczyłem w kultach lub ceremoniach antykatolickich?
1.3. Fałszywe bożki i nieuporządkowane przywiązania
Nie tylko posągi są bożkami. Wszystko, co stawiam na miejscu Boga – pieniądze, sukces, przyjemność, ciało – staje się bożkiem.
20. Czy przywiązywałem zbyt dużą wagę do pieniędzy, władzy, sławy, przyjemności lub rzeczy materialnych, stawiając je na miejscu Boga?
21. Czy przywiązywałem zbyt dużą wagę do jakiejś osoby, działalności, przedmiotu lub opinii, aż stała się ważniejsza od Boga?
22. Czy ubóstwiałem swoje ciało, fizyczną doskonałość lub sukces sportowy, poświęcając im wszystko, jakby były wartością absolutną?
1.4. Zabobony, magia i praktyki okultystyczne
Wiara chrześcijańska wyklucza jakiekolwiek uciekanie się do mocy, które nie pochodzą od Boga. Wymienione poniżej praktyki są niezgodne z życiem chrześcijańskim (por. Pwt 18,10-12; Jr 29,8).
23. Czy wierzyłem, korzystałem lub używałem praktyk zabobonnych lub magicznych, takich jak: wróżenie z kart, horoskopy, zodiak, tarot, wróżbici, przepowiadacze przyszłości, czarownicy, magowie, medium, spirytyzm, nekromancja, voodoo, santeria, kabała, numerologia, szamanizm, alchemia, tabliczka Ouija, amulety, talizmany, zaklęcia, uroki, klątwy, gusła, egzorcyzmy, „przedmioty z mocą”, kryształy lub kamienie o magicznych właściwościach, satanizm?
24. Czy należałem do grup, technik lub ruchów, które mieszają wiarę chrześcijańską z ideologiami lub praktykami ezoterycznymi, takimi jak: New Age, reinkarnacja, metoda Silvy, medytacja transcendentalna, okultyzm, astrologia, podróże astralne, gnostycyzm, dianetyka, sofrologia, radiestezja, teozofia, Hare Kryszna, joga o celach duchowych innych niż chrześcijańskie, channeling (kanałowanie duchów), I Ching, Tao, Feng Shui?
25. Czy należę do tajnych stowarzyszeń niezgodnych z wiarą katolicką, takich jak masoneria, iluminaci, różokrzyżowcy lub podobne?
Przykazanie 2. „Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno”
Nie będziesz wzywał Imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy, bo nie pozostawi Pan bezkarnie tego, który wzywa Jego Imienia do czczych rzeczy (Wj 20, 7; Pwt 5, 11).
Nie będziecie przysięgać fałszywie na moje Imię. Byłoby to zbezczeszczenie Imienia Boga twego. (Kpł 19, 12).
Nie będziecie bezcześcić świętego Imienia mojego, abym był czczony pośród synów Izraela.” (Kpł 22,32)
Kto by bluźnił Imieniu Pana, będzie ukarany śmiercią. (Kpł 24,16)
Słyszeliście również, że powiedziano przodkom: „Nie będziesz fałszywie przysięgał, lecz dotrzymasz Panu swej przysięgi”. A Ja wam powiadam: Wcale nie przysięgajcie – ani na niebo, bo jest tronem Bożym; ani na ziemię, bo jest podnóżkiem stóp Jego; ani na Jerozolimę, bo jest miastem wielkiego Króla. Ani na swoją głowę nie przysięgaj, bo nie możesz nawet jednego włosa uczynić białym albo czarnym. (Mt 5,33-36)
…święć się imię Twoje… (Mt 6,9 – Ojcze nasz)
W skrócie, drugie przykazanie wymaga traktowania imienia Bożego z głębokim szacunkiem i czcią, odrzucając bluźnierstwo i wszelki język pozbawiony szacunku. Wymaga unikania fałszywych lub niepotrzebnych przysiąg, wymawiania imienia Bożego tylko z prawdą i pobożnością oraz uwielbiania go zarówno w modlitwie, jak i w życiu codziennym.
2.1. Bluźnierstwo i brak szacunku wobec Boga i rzeczy świętych
Bluźnierstwo jest najbardziej bezpośrednim grzechem przeciwko temu przykazaniu: obraża Boga w Jego imieniu, w Jego atrybutach, w Jego dziełach lub w osobach Jemu poświęconych.
1. Czy bluźniłem, czyli wypowiadałem słowa nienawiści, obelgi lub drwiny przeciwko Bogu, Jezusowi Chrystusowi, Maryi Pannie lub Świętym? Czy robiłem to publicznie, w obecności innych?
2. Czy wypowiadałem, w myślach lub na głos, słowa nienawiści, wyrzutu lub wyzwania wobec Boga?
3. Czy wygłaszałem fałszywe i obraźliwe stwierdzenia o Bogu, takie jak: „Bóg nie jest sprawiedliwy”, „Bóg jest okrutny”, „Bóg cieszy się z cierpienia ludzi”, „Bóg zapomina o dobrych”?
4. Czy szemrałem lub narzekałem na Boga, oskarżając Go o moje problemy lub cierpienia?
5. Czy wymawiałem imię Boga, Jezusa, Matki Bożej lub Świętych bez szacunku, z gniewem, drwiną lub w sposób lekceważący?
6. Czy używałem imienia Bożego w celach innych niż chwalenie Go, błogosławienie i uwielbianie?
7. Czy mam zwyczaj mówić wyrażenia takie jak „o Boże!”, „mój Boże!” i podobne, bez zastanowienia się nad tym, co mówię?
8. Kiedy słyszałem, jak ktoś bluźni lub obraża Boga, czy uczyniłem przynajmniej wewnętrznie akt wynagrodzenia?
2.2. Brak szacunku wobec Kościoła, sakramentów i osób konsekrowanych
Szacunek należny Bogu rozciąga się na wszystko, co jest Jemu poświęcone: sakramenty, Kościół, jego szafarzy i liturgie.
9. Czy traktowałem bez szacunku, słowem lub czynem, rzeczy święte: obrazy, Hostię konsekrowaną, sakramenty, liturgię Kościoła?
10. Czy wypowiadałem lekceważące słowa lub żarty o Bogu, Eucharystii, Maryi Pannie lub Świętych?
11. Czy żartowałem lub wyśmiewałem dobrych ludzi właśnie dlatego, że są dobrzy i praktykujący?
12. Czy mówiłem źle o Kościele, kapłanach lub rzeczach świętych, bezpodstawnie i bez słusznego powodu?
13. Czy propagowałem idee lub wypowiedzi sprzeczne z religią?
14. Czy kierowałem się ludzkim względem w okazywaniu mojej wiary, ukrywając ją lub wstydząc się jej przed innymi?
2.3. Przekleństwa, złorzeczenia i słowa nieprzyzwoite
Nawet bez bezpośredniego wymieniania imienia Bożego, pewne słowa ranią godność osoby i są sprzeczne z szacunkiem, jaki jesteśmy winni Bogu i bliźniemu.
15. Czy używałem przekleństw lub złorzeczeń wobec ludzi, zwierząt lub rzeczy?
16. Czy używałem nieprzyzwoitych lub wulgarnych słów w codziennym języku?
17. Czy doprowadziłem kogoś do złości do tego stopnia, że bluźnił lub przeklinał Boga?
2.4. Przysięgi bezprawne lub fałszywe
Przysięgać oznacza wzywać Boga na świadka prawdy tego, co się mówi. Używanie przysięgi w sposób lekkomyślny, fałszywy lub w złych sprawach jest poważnym nadużyciem imienia Bożego.
18. Czy składałem fałszywe przysięgi, czyli przysięgałem na coś, o czym wiedziałem, że jest fałszywe lub w co wątpiłem?
19. Czy popełniłem krzywoprzysięstwo, czyli złożyłem obietnicę pod przysięgą, nie mając zamiaru jej dotrzymać?
20. Czy przysięgałem, że zrobię coś złego, na przykład, że się zemszczę lub skrzywdzę kogoś? (Uwaga: takie przysięgi nie zobowiązują i nie należy ich dotrzymywać.)
21. Czy mam zwyczaj przysięgać bez zastanowienia się nad tym, na co przysięgam, lub w sprawach małej wagi?
22. Czy wypowiadałem złorzeczenia takie jak: „Niech mnie Bóg nie zbawi, jeśli to nieprawda”, „Jeśli tego nie zrobię, niech mnie szlag trafi” i podobne?
2.5. Obietnice i śluby złożone Bogu
Obietnice złożone Bogu lub w imię Boga są poważnym zobowiązaniem, które dotyczy czci Bożej. Ich naruszenie jest grzechem przeciwko temu przykazaniu.
23. Czy składałem Bogu obietnice (śluby), a potem ich nie dotrzymałem, w całości lub w części? (Jeśli mam coś takiego zaległego, mówię o tym spowiednikowi, aby ocenić, czy należy zmienić zobowiązanie.)
24. Czy składałem obietnice innym ludziom w imię Boga, a potem byłem im niewierny, narażając na szwank cześć i wierność należną Bogu?
25. Czy próbowałem naprawić szkody, które mogły wyniknąć z moich niedotrzymanych lub fałszywych przysiąg?
Przykazanie 3. „Pamiętaj, abyś dzień święty święcił”
A gdy Bóg ukończył w dniu szóstym swe dzieło, nad którym pracował, odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie, jaki podjął. Wtedy Bóg pobłogosławił ów siódmy dzień i uczynił go świętym; w tym bowiem dniu odpoczął po całej swej pracy, którą wykonał stwarzając. (Rdz 2,2-3)
Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić. Sześć dni będziesz pracować i wykonywać wszystkie twe zajęcia. Dzień zaś siódmy jest szabatem ku czci Pana, Boga twego. Nie możesz przeto w dniu tym wykonywać żadnej pracy ani ty sam, ani syn twój, ani twoja córka, ani twój niewolnik, ani twoja niewolnica, ani twoje bydło, ani cudzoziemiec, który mieszka pośród twych bram. (Wj 20, 8-10; Pwt 5, 12-15).
W skrócie, trzecie przykazanie wymaga uświęcania Dnia Pańskiego, specjalnego czasu poświęconego tylko Bogu, poprzez uczestnictwo w niedzielnej Eucharystii i powstrzymywanie się od prac służebnych, które uniemożliwiają odpoczynek, modlitwę i życie rodzinne. Wymaga uznania w dniu Pańskim znaku przymierza między Bogiem a Jego ludem, poświęcając go na kult, odpoczynek i dzieła miłosierdzia.
3.1. Msza Święta niedzielna i świąteczna
Sercem Trzeciego Przykazania jest uczestnictwo we Mszy Świętej w niedziele i święta nakazane. Opuszczenie jej bez słusznej przyczyny jest grzechem ciężkim.
1. Czy uczestniczyłem we Mszy Świętej w każdą niedzielę i w święta nakazane? Jeśli ją opuściłem, czy było to z naprawdę poważnej i uzasadnionej przyczyny?
2. Czy byłem przyczyną tego, że inni nie poszli na Mszę lub pracowali bez potrzeby w dzień świąteczny?
3. Czy spóźniłem się na Mszę z własnej winy? (Kto przybywa przed Ewangelią, wypełnia przykazanie, ale dobrowolne spóźnienie jest już uchybieniem.)
4. Czy uczestniczyłem we Mszy z uwagą i pobożnością, czy też byłem na niej z obojętnością, sercem i umysłem gdzie indziej?
5. Czy rozmawiałem lub rozpraszałem innych podczas nabożeństwa?
6. Czy zachowałem post eucharystyczny co najmniej godzinę przed przyjęciem Komunii?
7. Czy zachowywałem się w kościele w sposób lekceważący: rozmawiając, ubierając się nieskromnie lub zachowując się niewłaściwie?
3.2. Odpoczynek i uświęcenie dnia świątecznego
Niedziela to nie tylko dzień wolny: to Dzień Pański. Należy go uświęcać, unikając niepotrzebnych prac i poświęcając czas Bogu, rodzinie i dobrym uczynkom.
8. Czy zamieniłem niedzielę w zwykły dzień rozrywki – sport, turystyka, zakupy, zabawa – zapominając, że to Dzień Pański?
9. Czy pracowałem bez pilnej potrzeby w dzień świąteczny przez znaczny czas? Czy czerpałem z tego korzyść materialną lub wykonywałem rzeczy, które mogły być zrobione w inny dzień?
10. Czy kazałem innym pracować bez potrzeby w dzień świąteczny, nakazując to, doradzając lub nie zapobiegając temu, mimo że miałem taką możliwość?
11. Czy kupowałem lub sprzedawałem niepotrzebne rzeczy w dzień świąteczny, bez słusznej przyczyny?
12. Czy uświęcałem niedzielę, poświęcając czas na modlitwę, czytanie Pisma Świętego, medytację, dzieła miłosierdzia lub apostolstwo?
3.3. Codzienna modlitwa osobista
Oprócz Mszy świątecznej, chrześcijanin jest wezwany do codziennego pielęgnowania relacji z Bogiem poprzez modlitwę. Pospieszna lub czysto nawykowa modlitwa jest formą duchowej oziębłości.
13. Czy modliłem się regularnie każdego dnia, przynajmniej rano i wieczorem, czy też całkowicie zaniedbałem codzienną modlitwę?
14. Czy modliłem się w pośpiechu, z roztargnieniem i z czystej rutyny, bez skupienia i uwagi?
15. Czy codziennie zawierzam się Bogu, oddając swój dzień w Jego ręce, czy też żyję tak, jakby Bóg nie istniał?
Przykazanie 4. „Czcij ojca swego i matkę swoją”
Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie. (Wj 20,12)
Każdy z was będzie szanował swoją matkę i swego ojca. (Kpł 19,3)
Czcij swego ojca i swoją matkę, jak ci nakazał Pan, Bóg twój, abyś długo żył i aby ci się dobrze powodziło na ziemi, którą ci daje Pan, Bóg twój. (Pwt 5,16)
Synu mój, słuchaj karcenia swego ojca i nie gardź nauką swej matki. (Prz 1,8)
Słuchaj swego ojca, który cię zrodził, i nie gardź swoją matką, gdy się zestarzeje. (Prz 23,22)
Kto czci ojca, zyskuje odpuszczenie grzechów, a kto szanuje matkę, jest jak ten, co skarby gromadzi. (Syr 3,3-4)
Synu, wspomagaj swego ojca w starości, nie zasmucaj go w jego życiu. A jeśliby nawet rozum stracił, miej wyrozumiałość i nie pogardzaj nim, gdy jesteś w pełni sił. (Syr 3,12-13)
Bóg bowiem powiedział: Czcij ojca i matkę oraz: Kto złorzeczy ojcu lub matce, niech śmiercią zginie. (Mt 15,4)
[Jezus]… był im poddany. (Łk 2,51)
Dzieci, bądźcie posłuszne w Panu waszym rodzicom, bo to jest sprawiedliwe. Czcij ojca twego i matkę – to jest pierwsze przykazanie z obietnicą: aby ci się dobrze wiodło i abyś długo żył na ziemi. (Ef 6,1-3)
Dzieci, bądźcie posłuszne rodzicom we wszystkim, bo to jest miłe w Panu. (Kol 3,20)
Podsumowując, czwarte przykazanie wymaga czczenia rodziców z szacunkiem, wdzięcznością i posłuszeństwem, troszcząc się o nich w starości i potrzebie. Wymaga doceniania rodziny jako pierwszej i fundamentalnej wspólnoty wychowawczej oraz rozszerza należny rodzicom szacunek także na prawowite władze oraz wspólnotę obywatelską i społeczną.
CZĘŚĆ A: Rachunek sumienia jako DZIECI wobec rodziców
4.A1. Poważne wykroczenia wobec rodziców
Najpoważniejsze uchybienia to te, które bezpośrednio godzą w godność i bezpieczeństwo rodziców.
1. Czy podniosłem rękę na rodziców, groziłem im lub źle ich traktowałem słowem lub czynem?
2. Czy życzyłem im śmierci lub jakiegoś poważnego zła, być może w celu uzyskania wolności, spadku lub możliwości zawarcia małżeństwa?
3. Czy obrażałem ich, znieważałem lub traktowałem lekceważącymi słowami, które sprawiają im cierpienie?
4. Czy byłem im nieposłuszny w ważnych sprawach?
4.A2. Szacunek i codzienne relacje
Nawet bez poważnych wykroczeń, istnieją codzienne postawy, które zdradzają brak szacunku i miłości do rodziców.
5. Czy pyskowałem rodzicom lub traktowałem ich z wyższością i pogardą?
6. Czy obmawiałem ich pod ich nieobecność lub mówiłem o nich źle innym?
7. Czy wstydziłem się ich lub publicznie ich upominałem?
8. Czy czułem do nich niechęć lub wrogość?
9. Czy miałem nadmierne pragnienie niezależności, źle przyjmując wszelkie wskazówki lub upomnienia od nich tylko dlatego, że pochodziły od nich? Czy zdaję sobie sprawę, że ta reakcja często wynika z pychy?
10. Czy daję się ponieść złemu humorowi i złoszczę się na nich bez ważnego powodu?
4.A3. Konkretna troska i uczucie
Czcić rodziców to nie tylko ich nie obrażać: to także kochać ich w konkretny sposób, zwłaszcza gdy są starsi, chorzy lub w potrzebie.
11. Czy troszczyłem się o materialne i duchowe potrzeby moich rodziców, zwłaszcza jeśli są starsi, chorzy lub w trudnej sytuacji? Czy też zostawiłem ich samym sobie?
12. Czy okazywałem szczerą wdzięczność za wszystko, co dla mnie zrobili – za dar życia, wychowanie, edukację – nawet jeśli nie wszystko było idealne?
13. Czy naprawdę ich kochałem, pomagając im, modląc się za nich i znosząc z cierpliwością ich ograniczenia i błędy?
14. Czy po ich śmierci i podczas pogrzebu wypełniłem obowiązki synowskie, w tym uszanowanie ich ostatniej woli i testamentu?
4.A4. Życie rodzinne i uczestnictwo
Czwarte przykazanie dotyczy również atmosfery panującej w domu: pokój, współpraca i komunia rodzinna są odpowiedzialnością wszystkich.
15. Czy współpracuję w obowiązkach domowych i dzielę życie z członkami rodziny, czy też ograniczam się do mieszkania pod jednym dachem bez prawdziwego zaangażowania?
16. Czy przyczyniam się do spokoju i radości w mojej rodzinie poprzez cierpliwość i miłość, czy też tworzę napięcia i konflikty?
17. Czy szanuję autorytety, którym podlegam – przełożonych, pracodawców, instytucje – uznając w nich formę władzy pochodzącej od Boga (por. Rz 13,1-2)?
CZĘŚĆ B: Rachunek sumienia jako RODZICE wobec dzieci
4.B1. Wykroczenia i złe traktowanie dzieci
Również wobec własnych dzieci można popełnić poważne niesprawiedliwości. Władza rodzicielska nie upoważnia do złego traktowania.
18. Czy groziłem lub źle traktowałem moje dzieci słowem lub czynem, lub życzyłem im jakiegoś zła?
19. Czy częściowo lub całkowicie uchylałem się od moich obowiązków wobec dzieci – lub wobec współmałżonka – pozostawiając ich bez opieki i wsparcia?
20. Czy kłóciłem się ze współmałżonkiem w sposób gwałtowny lub lekceważący w obecności dzieci, gorsząc je?
4.B2. Wychowanie religijne i moralne
Pierwszym obowiązkiem rodziców jest przekazywanie wiary. Zaniedbanie tego jest jednym z najpoważniejszych uchybień przeciwko temu przykazaniu.
21. Czy zaniedbałem ochrzczenia moich dzieci w rozsądnym czasie po urodzeniu?
22. Czy wypełniłem mój obowiązek wychowania dzieci w wierze od najmłodszych lat, ucząc ich prawd chrześcijańskich i świadcząc swoim życiem o Ewangelii?
23. Czy pozwalałem moim dzieciom zaniedbywać ich obowiązki religijne, takie jak Msza, sakramenty, modlitwa?
24. Czy dawałem moim dzieciom zły przykład, sam nie wypełniając obowiązków religijnych, rodzinnych czy zawodowych?
25. Czy stale troszczę się o ich formację duchową i religijną, czy też całkowicie deleguję ją na innych?
26. Czy modlę się razem z moją rodziną?
27. Czy wybrałem dla moich dzieci szkołę, która naprawdę pomaga w wychowaniu ich w duchu chrześcijańskim, czy też jestem na to obojętny?
4.B3. Karcenie, autorytet i przewodnictwo
Karcenie dzieci jest aktem miłości. Robienie tego z egoistycznych pobudek – lub zaniechanie tego dla wygody – jest uchybieniem własnemu obowiązkowi.
28. Czy karciłem moje dzieci z stanowczością, sprawiedliwością i miłością dla ich dobra, czy też pozwalałem im robić, co chcą, dla własnej wygody?
29. Kiedy je karcę, czy robię to naprawdę dla ich dobra, czy też kieruję się egoizmem, próżnością lub osobistą irytacją?
30. Czy nadużywałem swojego autorytetu, zmuszając je do przyjmowania sakramentów bez odpowiednich dyspozycji wewnętrznych, dla pozorów?
31. Czy wzmacniałem autorytet mojego współmałżonka w oczach dzieci, unikając upominania go, sprzeciwiania mu się lub umniejszania jego wartości w ich obecności?
32. Czy uniemożliwiałem moim dzieciom podążanie za zawodem lub powołaniem, do którego wzywa ich Bóg, stawiając im przeszkody lub źle im doradzając z powodów egoistycznych lub próżności?
4.B4. Nadzór i ochrona
Rodzice mają obowiązek chronić swoje dzieci przed zagrożeniami moralnymi i fizycznymi, z roztropnością i bez przesady.
33. Czy ostrzegałem i pouczałem moje dzieci o złym towarzystwie i zagrożeniach moralnych, które mogą napotkać?
34. Czy tolerowałem w domu zgorszenie, zagrożenia moralne lub ryzykowne sytuacje dla moich dzieci?
35. Czy pozwalałem moim dzieciom uczęszczać do miejsc, środowisk lub sytuacji, w których ich dusza lub ciało były w niebezpieczeństwie?
36. Czy z roztropnością nadzorowałem spotkania chłopców i dziewcząt w moim domu, nie tłumiąc jednak ich słusznej wolności?
37. Czy pozwalałem moim dzieciom nosić nieskromne lub prowokacyjne ubrania, nie interweniując?
38. Czy dbam o przyjaźnie, zabawy, rozrywki i lektury moich dzieci?
39. Czy pozwalałem na narzeczeństwo bez perspektyw na małżeństwo w rozsądnym czasie, pozwalając, by trwało w nieskończoność?
4.B5. Atmosfera rodzinna i relacje z dziećmi
Bycie rodzicem to nie tylko karcenie i ochrona: to także tworzenie atmosfery zaufania, uczucia i bliskości, w której dzieci mogą spokojnie wzrastać.
40. Czy staram się być przyjacielem moich dzieci, tworząc atmosferę zaufania i bliskości, czy też utrzymuję postawę, która blokuje wszelki dialog?
41. Czy unikam wszczynania konfliktów o błahe sprawy, podchodząc do nich z poczuciem perspektywy i odrobiną humoru?
42. Czy łatwo się złoszczę w rodzinie, używając tonu, którego nigdy nie użyłbym wobec obcych?
43. Czy narzekam w obecności rodziny na ciężar obowiązków domowych, zamiast przeżywać je w duchu służby?
44. Czy poświęcam swoje osobiste upodobania i rozrywki, gdy jest to konieczne, aby wypełnić moje obowiązki wobec rodziny?
45. Czy wyjaśniłem moim dzieciom pochodzenie życia w sposób stopniowy, dostosowany do ich wieku i zdolności rozumienia, delikatnie uprzedzając ich naturalną ciekawość?
4.B6. Potrzeby materialne i wsparcie rodziny
Zapewnienie materialnych potrzeb rodziny jest konkretnym obowiązkiem, który wymaga poczucia odpowiedzialności i ducha ofiary.
46. Czy starałem się zarobić wystarczająco, aby godnie utrzymać moją rodzinę, bez niepotrzebnych wydatków?
47. Czy zaniedbywałem materialne potrzeby moich dzieci lub członków rodziny, którzy ode mnie zależą?
48. Czy przestałem pomagać w potrzebach duchowych lub materialnych bliskim mi osobom, mimo że mogłem to zrobić, nawet z pewnym poświęceniem?
Przykazanie 5. „Nie zabijaj”
Krew brata twego głośno woła ku mnie z ziemi! (Rdz 4,10)
Nie będziesz zabijał (Wj 20, 13; Pwt 5,17).
Tych sześć rzeczy w nienawiści ma Pan, a siedem jest dlań obrzydliwością: … ręce, które przelewają krew niewinną. (Prz 6,17)
Słyszeliście, że powiedziano przodkom: Nie zabijaj!; a kto by się dopuścił zabójstwa, podlega sądowi. A Ja wam powiadam: Każdy, kto się gniewa na swego brata, podlega sądowi. A kto by rzekł swemu bratu: Raka, podlega Wysokiej Radzie. A kto by mu rzekł: „Bezbożniku”, podlega karze ognia piekielnego. (Mt 5,21-22)
Każdy, kto nienawidzi swego brata, jest zabójcą. (1 J 3,15)
Podsumowując, piąte przykazanie wymaga szacunku i ochrony życia ludzkiego w każdej jego formie i na każdym etapie, od poczęcia aż do naturalnej śmierci, odrzucając zabójstwo, przemoc i wszelkie formy nienawiści. Wymaga aktywnego promowania pokoju i pojednania oraz obrony w każdych okolicznościach nienaruszalnej godności osoby. Dotyczy nie tylko czynów, ale także myśli, pragnień, słów i zaniechań. Tylko Bóg daje życie i tylko On może je odebrać: odebranie życia ludzkiego jest uzurpacją prawa, które należy tylko do Boga, i jest grzechem wołającym o pomstę do nieba. Jesteśmy zarządcami, a nie właścicielami życia, które Bóg nam powierzył.
5.1. Aborcja, eutanazja i zabójstwo
Są to najcięższe grzechy przeciwko temu przykazaniu. Kto dokonuje aborcji, podlega automatycznej ekskomunice (ipso facto). Eutanazja, nawet przedstawiana jako akt litości, jest zawsze zabójstwem.
1. Czy zabiłem dziecko, powodując aborcję, lub czy pomagałem, doradzałem, finansowałem lub zachęcałem kogoś do tego? (podlega się ekskomunice ipso facto!)
2. Czy dokonałem eutanazji – czyli zakończyłem życie osoby chorej, niepełnosprawnej lub umierającej – albo czy pomagałem, zgadzałem się lub pragnąłem, aby to zrobiono, przez działanie lub zaniechanie?
3. Czy przyczyniłem się do przyspieszenia śmierci chorego pod pretekstem oszczędzenia mu cierpień, wiedząc, że jest to zabójstwo?
4. Czy popełniłem, pomagałem, przyzwalałem lub pragnąłem zabójstwa, umyślnego lub nieumyślnego? Czy spowodowałem czyjąś śmierć, robiąc – lub zaniedbując – coś, co powinienem był zrobić lub czego unikać?
5. Czy brałem bezpośredni lub pośredni udział w czymś, w czym zabito człowieka, nie robiąc wszystkiego, co możliwe, aby temu zapobiec?
6. Czy brałem udział w porwaniach, aktach terroryzmu lub torturach?
7. Czy brałem udział w amputacjach, okaleczeniach lub przymusowej sterylizacji niewinnych osób?
8. Czy zrobiłem komuś coś celowo z zamiarem pośredniego spowodowania jego śmierci?
5.2. Samobójstwo i samookaleczenie
Również własne życie jest powierzone przez Boga i do nas nie należy. Targnięcie się na nie jest poważnym nieporządkiem moralnym.
9. Czy myślałem, pragnąłem lub próbowałem odebrać sobie życie? Czy dobrowolnie współpracowałem przy czyimś samobójstwie?
10. Czy zrobiłem sobie krzywdę fizyczną lub przeklinałem samego siebie?
11. Czy poddałem się dobrowolnym okaleczeniom jako metodzie sterylizacji (podwiązanie jajowodów, wazektomia itp.)?
5.3. Przemoc fizyczna i uszkodzenia ciała
Każda forma przemocy fizycznej wobec bliźniego narusza jego godność i integralność ciała, które należy do Boga.
12. Czy pobiłem, zraniłem lub spowodowałem u kogoś obrażenia fizyczne?
13. Czy uciskałem, źle traktowałem lub używałem przemocy wobec kogoś, zwłaszcza wobec słabszych?
14. Czy wykorzystałem słabość innych, aby kogoś pobić lub upokorzyć fizycznie?
15. Czy brałem udział, podżegałem lub zachęcałem do bójek lub awantur?
16. Czy narażałem na niebezpieczeństwo życie swoje lub innych: prowadząc pojazd w sposób nieostrożny, uprawiając sporty ekstremalne bez potrzeby lub w jakikolwiek inny możliwy do uniknięcia sposób?
5.4. Nienawiść, uraza i pragnienie zemsty
Zabójstwo często rodzi się w sercu. Jezus ostrzega, że nawet nienawiść do brata jest już formą wewnętrznego zabójstwa.
17. Czy żywiłem w sercu uczucia nienawiści, urazy, żalu lub wrogości wobec kogoś?
18. Czy życzyłem komuś śmierci, choroby lub jakiegoś poważnego zła?
19. Czy mściłem się lub żywiłem pragnienie zemsty?
20. Czy przestałem z kimś rozmawiać, odmawiając pojednania lub zrobienia wszystkiego, co możliwe, aby to uczynić?
21. Czy smuciłem się z powodu pomyślności innych, czy też cieszyłem się z ich nieszczęścia?
5.5. Obrazy, zniewagi i słowne znęcanie się
Słowa mogą zabić godność człowieka. Ta lista jest ułożona od najpoważniejszych do najmniej poważnych.
22. Czy przeklinałem kogoś, życząc mu jawnie zła?
23. Czy obrażałem lub znieważałem kogoś, używając obraźliwych i upokarzających słów?
24. Czy używałem ostrych, okrutnych lub gwałtownych słów w kontaktach z innymi?
25. Czy gnębiłem kogoś postawą arogancji, zastraszania lub dominacji?
26. Czy gardziłem kimś, zwłaszcza ubogimi, słabymi, starszymi, obcokrajowcami lub osobami innych ras?
27. Czy wyśmiewałem lub ośmieszałem kogoś, raniąc jego godność?
28. Czy krytykowałem, dokuczałem lub naśmiewałem się z innych?
29. Czy nadawałem komuś obraźliwe przezwiska?
30. Czy odmawiałem rozmowy z kimś z powodu urazy lub jako kary?
31. Czy często lub bez ważnego powodu kłóciłem się? Czy podsycałem konflikty, kłótnie lub wrogość między innymi?
5.6. Obmowy, plotki i zgorszenie
Zgorszenie to postawa lub zachowanie, które prowadzi drugiego do czynienia zła. Kto gorszy, staje się kusicielem bliźniego i może spowodować jego duchową śmierć.
32. Czy mówiłem źle o kimś, opowiadając o jego wadach lub błędach tym, którzy nie musieli o tym wiedzieć (obmowa)?
33. Czy rozpowszechniałem plotki lub negatywne wiadomości o innych, siejąc niezgodę?
34. Czy powodowałem wrogość lub podziały między ludźmi?
35. Czy zgorszyłem kogoś swoimi słowami, czynami, ubiorem lub stylem życia, skłaniając go do ciężkiego grzechu?
36. Czy uczyłem kogoś grzeszyć, lub zachęcałem go, pomagałem mu lub doradzałem, aby to zrobił?
37. Czy chwaliłem czyjś grzech, zamiast go z miłością napomnieć?
38. Czy drwiłem z osób cnotliwych, lub byłem przyczyną, że ktoś porzucił uporządkowane i pobożne życie?
39. Czy wyrządziłem szkodę mojej duszy, dobrowolnie i bez potrzeby narażając się na pokusy: złe lektury, obrazy, filmy, muzykę z brutalnymi lub sprzecznymi z wartościami chrześcijańskimi przesłaniami?
40. Czy wyrządziłem szkodę duchową innym, zwłaszcza dzieciom, swoim złym przykładem?
5.7. Zaniechania: nieudzielenie pomocy i opuszczenie
Przykazanie zabrania nie tylko czynienia zła, ale także zaniechania dobra, które należało uczynić. Nieudzielenie pomocy komuś w niebezpieczeństwie jest już winą.
41. Czy odmówiłem pomocy komuś, kto znajdował się w niebezpieczeństwie życia lub w poważnej potrzebie?
42. Czy zaniedbałem pomocy bliźniemu, gdy miłość tego wymagała: w jałmużnie, w chorobie, w pracy lub w jakiejkolwiek innej potrzebie?
43. Czy powiadomiłem odpowiednie osoby (rodzica, przełożonego, sędziego), gdy wiedziałem o zgorszeniu lub niebezpieczeństwie, któremu można było zaradzić?
44. Czy naprawdę staram się kochać innych jak siebie samego, rozpoznając w każdej osobie kogoś, kogo kocha Bóg?
5.8. Troska o własne zdrowie
Ciało jest darem od Boga. Zaniedbywanie go lub celowe niszczenie jest uchybieniem przeciwko temu przykazaniu.
45. Czy używałem narkotyków, lub produkowałem je, sprzedawałem lub dostarczałem innym?
46. Czy upijałem się do utraty przytomności lub kontroli nad sobą?
47. Czy nadużywałem jedzenia lub alkoholu, niszcząc swoje zdrowie?
48. Czy zaniedbywałem swoje zdrowie fizyczne, nie zapewniając sobie jedzenia, ubrań lub niezbędnej opieki?
49. Czy narażałem na niebezpieczeństwo swoje zdrowie psychiczne i duchowe, dobrowolnie wystawiając się na muzykę, obrazy lub treści zawierające przesłania przemocy, buntu lub nawołujące do zła?
Przykazanie 6. „Nie cudzołóż”
Dlatego opuści człowiek ojca swego i matkę swoją i złączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem (Rdz 2,24)
Wtedy Pan rzekł: «Skarga na Sodomę i Gomorę jest tak wielka, a ich grzech jest tak ciężki». (Rdz 18,20)
…Pan spuścił na Sodomę i Gomorę deszcz siarki i ognia od Pana z nieba. I zniszczył te miasta i całą dolinę, i wszystkich mieszkańców miast, i roślinność ziemi. (Rdz 19,24)
Ale Onan, wiedząc, że potomstwo nie będzie uważane za jego, ilekroć zbliżał się do żony swego brata, niszczył nasienie na ziemi, aby nie dać potomka swemu bratu. To, co czynił, było złe w oczach Pana, który sprawił, że i on umarł. (Rdz 38,9-10)
Nie będziesz cudzołożył (Wj 20,14; Pwt 5,18).
Dlatego opuści człowiek ojca swego i matkę swoją i złączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem. (Rdz 2,24)
Kto cudzołoży, jest nierozumny, kto tak czyni, niszczy samego siebie. (Prz 6,32)
Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą. (Mt 5,8)
Słyszeliście, że powiedziano: Nie będziesz cudzołożył. A Ja wam powiadam: Każdy, kto pożądliwie patrzy na kobietę, już się w swoim sercu dopuścił z nią cudzołóstwa. (Mt 5, 27-28).
A Ja wam powiadam: Kto oddala swoją żonę – chyba w wypadku nierządu – a bierze inną, popełnia cudzołóstwo (Mt 19,9)
Uciekajcie od nieczystości! Wszelki grzech, jakiego człowiek się dopuszcza, jest poza jego ciałem; lecz kto oddaje się nieczystości, grzeszy przeciwko własnemu ciału. Czyż nie wiecie, że ciało wasze jest świątynią Ducha Świętego, który w was jest? Otrzymaliście Go od Boga i nie należycie do samych siebie. Albowiem zostaliście kupieni za wielką cenę: chwalcie więc Boga w waszym ciele! (1 Kor 6,18-20)
Taka jest bowiem wola Boża, wasze uświęcenie: abyście powstrzymywali się od nieczystości, aby każdy z was umiał traktować własne ciało ze świętością i szacunkiem, nie dając się opanować namiętności, jak poganie, którzy nie znają Boga; aby nikt w tej dziedzinie nie krzywdził ani nie oszukiwał swego brata, ponieważ Pan karze za wszystkie te rzeczy, jak już wam powiedzieliśmy i potwierdziliśmy. Bóg nie powołał nas do nieczystości, ale do uświęcenia. (1 Tes 4,3-7)
Małżeństwo niech będzie we czci u wszystkich, a łoże nieskalane. Rozpustników i cudzołożników osądzi Bóg. (Hbr 13,4)
Podsumowując, szóste przykazanie wymaga życia w wierności małżeńskiej oraz czystości serca i ciała, szanując godność ludzką jako dar Boży. Wymaga doceniania małżeństwa jako trwałego i nierozerwalnego przymierza między mężczyzną a kobietą, ukierunkowanego na wzajemną miłość i przekazywanie życia.
To przykazanie dotyczy grzechów myśli, mowy i uczynku. Pokusa nie jest grzechem, ale dobrowolne przyzwolenie na nią – tak. Przez „nieczystość” moralność rozumie nie tylko akt seksualny, ale wszystko, co powoduje niedozwoloną przyjemność. Niektóre grzechy w tej materii istnieją nawet bez wyraźnej intencji.
Różne rodzaje grzechów, które obrażają to przykazanie, muszą być wymienione podczas spowiedzi. Nie wszystkie mają taką samą wagę. Oto kilka definicji, aby je wyjaśnić.
Nierząd – stosunek seksualny między osobami niezamężnymi lub owdowiałymi. (KKK 2353: „Wszeteczeństwo jest zjednoczeniem cielesnym między wolnym mężczyzną i wolną kobietą poza małżeństwem.”)
Konkubinat, związek nieprawy, wolny związek, czyli wspólne życie bez małżeństwa, more uxorio – wspólne życie lub stosunki seksualne bez sakramentalnego węzła małżeńskiego. Jest to wszeteczeństwo.
Cudzołóstwo – stosunek seksualny osoby zamężnej/żonatej z kimś, kto nie jest jej małżonkiem. Obejmuje również grzech niewierności małżeńskiej. Jeśli obie osoby są w związku małżeńskim, jest to grzech cięższy. Jeśli stosunek seksualny ma miejsce w ramach tak zwanej „wymiany par” lub orgii (grupowe stosunki seksualne), grzech jest jeszcze cięższy. (KKK 2380-2381: Wyraźnie zakazane przez przykazanie.)
Rozwód, po którym następuje „nowe małżeństwo” – chociaż rozwód cywilny sam w sobie nie jest grzechem (czasami jest konieczny do ochrony praw lub bezpieczeństwa), zawarcie nowego związku, gdy poprzedni małżonek jeszcze żyje, jest cudzołóstwem, ponieważ węzeł sakramentalny jest nierozerwalny.
Poligamia – posiadanie więcej niż jednego małżonka jednocześnie.
Kazirodztwo – stosunek seksualny między krewnymi w linii prostej rodzice-dzieci lub między rodzeństwem, lub krewnymi do 4. stopnia pokrewieństwa, dla których małżeństwo jest zakazane. (KKK 2388: „Deformuje strukturę rodzinną.”)
Świętokradztwo – stosunki seksualne w miejscach świętych lub ze względu na osobę, jeśli złożyła ślub czystości.
Antykoncepcja sztuczna – stosowanie sztucznych metod w celu uniemożliwienia prokreacji w akcie małżeńskim, takich jak stosunek przerywany (zob. Rdz 38,9-10), prezerwatywy, leki, sterylizacja czasowa, sterylizacja trwała (podwiązanie jajowodów, wazektomia), metody antykoncepcyjne mikroaborcyjne, które zmuszają już zapłodniony zarodek do opuszczenia macicy. (KKK 2370: „Wewnętrznie zła” – grzech przeciwko szóstemu przykazaniu, jeśli oddziela aspekt jednoczący od prokreacyjnego.)
Sztuczne zapłodnienie heterologiczne – Inseminacja gametami osób trzecich. (KKK 2377: „Sprzeczne z jednością małżeństwa.”)
Nieczyste dotyki – samego siebie lub innych, nawet jeśli nie są lubieżne, zwłaszcza na narządach płciowych, w celu wywołania przyjemności lub skłonienia do aktu seksualnego.
Masturbacja – dobrowolne pobudzanie narządów płciowych w celu uzyskania przyjemności wenerycznej z wytryskiem lub bez. (KKK 2352: „Poważne nieuporządkowanie.”)
Gwałt lub przemoc seksualna – penetracja seksualna uzyskana przez oszustwo, groźbę lub przemoc. Jest to grzech bardzo ciężki. Jest sprzeczny ze sprawiedliwością i miłością, a także z czystością. (KKK 2356: „Wewnętrznie zły.”)
Zoofilia – stosunek seksualny ze zwierzęciem.
Akt homoseksualny – perwersyjny stosunek seksualny z osobą tej samej płci. (KKK 2357: „Wewnętrznie nieuporządkowane.”)
Perwersja – inne akty przeciwne naturze między osobami tej samej lub różnej płci, także między małżonkami per vas indebitum, takie jak sodomia i seks oralny.
Pedofilia – akty seksualne z dziećmi lub nastolatkami niezależnie od ich płci. Jest to jedna z najcięższych form przemocy seksualnej, ponieważ jest popełniana na osobach bezbronnych, nadużywając władzy i zaufania. (KKK 2389: Związane z kazirodztwem lub przemocą.)
Pornografia – grzech przeciwko skromności. Produkcja, rozpowszechnianie lub konsumpcja materiałów przedstawiających akty seksualne w sposób podniecający. (KKK 2354: „Obraża czystość.”)
Ekshibicjonizm – grzech przeciwko skromności. Obnażanie genitaliów w miejscach publicznych, celowa nagość przed obcymi, akty seksualne dokonywane tam, gdzie mogą być widziane przez innych, niechciane wysyłanie intymnych zdjęć typu „seksting” bez zgody.
Wojeryzm – grzech przeciwko skromności. Akt potajemnego obserwowania nagich osób, rozbierających się lub dokonujących aktów seksualnych, bez ich zgody, w celu uzyskania gratyfikacji seksualnej.
Celowo nieskromny, prowokacyjny ubiór – grzech przeciwko skromności. Używanie bielizny w celu własnego podniecenia lub używanie widocznej odzieży w celu podniecenia siebie i innych. Nawet jeśli nieskromny ubiór nie jest celowy (jak bardzo krótkie ubrania noszone latem), może wywoływać skutki u innych (pożądania, niepokoje, złe podniecenie), dlatego pozostaje grzechem.
Prostytucja – praktyka płatnych stosunków seksualnych; kupno i sprzedaż aktów seksualnych. (KKK 2355: „Poważnie sprzeczna z godnością osoby.”)
Handel ludźmi w celach seksualnych – forma handlu ludźmi, w której osoba jest rekrutowana, transportowana, przekazywana, przetrzymywana lub przyjmowana za pomocą przymusu, oszustwa, nadużycia bezbronności lub przemocy, w celu wykorzystania jej seksualnie.
Wykorzystywanie seksualne – każda forma wykorzystania ciała osoby w celu uzyskania korzyści o charakterze seksualnym, ekonomicznym lub innym, bez jej pełnej i wolnej zgody, lub wykorzystując jej bezbronność.
Nadużycie seksualne – każdy akt lub zachowanie o charakterze seksualnym narzucone osobie bez jej wolnej i świadomej zgody, lub gdy osoba nie jest w stanie wyrazić ważnej zgody (jak w przypadku nieletnich, osób z niepełnosprawnością intelektualną, w stanie nieprzytomności, pod przymusem lub silną presją psychiczną).
Molestowanie seksualne – niechciane zaloty lub propozycje seksualne, częste w kontekście pracy lub zależności.
6.1. Myśli, pragnienia i fantazje
Istnieje różnica między pojawieniem się złej myśli (to nie grzech) a dobrowolnym rozkoszowaniem się nią i pielęgnowaniem jej (to jest grzech). To rozróżnienie jest fundamentalne.
1. Czy kiedy pojawiła się we mnie nieczysta myśl, wspomnienie, obraz lub fantazja, dobrowolnie się nią rozkoszowałem, dalej ją przechowując i pielęgnując? Czy też odrzuciłem ją od samego początku?
2. Czy celowo przywoływałem w pamięci nieczyste wspomnienia lub myśli?
3. Czy przyzwoliłem na nieczyste spojrzenia lub pragnienia wobec innej osoby, lub czy świadomie pragnąłem zobaczyć lub zrobić coś nieczystego?
4. Czy zaniedbałem kontrolowanie swojej wyobraźni, pozwalając jej swobodnie błądzić ku rzeczom nieczystym?
5. Czy chwaliłem się swoimi grzechami w tej materii, lub czy rozkoszowałem się zadowolonym wspomnieniem przeszłych grzechów?
6.2. Spojrzenia, słowa i gesty
Zmysły są bramami świadomości. To, czego szukają oczy, co mówią usta i co gesty ciała ujawniają, karmi stan wewnętrzny.
6. Czy patrzyłem na ludzi z niedozwolonym pożądaniem seksualnym (pożądliwością)?
7. Czy używałem wulgarnych, nieprzyzwoitych lub seksualnie dosadnych słów? Czy opowiadałem lub słuchałem dowcipów o podtekście seksualnym? Czy śpiewałem nieprzyzwoite piosenki?
8. Czy wykonywałem nieprzyzwoite lub niegodne gesty?
9. Czy swoim sposobem patrzenia, mówienia, gestykulowania lub chodzenia próbowałem prowokować lub podniecać innych, zamiast zachowywać się ze wstydliwością i skromnością?
10. Czy zdaję sobie sprawę, że uwodzenie innych swoim wyglądem jest zaproszeniem do bycia ubóstwianym, a nie aktem miłości wobec nich?
6.3. Ubiór i skromność
Skromność w ubiorze nie jest kwestią mody, ale aktem szacunku wobec siebie i innych.
11. Czy nosiłem obcisłe, prześwitujące lub nieprzyzwoite ubrania, stając się w ten sposób okazją do grzechu dla innych?
12. Czy byłem skromny w ubieraniu się i rozbieraniu?
13. Czy uwiodłem lub zhańbiłem jakąś niewinną osobę?
14. Czy rozumiem, że dbałość o szczegóły skromności jest ważną ochroną czystości, czy też uważam je za nieistotne drobiazgi?
6.4. Lektury, widowiska i treści medialne
To, co wprowadzamy do umysłu przez oczy i uszy, kształtuje naszą wyobraźnię i pragnienia.
15. Czy czytam lub oglądam nieczyste materiały: czasopisma, książki, obrazy, filmy pornograficzne lub nieprzyzwoite?
16. Czy trzymam w domu plakaty, obrazy lub posągi o charakterze niemoralnym lub nieprzyzwoitym?
17. Czy przed obejrzeniem spektaklu lub przeczytaniem książki informuję się o jej jakości moralnej, aby uniknąć narażania się na niebezpieczeństwo grzechu i deformowania swojego sumienia?
18. Czy dobrowolnie stawiam się w sytuacjach ryzyka – pewne miejsca, widowiska, strony internetowe, programy telewizyjne – o których wiem, że są okazją do grzechu?
6.5. Dotyk, intymność i zachowania fizyczne
Ciało jest świątynią Ducha Świętego. Sposób, w jaki je traktujemy i używamy, ma określone znaczenie moralne.
19. Czy dotykałem, pieściłem, obejmowałem lub całowałem inną osobę w sposób nieczysty?
20. Czy rozkoszowałem się zmysłowością, autoerotyzmem lub czerpaniem przyjemności seksualnej poza małżeństwem?
21. Czy popełniłem nieuczciwe, nieprzyzwoite lub niemoralne czyny z inną osobą?
22. Czy zrobiłem sobie tatuaże lub nacięcia o charakterze niemoralnym?
6.6. Towarzystwo, przyjaźnie i znajomości
Ludzie, z którymi przebywamy, i miejsca, które odwiedzamy, głęboko wpływają na nasze życie moralne.
23. Czy zaprzyjaźniłem się z osobami o rozwiązłym życiu lub bywałem w miejscach o wątpliwej moralności?
24. Czy byłem zbyt intymny, fizycznie lub emocjonalnie, z osobami płci przeciwnej poza małżeństwem?
25. Czy wyeliminowałem okazje, które prowadzą mnie do grzechu w tej materii: nadużywanie alkoholu lub jedzenia, używanie narkotyków, lenistwo, bezczynność, złe przyjaźnie?
26. Czy hamowałem swoje namiętności, czy też pozwalam, by mną dominowały, nie walcząc z nimi?
6.7. Narzeczeństwo i relacje uczuciowe
Narzeczeństwo to czas na pogłębianie uczucia i wzajemnego poznania, a nie na zaspokajanie pragnienia posiadania czy przyjemności.
27. Czy w narzeczeństwie przeżywam uczucie w sposób czysty, czy też jestem przyczyną grzechu dla drugiej osoby?
28. Czy moje relacje uczuciowe są inspirowane duchem daru, szacunku i delikatności, czy też pragnieniem posiadania i egoistycznej przyjemności?
29. Czy rozumiem, że każda w pełni odczuwana i dobrowolnie dozwolona przyjemność cielesna poza małżeństwem jest grzechem ciężkim?
6.8. Środki zaradcze i sposoby na życie w czystości
Czystość nie sprowadza się do unikania grzechu: to styl życia, który buduje się aktywnie za pomocą konkretnych środków, naturalnych i nadprzyrodzonych.
30. Czy używałem naturalnych środków do zachowania czystości: dyscypliny oczu i wyobraźni, kontroli uczuć, unikania podniecających sytuacji?
31. Czy modliłem się natychmiast, aby odeprzeć złe myśli i pokusy, zamiast się w nich zatrzymywać?
32. Czy używałem środków nadprzyrodzonych: częstego korzystania z sakramentów Spowiedzi i Komunii, nabożeństwa do Najświętszej Maryi Panny, medytacji nad Męką Chrystusa, świadomości, że moje ciało jest świątynią Ducha Świętego?
33. Jeśli mam skłonności homoseksualne, czy starałem się żyć w czystości z pomocą modlitwy, sakramentów i panowania nad sobą, łącząc swoje trudności z ofiarą Krzyża?
34. Czy zdaję sobie sprawę, że nieczystość przeżywana bez hamulców ma poważne konsekwencje: osłabia inteligencję, niszczy ciało, powoduje utratę łaski uświęcającej i może oddalić od wiary?
Przykazanie 7. „Nie kradnij”
Nie będziesz kradł (Wj 20,15; Pwt 5,19).
Nie będziecie kraść, nie będziecie kłamać, nie będziecie oszukiwać jeden drugiego. (Kpł 19,11)
Nie będziesz uciskał bliźniego, nie będziesz go wyzyskiwał. (Kpł 19,13)
Słuchajcie tego wy, którzy gnębicie ubogiego i tępicie biednych kraju, którzy mówicie: «Kiedyż minie nów księżyca, byśmy mogli sprzedawać zboże? Kiedyż szabat, byśmy mogli otworzyć spichlerz, zmniejszając efę, powiększając sykl i używając fałszywych wag, by kupować za pieniądze ubogich, a za parę sandałów biedaka? Nawet plewy pszeniczne będziemy sprzedawać». (Am 8,4-6)
Czy mam nadal w domu bezbożnego skarby niesprawiedliwe i efę umniejszoną, przeklętą? Czy mogę uważać za czyste wagi niegodziwe i worek z fałszywymi odważnikami? (Mi 6,10-11)
Nie będziesz kradł (Mt 19,18).
Kto kradł, niech kraść przestanie, a niech raczej żmudną pracą własnych rąk zdobywa dobra, aby miał z czego użyczać potrzebującemu. (Ef 4,28)
Czyż nie wiecie, że niesprawiedliwi nie posiądą królestwa Bożego? Nie łudźcie się! Ani rozpustnicy, ani bałwochwalcy, ani cudzołożnicy, ani rozwiąźli, ani mężczyźni współżyjący z sobą, ani złodzieje, ani chciwi, ani pijacy, ani oszczercy, ani zdziercy nie odziedziczą królestwa Bożego. (1 Kor 6,9-10)
W skrócie, siódme przykazanie wymaga szacunku dla dóbr i własności innych, odrzucając kradzież, oszustwo, korupcję i wszelkie formy niesprawiedliwości ekonomicznej. Wymaga praktykowania sprawiedliwości w stosunkach pracy i w życiu społecznym oraz praktykowania miłosierdzia poprzez dzielenie się z ubogimi i potrzebującymi. Grzech kradzieży i wyrządzenia szkody nie zostaje odpuszczony, dopóki nie zwróci się skradzionej rzeczy lub nie naprawi wyrządzonej krzywdy. Spowiedź przynosi przebaczenie, ale z obowiązkiem jak najszybszego zadośćuczynienia.
7.1. Kradzież, rabunek i przywłaszczenie
Są to najbardziej bezpośrednie formy naruszenia tego przykazania. Waga grzechu wzrasta, jeśli kradzież jest dokonana z użyciem przemocy, na szkodę osób ubogich lub w miejscach świętych.
1. Czy ukradłem coś? Czy kradzież została popełniona z użyciem przemocy (rabunek), na szkodę osoby ubogiej, w miejscu świętym lub w innych okolicznościach obciążających?
2. Czy w jakikolwiek sposób wziąłem, zatrzymałem lub niesprawiedliwie zabrałem cudze dobra wbrew woli właściciela?
3. Czy zarobiłem pieniądze w sposób nielegalny lub nieuczciwy?
4. Czy kupowałem lub sprzedawałem rzeczy, o których wiedziałem, że są kradzione?
5. Czy wygrywałem w grach za pomocą sztuczek lub oszustw, wyrządzając szkodę innym?
6. Czy zakładałem się w sposób nieuczciwy lub oszukiwałem w grach hazardowych?
7. Czy jestem świadomy, że stałe i powtarzające się kradzieże małych rzeczy mogą stać się grzechem ciężkim przez nagromadzenie?
7.2. Oszustwo, podstęp i korupcja
Nie chodzi tylko o bezpośrednią kradzież: można kraść również poprzez podstęp, oszustwo i korupcję. Wszystkie te formy naruszają sprawiedliwość i zaufanie.
8. Czy oszukałem, zwiodłem lub naciągnąłem kogoś w interesach, transakcji kupna-sprzedaży lub umowie, ukrywając wady lub stosując podstęp?
9. Czy sprzedawałem, używając fałszywych wag lub miar, albo czy fałszowałem lub mieszałem to, co sprzedawałem, aby uzyskać większy zysk?
10. Czy podnosiłem ceny, spekulując na niewiedzy lub potrzebie innych?
11. Czy wykorzystałem niewiedzę, słabość lub nieuwagę innych, aby uzyskać niesprawiedliwą korzyść?
12. Czy w jakikolwiek sposób uczestniczyłem w aktach korupcji, próbując zmienić właściwy sposób postępowania na taki, który był dla mnie bardziej korzystny?
13. Czy przyjmowałem łapówki, prezenty lub nienależne przysługi związane z moją rolą lub zawodem?
14. Czy bez słusznej przyczyny nie dotrzymałem umów handlowych, kupna-sprzedaży, najmu lub pracy, do których byłem zobowiązany?
7.3. Niesprawiedliwość w pracy i wynagrodzeniach
Praca jest obszarem, w którym sprawiedliwość może być naruszana zarówno przez pracownika, jak i przez pracodawcę.
15. Czy oszukałem moich pracowników lub współpracowników, nie płacąc im sprawiedliwego wynagrodzenia, płacąc im mniej, niż na to zasługiwali, lub niesprawiedliwie opóźniając wypłatę?
16. Czy oszukałem mojego pracodawcę, źle pracując, kradnąc czas w pracy lub nie wypełniając uczciwie swoich obowiązków?
17. Czy pracowałem źle lub niedbale, nie zasługując na pensję, którą otrzymuję?
18. Czy w moim biurze lub na moim stanowisku wziąłem więcej, niż ustalono lub niż mi się należało?
19. Czy wstrzymywałem lub bezpodstawnie opóźniałem wypłatę pensji lub wynagrodzeń, za które byłem odpowiedzialny?
20. Czy swoim głosem lub radą uniemożliwiłem komuś innemu uzyskanie pracy, stanowiska lub korzyści, do której miał słuszne prawo?
7.4. Uchylanie się od płacenia podatków i niszczenie mienia publicznego
Sprawiedliwość dotyczy również dobra wspólnego. Oszukiwanie państwa lub niszczenie mienia publicznego uderza w całą społeczność.
21. Czy oszukałem państwo, uchylając się od płacenia sprawiedliwych i rozsądnych podatków, przeznaczonych na dobro wspólnoty?
22. Czy spowodowałem szkody w mieniu publicznym lub prywatnym?
23. Czy przywłaszczyłem lub zatrzymałem pieniądze z wydatków publicznych lub w ramach powierzonych mi zadań?
24. Czy na stanowisku, które zajmuję, zrobiłem wszystko, co możliwe, aby uniknąć niesprawiedliwości, kradzieży, oszustw i nadużyć, które szkodzą współżyciu społecznemu?
7.5. Lichwa, długi i obowiązek zwrotu
Kto ukradł lub wyrządził szkodę, ma obowiązek zwrócić i zadośćuczynić. Dopóki tego nie zrobi, grzech nie jest w pełni odpuszczony.
25. Czy pożyczałem pieniądze na nadmierny procent (lichwa), wykorzystując potrzebę osób w trudnej sytuacji?
26. Czy spłaciłem swoje długi, mogąc to zrobić? Czy dotrzymałem terminów płatności?
27. Czy zwróciłem pożyczone pieniądze lub rzeczy?
28. Czy zwróciłem to, co znalazłem, a co należało do kogoś innego?
29. Czy zwróciłem lub wynagrodziłem to, co ukradłem, lub szkodę, którą wyrządziłem? Jeśli nie mogłem tego zrobić, czy zrekompensowałem to, dając proporcjonalnie ubogim?
30. Jeśli z powodu mojej kradzieży lub przywłaszczenia ktoś poniósł stratę w dochodach, czy jestem gotów wynagrodzić również tę szkodę?
31. Czy uszanowałem zapisy i testamenty innych?
32. Czy przez próżność, nadmierne wydatki lub rozrzutność uniemożliwiłem spłatę moich słusznych długów?
7.6. Współudział i współpraca w szkodzeniu innym
Jest się współodpowiedzialnym nie tylko wtedy, gdy kradnie się bezpośrednio, ale także gdy pomaga się, aprobuje lub milczy w obliczu krzywdy innych.
33. Czy współpracowałem przy kradzieży lub szkodzie: nakazując, podżegając, pomagając, aprobując lub biorąc udział w łupie?
34. Czy w jakikolwiek sposób zgodziłem się, doradziłem lub wpłynąłem na kradzież lub szkodę na niekorzyść bliźniego?
35. Czy przez moje zaniechanie, pobłażliwość lub milczenie przyczyniłem się do szkody bliźniego, gdy mogłem temu zapobiec?
36. Czy cieszyłem się z kradzieży lub szkody poniesionej przez kogoś innego?
37. Czy źle doradziłem komuś w interesach, powodując u niego szkodę finansową?
7.7. Zaniedbanie i lenistwo w obowiązkach
Również zaniedbanie i lenistwo mogą powodować niesprawiedliwe szkody dla innych lub dla samego siebie.
38. Czy byłem niedbały w zarządzaniu pieniędzmi lub dobrami powierzonymi mi przez innych?
39. Czy przez moje zaniedbanie zniszczyłem lub uszkodziłem cudzą własność?
40. Czy byłem leniwy w wypełnianiu moich obowiązków zawodowych lub rodzinnych?
41. Czy odmówiłem lub zaniedbałem pomocy komuś w pilnej potrzebie, chociaż mogłem to zrobić?
7.8. Przywiązanie do dóbr materialnych i nieuporządkowane pragnienia
Siódme przykazanie nie dotyczy tylko działań zewnętrznych: dotyka również serca i pragnień. Zazdrość i chciwość są korzeniami wielu grzechów przeciwko sprawiedliwości.
42. Czy pożądałem dóbr innych lub knułem, aby je posiąść?
43. Czy zazdroszczę bogactwa, własności lub sukcesu finansowego innych?
44. Czy jestem skąpy lub chciwy, przywiązując zbyt dużą wagę do dóbr materialnych i wygód? Czy moje serce jest skupione na dobrach ziemskich zamiast na prawdziwych skarbach Nieba?
45. Czy jestem uczciwy w pracy, zawodzie i handlu? Czy wszystko, co posiadam, zdobyłem w uczciwy sposób?
Przykazanie 8. „Nie mów fałszywego świadectwa”
Nie będziesz mówił przeciw bliźniemu twemu kłamstwa jako świadek. (Wj 20,16; Pwt 5,20)
Nie będziesz rozgłaszał fałszywych wieści. Nie dołączysz się do niesprawiedliwego, by dać świadectwo kłamliwe. (Wj 23,1)
Nie będziesz szerzył oszczerstw między braci twoich. (Kpł 19,16)
Wargi kłamliwe są obrzydliwością dla Pana. (Prz 12,22)
Nie ujdzie karze fałszywy świadek, a kto mówi kłamstwa, nie ocaleje. (Prz 19,5)
Niech wasza mowa będzie: Tak, tak; nie, nie. A co nadto jest, od Złego pochodzi. (Mt 5, 37)
Dlatego odrzuciwszy kłamstwo, niech każdy z was mówi prawdę do bliźniego swego, bo jesteśmy nawzajem dla siebie członkami. (Ef 4,25)
Nie okłamujcie się nawzajem, boście zwlekli z siebie dawnego człowieka z jego uczynkami. (Kol 3,9)
W skrócie, ósme przykazanie wymaga miłości i świadczenia o prawdzie, odrzucając kłamstwo, fałszywe świadectwo, oszczerstwo i zniesławienie. Wymaga szacunku dla dobrego imienia bliźniego i dawania świadectwa prawdzie w każdej dziedzinie życia chrześcijańskiego, na wzór Chrystusa, który jest Drogą, Prawdą i Życiem. Kłamstwo jest zaprzeczeniem Boga, który jest Prawdą Najwyższą. Grzechy przeciwko temu przykazaniu często wymagają zadośćuczynienia: kto zaszkodził reputacji innych, ma obowiązek naprawić wyrządzoną szkodę.
8.1. Fałszywe świadectwo, krzywoprzysięstwo i poważne kłamstwo
Są to najcięższe formy grzechu przeciwko prawdzie, ponieważ bezpośrednio naruszają sprawiedliwość i mogą powodować nieodwracalne szkody (por. Prz 19,9).
1. Czy złożyłem fałszywe świadectwo publicznie – w procesie, przed władzą lub w oficjalnym kontekście – mówiąc nieprawdę o kimś?
2. Czy popełniłem krzywoprzysięstwo, czyli powiedziałem nieprawdę pod przysięgą lub podpisałem fałszywe dokumenty?
3. Czy niesłusznie oskarżyłem kogoś o coś, czego nie zrobił, wyrządzając mu szkodę?
4. Czy rzuciłem na kogoś oszczerstwo, czyli przypisałem innym winy lub wady, o których wiedziałem, że są fałszywe, niszcząc jego reputację? Czy dokonałem należnego zadośćuczynienia lub jestem gotów to zrobić?
5. Czy odkryłem lub upubliczniłem ukryte grzechy lub wady kogoś z zemsty lub w celu zdyskredytowania go?
8.2. Obmowa i zniesławienie
Obmowa to ujawnianie prawdziwych wad bliźniego tym, którzy ich nie znają, bez ważnego powodu. Nawet jeśli to, co się mówi, jest prawdą, może to być grzech ciężki (por. Syr 21,28).
6. Czy dopuściłem się obmowy, czyli ujawniłem prawdziwe wady lub braki bliźniego osobom, które ich nie znały, bez obiektywnie ważnego powodu?
7. Czy zaszkodziłem dobremu imieniu kogoś, ujawniając jego ukryte wady, nawet jeśli były prawdziwe (oczernianie)?
8. Czy ujawniłem grzechy lub sekrety innych bez poważnego i proporcjonalnego powodu?
9. Czy zniesławiłem kogoś przez niesprawiedliwe postawy, gesty lub słowa, nawet nie mówiąc tego wprost?
10. Czy mówiłem źle o innych z powodu lekkomyślności, zazdrości, złego humoru lub zwykłej przyjemności krytykowania?
11. Czy wyolbrzymiałem wady innych, naciągając rzeczywistość, aby przedstawić kogoś w gorszym świetle, niż jest w rzeczywistości?
12. Czy używałem półsłówek lub insynuacji, aby rzucić na kogoś cień, nie mając odwagi powiedzieć rzeczy jasno?
8.3. Pochopne sądy
Pochopny sąd to mocne przekonanie, bez wystarczających dowodów, że ktoś jest winny jakiejś wady moralnej lub przestępstwa. Jest to grzech, ponieważ obraża godność osądzanej osoby.
13. Czy osądziłem kogoś negatywnie, nie mając wystarczających dowodów lub podstaw?
14. Czy mocno wierzyłem w winę kogoś tylko na podstawie podejrzeń, plotek lub wrażeń, nie weryfikując faktów?
15. Czy wydawałem pochopne sądy, potępiając kogoś przed poznaniem faktów?
16. Czy nawykowo jestem krytyczny, negatywny lub pozbawiony miłości w mówieniu o innych, bez potrzeby?
8.4. Plotki, szemranie i sianie niezgody
Plotki i szemranie zatruwają relacje między ludźmi i tworzą wrogość nawet tam, gdzie by jej nie było.
17. Czy szemrałem przeciwko innym, czyli mówiłem źle o kimś za jego plecami bez słusznego powodu?
18. Czy siałem niezgodę między ludźmi, przekazując nieprzychylne rzeczy powiedziane przez jednego o drugim, aby stworzyć między nimi wrogość?
19. Czy stawiałem kogoś w złym świetle przed innymi, być może pod pretekstem, że „powiedzieli mi” lub „mówi się”?
20. Czy z przyjemnością słuchałem szemrania innych, nie próbując go powstrzymać?
21. Czy pozwoliłem, aby szemrano w mojej obecności, gdy miałem obowiązek lub możliwość to przerwać?
22. Czy słuchałem lub aprobowałem rozpowszechnianie skandalu dotyczącego mojego bliźniego?
8.5. Zwykłe kłamstwo i naruszenie tajemnicy
Nawet codzienne, pozornie małe kłamstwo jest naruszeniem prawdy i obrazą dla oszukanej osoby.
23. Czy skłamałem? Z jakiego powodu: aby celowo oszukać, aby uniknąć kary, dla żartu czy dla wygody? Czy wyrządziłem swoim kłamstwem szkody duchowe lub materialne?
24. Czy naruszyłem tajemnicę, która została mi powierzona, bez słusznego i poważnego powodu?
25. Czy byłem współwinny ukrywania poważnych lub przestępczych faktów przez moje milczenie, gdy powinienem był mówić?
26. Czy schlebiałem komuś, mówiąc nieprawdę, aby mu się przypodobać lub coś uzyskać?
27. Czy mijałem się z prawdą z próżności, wyolbrzymiając swoje zasługi lub zalety?
28. Czy używałem ironii w okrutny sposób, aby kogoś zranić, nawet nie mówiąc rzeczy wprost fałszywych?
8.6. Zaniechania: brak obrony i zadośćuczynienia
Nie wystarczy unikać czynienia zła: czasami ma się obowiązek bronić prawdy i dobrego imienia innych oraz naprawiać wyrządzone szkody.
29. Czy zaniechałem obrony kogoś, kto był zniesławiany lub oczerniany, chociaż mogłem to zrobić z łatwością?
30. Czy szanowałem i strzegłem dobrego imienia i godności każdej osoby, z którą miałem kontakt?
31. Czy dokonałem należnego zadośćuczynienia za szkody wyrządzone reputacji innych przez oszczerstwa, zniesławienia lub niedyskretne ujawnienia?
Przykazanie 9. „Nie pożądaj żony bliźniego swego”
Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego. Nie będziesz pożądał żony bliźniego twego, ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy, ani jego wołu, ani jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do bliźniego twego. (Wj 20,17)
Nie będziesz pożądał żony swojego bliźniego. (Pwt 5,21)
Odwróć oko od pięknej kobiety, nie wpatruj się w piękność, która do ciebie nie należy. Przez piękność kobiety wielu zeszło na złą drogę, a miłość do niej płonie jak ogień. (Syr 9,8)
Zawarłem przymierze z oczami, że nie spojrzę na żadną dziewicę. (Hi 31,1)
Słyszeliście, że powiedziano: Nie cudzołóż! A Ja wam powiadam: Każdy, kto pożądliwie patrzy na kobietę, już się w swoim sercu dopuścił z nią cudzołóstwa. Jeśli więc prawe twoje oko jest ci powodem do grzechu, wyłup je i odrzuć od siebie. Lepiej bowiem jest dla ciebie, gdy zginie jeden z twoich członków, niż żeby całe twoje ciało miało być wrzucone do piekła. I jeśli prawa twoja ręka jest ci powodem do grzechu, odetnij ją i odrzuć od siebie. Lepiej bowiem jest dla ciebie, gdy zginie jeden z twoich członków, niż żeby całe twoje ciało miało iść do piekła. (Mt 5,27-30)
A ci, którzy należą do Chrystusa Jezusa, ukrzyżowali ciało swoje z jego namiętnościami i pożądaniami. (Ga 5,24)
Zadajcie więc śmierć temu, co przyziemne w waszych członkach: nierządowi, nieczystości, pożądliwości, złym pragnieniom i chciwości, która jest bałwochwalstwem. (Kol 3,5)
Unikaj zaś pożądań młodości, a zabiegaj o sprawiedliwość, wiarę, miłość, pokój wraz z tymi, którzy wzywają Pana czystym sercem. (2 Tm 2,22)
W skrócie, dziewiąte przykazanie wymaga czystości serca, szanując świętość miłości małżeńskiej. Wyraźnie domaga się czujności nie tylko nad czynami zewnętrznymi (które są przedmiotem Szóstego przykazania), ale także nad wewnętrznymi pragnieniami, spojrzeniami, myślami i obrazami, na które pozwalamy. Wymaga walki z pożądliwością i nieuporządkowanym pragnieniem, pielęgnując pokorę, skromność i łaskę Bożą jako fundament uporządkowanego życia wewnętrznego.
9.1. Nieczyste pragnienia wobec osoby drugiego człowieka
Przykazanie to wynika z ochrony wierności małżeńskiej i godności każdej osoby: nikt nie powinien być sprowadzany do roli przedmiotu niegodziwego pożądania.
1. Czy pożądałem seksualnie żony lub męża innej osoby, pielęgnując to pragnienie w sercu?
2. Czy patrzyłem na inną osobę pożądliwym spojrzeniem, zamieniając ją w myślach w przedmiot pożądania, zamiast szanować jej godność?
3. Czy pielęgnowałem fantazje lub wyobrażenia o rzeczywistych osobach, znajdując w nich wewnętrzną przyjemność, zamiast je odrzucać?
4. Czy dobrowolnie przywoływałem nieczyste wspomnienia związane z rzeczywistymi osobami, rozkoszując się tym wspomnieniem?
9.2. Pornografia, ekshibicjonizm i środki przekazu
Pornografia i ekshibicjonizm są poważnymi wykroczeniami przeciwko godności osoby i potężnymi narzędziami wewnętrznego zepsucia.
5. Czy w jakikolwiek sposób uczestniczyłem w pornografii: oglądając ją, szukając jej, produkując, rozpowszechniając lub wspierając finansowo?
6. Czy uczestniczyłem w aktach lub widowiskach ekshibicjonistycznych, jako widz lub jako protagonista?
7. Czy nadużywałem internetu, telewizji lub innych środków przekazu, aby szukać treści, rozmów lub „rozrywek”, które podsycają nieczyste pragnienia, myśli lub fantazje?
8. Czy przechowywałem na telefonie, komputerze lub w domu obrazy, filmy lub materiały pornograficzne lub o charakterze prowokacji seksualnej?
9.3. Ubiór, wstydliwość i prowokacja
Wstydliwość ciała jest formą szacunku dla siebie i dla innych. Prowokacyjny ubiór jest zaproszeniem do niegodziwego pożądania.
9. Czy dałem się ponieść modzie, nosząc publicznie ubrania, które podniecają zmysłowo innych i prowokują nieprzyzwoite spojrzenia, pragnienia lub myśli?
10. Czy brakowało mi skromności w zachowaniu, gestach lub sposobie bycia, nie dbając o efekt, jaki wywierałem na innych?
11. Czy szanowałem wstydliwość uczuć i emocji, czy też podsycałem w sobie doznania i nastroje, które prowadziły mnie do nieporządku? Czy używam ubrań, aby się podniecać? Czy używam bielizny, aby się podniecać?
9.4. Ochrona małoletnich
Dzieci i młodzież mają prawo dorastać w czystym środowisku. Naruszenie ich wstydliwości jest niezwykle poważną odpowiedzialnością.
12. Czy brakowało mi szacunku dla wstydliwości dzieci lub młodzieży, narażając ich na obrazy, rozmowy, widowiska lub sytuacje nieodpowiednie dla ich wieku?
13. Czy pozwalałem, aby małoletni obecni w moim domu mieli dostęp do treści pornograficznych lub o charakterze jednoznacznie seksualnym za pośrednictwem telewizji, internetu lub innych mediów?
14. Czy dawałem dzieciom lub młodzieży zły przykład swoim zachowaniem, ubiorem lub językiem w kwestii czystości?
9.5. Strzeżenie oczu i wyobraźni
„Widok bowiem budzi namiętność w nierozumnych” (Mdr 15,5). Oczy i wyobraźnia są głównymi bramami, przez które wchodzą nieczyste pragnienia: strzeżenie ich jest konkretną formą walki o czystość.
15. Czy walczyłem, aby strzec swojego wzroku, unikając wpatrywania się w osoby, obrazy lub sytuacje, które wzbudzają nieczyste pragnienia?
16. Czy zaniedbywałem kontrolowanie swojej wyobraźni, pozwalając jej swobodnie błądzić ku nieczystym fantazjom, nie walcząc z nimi?
17. Czy unikałem miejsc, sytuacji, osób lub środowisk, o których wiedziałem, że są dla mnie okazją do wewnętrznego upadku?
18. Czy aktywnie starałem się wypełniać umysł i serce dobrymi myślami – modlitwą, pięknem, pracą, służbą – jako lekarstwem na nieczyste myśli?
9.6. Modlitwa i środki nadprzyrodzone dla czystości serca
Czystość serca jest darem Boga, o który należy prosić z pokorą. Bez łaski walka z wewnętrznym nieporządkiem jest niemożliwa.
19. Czy modliłem się regularnie, aby otrzymać od Boga łaskę czystości i czystego serca, uznając, że sam nie jestem w stanie zwyciężyć?
20. Czy uciekałem się do sakramentów Spowiedzi i Komunii jako głównych narzędzi do oczyszczenia serca i otrzymania siły do ponownego rozpoczęcia?
21. Czy wzywałem Maryję Dziewicę jako wzór i pomoc w walce o czystość, powierzając Jej moje chwile słabości?
22. Czy zdaję sobie sprawę, że ewangeliczne błogosławieństwo „Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą” (Mt 5,8) nie jest odległą obietnicą, ale konkretną drogą, którą mogę kroczyć każdego dnia z pomocą łaski?
Przykazanie 10. „Ani żadnej rzeczy, która jego jest”
Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego. Nie będziesz pożądał żony bliźniego twego, ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy, ani jego wołu, ani jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do bliźniego twego. (Wj 20,17; Pwt 5,21)
Uważajcie i strzeżcie się wszelkiej chciwości, bo nawet gdy ktoś opływa we wszystko, życie jego nie jest zależne od jego mienia. (Łk 12,15)
Postępowanie wasze niech będzie wolne od chciwości na pieniądze: zadowalajcie się tym, co macie (Hbr 13,5)
…bo gdzie jest twój skarb, tam będzie i serce twoje. (Mt 6,21)
W skrócie, dziesiąte przykazanie, podobnie jak dziewiąte, dotyczy serca; podczas gdy siódme zakazuje zabierania dóbr bliźniego czynami, to zakazuje pożądania ich sercem. Wymaga wewnętrznej wolności od chciwości i zazdrości, praktykując oderwanie od dóbr materialnych i ufność w opatrzność Bożą. Wymaga pielęgnowania umiaru i hojności, uznając, że prawdziwe dobro człowieka nie polega na posiadaniu bogactw, ale na ufnym oddaniu się Bogu. Ten rachunek sumienia pomaga odkryć, czy serce jest wolne, czy też uwięzione przez dobra tego świata.
10.1. Chciwość i chorobliwe pożądanie dóbr bliźniego
Chciwość to nieuporządkowane pragnienie posiadania tego, co należy do innych. Jest korzeniem wielu grzechów przeciwko sprawiedliwości i miłości.
1. Czy pożądałem w sposób chorobliwy lub obsesyjny dóbr, własności lub bogactw innych, pielęgnując w sercu pragnienie ich przywłaszczenia?
2. Czy knułem lub planowałem w myślach, jak zawładnąć tym, co należy do innych, nawet bez przechodzenia do czynu?
3. Czy pragnąłem, aby ktoś stracił swoje dobra – przez śmierć, nieszczęście lub pech – abym ja mógł na tym skorzystać?
4. Czy pielęgnowałem nieuporządkowane przywiązanie do pieniędzy i rzeczy materialnych do tego stopnia, że stały się one centrum moich myśli i trosk?
10.2. Zazdrość
Zazdrość to smutek z powodu dobra bliźniego, postrzeganego jako zagrożenie lub niesprawiedliwość wobec siebie. Jest to jeden z siedmiu grzechów głównych, który zatruwa serce i relacje.
5. Czy smuciłem się lub irytowałem z powodu sukcesu, pomyślności, talentów lub szczęścia innych, zamiast cieszyć się razem z nimi?
6. Czy pragnąłem, aby inni nie mieli tego, co mają – dóbr, zalet, uczuć, stanowisk – ponieważ ich powodzenie mi ciążyło?
7. Czy żywiłem urazę do tych, którzy mają więcej ode mnie: więcej pieniędzy, więcej talentu, więcej sukcesów, więcej uznania?
8. Czy zazdrość skłoniła mnie do umniejszania, krytykowania lub sabotowania innych, byle tylko zmniejszyć dystans, który odczuwałem między mną a nimi?
10.3. Nieuporządkowana ambicja i pożądanie miejsca bliźniego
Nie pożąda się tylko dóbr materialnych: można również pożądać roli, prestiżu, stanowiska lub szacunku, które należą do kogoś innego.
9. Czy pragnąłem zająć miejsce kogoś innego – w szkole, w pracy, w grupie, we wspólnocie – nie po to, by lepiej służyć, ale z ambicji lub zazdrości?
10. Czy próbowałem w nieuczciwy sposób usunąć kogoś z jego stanowiska lub roli, nawet tylko w pragnieniach i myślach?
11. Czy pożądałem uznania, zaszczytów lub szacunku, które mi się nie należały, żywiąc urazę, gdy przyznawano je innym?
12. Czy potrafię szczerze cieszyć się z sukcesu i awansu innych, nie czując się umniejszonym?
10.4. Skąpstwo i przywiązanie do własnych dóbr
Skąpstwo to nadmierne przywiązanie do własnych dóbr, które prowadzi do niedzielenia się niczym z potrzebującymi. Jest to odwrotność chciwości: tam chce się brać, tu nie chce się dawać.
13. Czy jestem skąpy, przywiązując zbyt dużą wagę do dóbr materialnych i wygód? Czy moje serce jest bardziej przywiązane do ziemskich posiadłości niż do prawdziwych skarbów w Niebie?
14. Czy z trudem przychodzi mi dzielenie się tym, co mam, z potrzebującymi, nawet gdy mógłbym to zrobić bez wielkich wyrzeczeń?
15. Czy odmówiłem jałmużny lub pomocy komuś w potrzebie, aby nie uszczuplić swojego majątku?
16. Czy traktowałem pieniądze i dobra materialne jako cel sam w sobie, a nie jako narzędzia w służbie Bogu i bliźniemu?
10.5. Wewnętrzne oderwanie i ubóstwo w duchu
Lekarstwem na chciwość i skąpstwo nie jest nędza, ale wewnętrzna wolność: posiadanie rzeczy bez bycia przez nie posiadanym. „Błogosławieni ubodzy w duchu, albowiem do nich należy królestwo niebieskie” (Mt 5,3).
17. Czy żyję w stanie ciągłego niezadowolenia, pragnąc zawsze więcej niż mam, nie potrafiąc zadowolić się tym, co dał mi Bóg?
18. Czy uznaję Opatrzność Bożą za fundament mojego bezpieczeństwa, czy też szukam bezpieczeństwa jedynie w gromadzeniu dóbr i zasobów?
19. Czy staram się praktykować ubóstwo w duchu: używać rzeczy bez przywiązywania się do nich, być gotowym zrezygnować z nich, jeśli Bóg o to poprosi?
20. Czy modliłem się, aby otrzymać od Boga wewnętrzną wolność od dóbr tego świata, prosząc Go o oczyszczenie mojego serca z nieuporządkowanych pragnień?
21. Czy zdaję sobie sprawę, że nieporządek moich pragnień wobec dóbr materialnych oddala mnie od Boga i od ludzi, zamykając mnie w sobie?
Pięć przykazań kościelnych
1. W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac i zajęć, które mogłyby przeszkodzić w uświęceniu tych dni.
2. Przynajmniej raz w roku spowiadać się ze swoich grzechów.
3. Przynajmniej raz w roku, w okresie wielkanocnym, przyjąć Komunię Świętą.
4. Zachowywać wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych i post w dniach wyznaczonych przez Kościół.
5. Troszczyć się o potrzeby materialne Kościoła, każdy według swoich możliwości.